സതീദേവി തൻ്റെ ദരിദ്രനായ ഭർത്താവ് പരമശിവനെ സ്വന്തം പിതാവ് അപമാനിച്ചതിൽ മനം നൊന്ത് അഗ്നിയിൽ ചാടി മരണം വരിച്ചു. ശിവൻ അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മചര്യ വ്രതത്തിലായിരുന്നു. സതിയുടെ പുനർജന്മമായ പാർവതിയിൽ പരമശിവനെ അനുരക്തനാക്കേണ്ട ജോലി കാമദേവനെയാണ് ഏൽപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഈ പരിശ്രമത്തിൽ ശിവൻ്റെ കോപത്തിന് ഇരയായ കാമദേവനെ പരമശിവൻ ഭസ്മമാക്കി കളഞ്ഞു. കാമദേവൻ്റെ ഭാര്യയായ രതിയുടെ അപേക്ഷ കേട്ട്, ശിവൻ കാമദേവനെ വീണ്ടും അരൂപിയായി ജന്മം കൊടുത്തു. കാമദേവൻ്റെ ഈ പുനർജന്മമാണ് ഹോളി ആയി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നത്. ഹോളിയുടെ തലേ ദിവസം ഒരുക്കുന്ന തീകുണ്ഡം കാമദേവൻ്റെ ഈ ദഹനത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. കാമോത്സവം, മദനോത്സവം എന്നീ പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളിലുള്ള പേരുകൾ കാമദേവനുമായി ഹോളിയുടെ ഇത്തരത്തിലുള്ളൊരു ബന്ധത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയുടെ മധ്യ-ദക്ഷിണ ഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥയ്ക്കാണ് പ്രചാരമെങ്കിൽ, വടക്കു- കിഴക്കുഭാഗങ്ങളിൽ ഹോളികയുടെ ഐതിഹ്യത്തിനാണ് കൂടുതൽ പ്രചാരം. കാലക്രമേണ ഈ കഥ കേൾക്കാതായെങ്കിലും, ദക്ഷിണഭാരതത്തിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും ഇത് കേൾക്കുന്നുണ്ട്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ചില ഗ്രാമങ്ങളിൽ ധൂളി വന്ദൻ എന്ന ഒരു ഉത്സവം ഹോളിയുടെ ഭാഗമായിട്ടുണ്ട്. ഇത് കാമദേവൻ്റെ ചിതാഭസ്മം പുരട്ടി അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പുനർജന്മം ആഘോഷിക്കുന്നതാണ്.

അവലംബം: Nagaraj Paturi, https://indiafacts.org/holi-kaamotsava-age-old-hindu-festival-love/

The 1890 painting is Shiva burning Kamadeva.

ഗാർഗ സംഹിതയിൽ (മിക്കവാറും സി ഇ 16ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ) രാധയേയും, കൃഷ്ണനേയും ദൈവങ്ങളായി തന്നെയാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ഈ ദിവ്യ ദമ്പതികളുടെ ഹോളി ആഘോഷങ്ങളെും അതിൽ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. രാധയുടെ വെളുത്ത നിറത്തിൽ അസൂയപൂണ്ട കൃഷ്ണൻ രാധയുടെ ദേഹത്ത് ചായം പൂശുന്നതും ചിലപ്പോൾ കൃഷ്ണന്റെ ചുറ്റുമുള്ള ഗോപികമാരോട് രാധ അസൂയപ്പെടുന്നതും വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. ഉത്തർപ്രദേശിലെ ബ്രജ് എന്ന സ്ഥലത്ത് ഹോളി ആഘോഷിക്കുന്നത് ഇതുപോലെയുള്ള ചില പ്രത്യേക രീതികളിലാണ്. ഇത് അവരുടെ പല ലീലകളെയും ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ്. ഇവയിൽ ലാത് മാർ ഹോളിയിൽ സ്ത്രീകൾ കളിയായി അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാരെ തല്ലുന്നതും,
ഫൂലോം വാലി ഹോളി (പൂക്കളുടെ ഹോളി),
ലഡ്ഡു-മാർ ഹോളി (മധുര പലഹാരങ്ങളുടെ ഹോളി), ദാവൂജി കാ ഹുരങ്ക (ബലരാമ- “ദാവൂ” നോടൊത്തുള്ള ഹോളി) എന്നിവയും ഉൾപ്പെടും.

The painting is 18th Century Nihal Chand of Radha Krishna playing Holi

ബംഗാൾ, അസ്സാം, ഒറീസ്സ എന്നീ ദേശങ്ങളിൽ ഹോളി ഡോൾ-യാത്ര അഥവാ ഊഞ്ഞാൽ ഉത്സവം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. കൃഷ്ണഭക്തർക്ക് ഇത് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസമാണ്. ചൈതന്യ മഹാപ്രഭുവിൻ്റെ ജന്മദിനമായും ഇത് ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. രാധയെയും കൃഷ്ണനെയും അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങളിൽ ഇരുത്തി, പാട്ടുകൾ പാടിയും, വർണ്ണപ്പൊടികളും വെള്ളവും ചീറ്റിയും ഗ്രാമം മുഴുവൻ കൊണ്ടുനടക്കുന്നു. സാധാരണ ഹോളി ആഘോഷങ്ങളെക്കാൾ കുറച്ചുകൂടി ഗൗരവത്തോടുകൂടിയാണ് ഈ ആഘോഷം. “രഘുവംശം” എന്ന കൃതിയിൽ കാളിദാസൻ (നാലാം നൂറ്റാണ്ട് സി ഇ) വസന്തോത്സവത്തിലെ ഒരു അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ് ഊഞ്ഞാൽ കളി എന്ന് വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.

അവലംബം: Danielle Feller, “The Spring Festivities at the King’s Court”, essay in ‘Festivals of India’

The picture is Dol Jatra in Puri. Picture Credit Heritage Labs

ഹോയ്സാല ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ വാസ്തുവിദ്യ ഒരു പ്രത്യേക രീതിയിലാണ്. ഇത് വടക്കേന്ത്യയിലോ, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലോ പൊതുവെ കാണുന്ന തരത്തിലുള്ളതല്ല. മാർദ്ദവമുള്ള ഒരു തരം സോപ്പ് കല്ല് ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഒരു പ്രധാന കാരണം. ഒരു രത്നാഭരണം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെയാണ് ശിൽപ്പങ്ങളെ കൊത്തിയെടുത്തിരിക്കുന്നത്. ഈ ചിത്രം 12 ആം സി ഇ നൂറ്റാണ്ടിലെ ബേലൂരിലുള്ള ചെന്നകേശവ ക്ഷേത്രത്തിലേതാണ്. ഈ ക്ഷേത്രം ലോക പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിച്ചതാണ്. ഒരു ദാസി വെള്ളം കുഴലിൽ നിറയ്ക്കുന്നതും, മറ്റൊരാൾ ഒരു പാത്രത്തിൽ വെള്ളം കൊണ്ടുവരുന്നതും കാണാം. നല്ല പരിചയമുള്ള രംഗങ്ങൾ.

അവലംബം: https://www.theheritagelab.in/20-holi-pictures/

നിക്കോളോ കോന്റി ഏഷ്യയിൽ 25 വർഷം സഞ്ചരിച്ച വെനീസിലെ ഒരു വ്യാപാരിയായിരുന്നു. 1420 സി ഇ യിൽ അദ്ദേഹം ഹംപിയിൽ വരികയും മൂന്നു ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന- രാജവംശജരെ ഉൾപ്പെടെ കുങ്കുമപ്പൂ വെള്ളം തളിക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷത്തെപ്പറ്റി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. രാജവംശജരുടെ വിഷമം കണ്ട് ബഹുജനം ചിരിക്കുകയായിരുന്നുവത്രേ. പൊതുവെ ഇത് ഒരു ഉല്ലാസഭരിതമായ അന്തരീക്ഷമായിരുന്നു. ഹോളി പോലെയുള്ള ഈ ആഘോഷത്തിനെ കാണിക്കുന്ന ചില ശില്പങ്ങൾ ഹമ്പിയിൽ ഉണ്ട്.

ചിത്രത്തിൽ കാണുന്നത്, രാജദമ്പതികളെ നർത്തകിമാർ കുഴലിലൂടെ വെള്ളം ചീറ്റിക്കുന്നതാണ്. ദമ്പതിമാർ മറവിലേക്ക് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിക്കുന്നുമുണ്ട്.

അവലംബം: https://www.theheritagelab.in/20-holi-pictures/

നിരവധി മുസ്ലീം കവിതകളുടെയും, ഗായകരുടെയും പ്രിയപ്പെട്ട ആഘോഷമായിരുന്നു ഹോളി. അമീർ ഖുസ്രോ (ക്രി.വ. 13-ാം നൂറ്റാണ്ട്) “മേരെ ഖ്വാജ കെ ഘർ രംഗ് ഹെ രി” (എന്റെ ഈശ്വരന്റെ ഭവനം നിറങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു) എന്ന് എഴുതി. ബുള്ളെ ഷാ (ക്രി.വ. 18-ാം നൂറ്റാണ്ട്) “ഹോളി ഖേലൂങ്കി കെഹ് കർ ബിസ്മില്ലാഹ്” (ബിസ്മില്ലാഹ് പറഞ്ഞതിന് ശേഷം ഞാൻ ഹോളി കളിക്കും) എന്ന് പാടി. ബഹാദൂർ ഷാ സഫർ ഹോളിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രണയഗാനം എഴുതി, അത് ഒരു ബോളിവുഡ് സിനിമയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുണ്ട്, “ക്യൂൻ മോപെ മാരി റംഗ് കി പിച്ചകാരി, ദേഖ് കുൻവർജി ദുങ്കി ഗാരി” (നീ എന്തിനാണ് എന്റെ മേൽ നിറങ്ങൾ എറിഞ്ഞത്, ഞാൻ നിന്നെ ശകാരിക്കും)

Picture Credit: Heritage Labs, Late mughal period Holi Celebration painting

ബുദ്ധനു മുമ്പുള്ള ആദ്യകാല ദാർശനിക സമ്പ്രദായമായ ജൈമിനിയുടെ മീമാംസയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവമേറിയ ഒരു കൃതിയാണ് ശബരയുടെ ഭാഷ്യം (ക്രി.വ.യുടെ ആദ്യകാല നൂറ്റാണ്ടുകൾ). ഹോളക ഉത്സവം കിഴക്കൻ ജനത മാത്രം ആഘോഷിക്കേണ്ടതാണെന്ന് അതിൽ ഒരാൾ എതിർപ്പ് ഉന്നയിക്കുന്നു. എല്ലാ ‘ആര്യന്മാരും’ ആഘോഷിക്കേണ്ട ഉത്സവമാണിതെന്ന് ശബര പിന്നീട് ഉത്തരം നൽകുന്നു. ഒരു കാലത്ത്, ഹോളി ഉത്സവം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ വ്യാപകമായി പ്രബലമായിരുന്നുവെന്നും, രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ അത്ര സാധാരണമായിരുന്നില്ലെന്നും ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ന്, ഹോളി ഒരു വടക്കൻ, മധ്യ ഇന്ത്യൻ ഉത്സവമായി വ്യാപകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Picture Credit: Heritage Labs, Late 19th century painting of Holi in Murshidabad

കാമസൂത്രം (ബി.സി.ഇ 400 – സി ഇ. 300) ജീവിതത്തിലെ നാല് പുരുഷാർത്ഥങ്ങളിൽ (ലക്ഷ്യങ്ങൾ) ഒന്നായ കാമം അല്ലെങ്കിൽ ആഗ്രഹം/ആനന്ദം എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ഒരു പുരാതന ഗ്രന്ഥമാണ്. ‘ഉദക-ക്ഷ്വേദിക’ (അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ “വെള്ളം തളിക്കൽ”) ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു “വസന്തോത്സവം” ത്തെ കുറിച്ചിത് വിവരിക്കുന്നു.
ഫൽഗുന പൗർണ്ണമി ദിനത്തിൽ ഹോളക എന്നത് ഉത്സവമാണെന്ന് കാമസൂത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ജയമംഗളയുടെ വ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നു, ഈ സമയത്ത് ആളുകൾ പരസ്പരം പീച്ചാങ്കുഴലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിറമുള്ള വെള്ളം തളിക്കുകയും, ബുട്ടിയ (ചമത അല്ലെങ്കിൽ മുരിക്കിൻപൂവ്) പോലുള്ള പൂക്കൾ കൊണ്ട് തയ്യാറാക്കിയ, നിറമുള്ള പൊടികൾ എറിഞ്ഞും, പരസ്പരം നിറങ്ങളാൽ പൊതിയുന്നു. മുഴുകുന്നു, അവർ “പീച്ചാങ്കുഴലുകളോ അതോ കൊമ്പുകളോ ഉപയോഗിച്ച് കളിക്കുക” (പിച്ച്കാരി) എന്നർത്ഥം വരുന്ന ശൃംഗ ക്രീഡകളിൽ മുഴുകുന്നു. പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു കർണാടകക്ഷേത്രത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ഹോളി പോലുള്ള ആഘോഷത്തിന് ‘സേചനാക്രീഡ’ എന്ന സമാനമായ പേര് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

Picture Credit: Heritage Labs, 18th Century Radha Krishna

“പ്രാകൃത്” ത്തിന്റെ ഒരു പരിഷ്കൃത സാഹിത്യ ഭാഷയും, പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ കാവ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഒരു മാനദണ്ഡവുമായിരുന്നു. മഹാരാഷ്ട്രി ഭാഷ. മറാത്തി അതിൽ നിന്നാണ് വികസിച്ചത്. ജീവിതത്തിലെ അലങ്കോലമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമായി പ്രണയത്തെ വിവരിച്ച് നൽകുന്ന ഒരു പ്രണയകഥകളുടെ പ്രായോഗിക സമാഹാരം (ഗഹ സത്താസായി) ഹല ഈ ഭാഷയില് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു . ഇത് ഹോളി പോലുള്ള ആഘോഷങ്ങളെ വിവരിക്കുന്നു. ഇതിലെ ഒരു വാക്യം ഒരു സ്ത്രീയെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു, “നിറമുള്ള പൊടി മുഷ്ടിയിൽ പിടിച്ച് തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവന്റെ മേൽ എറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അവൾ (അത്രയും) സന്തോഷത്താൽ ഉത്കണ്ഠാകുലയായിരുന്നു, അവളുടെ കൈയിൽ (വിയർപ്പ് കാരണം) പൊടി നിറമുള്ള വെള്ളമായി മാറി. മറ്റൊരു ശ്ലോകം ചെളി വിതറിയ നായികയോട് പറയുന്നു: “ആരോ (നിങ്ങളുടെ കാമുകൻ) നിങ്ങളെ മൺചെളി കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചു, അത് ഫൽഗുന ഉത്സവത്തിൽ സ്വീകാര്യമാണ്.”

Picture Credit: Heritage Labs, 19th Century painting of Maratha Chieftan celebrating Holi

താനേസറിലെ ഹർഷവർദ്ധൻ ചക്രവർത്തി “ശ്രീഹർഷ” എന്ന പേരിൽ മൂന്ന് നാടകങ്ങൾ രചിച്ചു. വസന്തോൽസവത്തിന്റെ അവസരത്തിൽ രത്നാവല്ലി എന്ന നാടകം പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസന്തോൽസവത്തിന്റെ വർണ്ണന ഇന്നും പ്രസക്തമാണ്. കുഴലുകളിലൂടെ ചീറ്റുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ സ്പർശത്താൽ നാഗരികർ(പൗരന്മാർ) നൃത്തം വയ്ക്കുന്നു. എല്ലാ വീഥികളും വന്യമായ സംഗീതവീചികളാൽ മുഖരിതമാകുന്നു. എല്ലാ ദിക്കുകളും മഞ്ഞ കലർന്ന ചുവപ്പിനാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയും, സുഗന്ധപൂരിതമായ പൊടികൾ വിതറിയുമിരുന്നു. മറ്റു സംസ്കൃത സാഹിത്യകാരന്മാരും ഇതിനെ കുറിച്ച് പരമാർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഡാൻഡിൻ(6 – 7 നൂറ്റാണ്ട്) രചിച്ച ദശകുമാരചരിതത്തിലും നിറങ്ങളാൽ കളിക്കുന്ന ഹോളികോൽസവിനെ പറ്റി വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

അവലംബം: ഡാനിയൽ ഫെല്ലറുടെ “സ്പ്രിങ്ങ് ഫെസ്റ്റിവിറ്റീസ് അറ്റ് കിംഗ്സ് കോർട്ട്” (ഇന്ത്യൻ ഉൽസവങ്ങൾ എന്ന ഉപന്യാസം)

The picture is an AI rendering of the description in Ratnavali

ഇന്ന്, ഹോളി ജനങ്ങളുടെ ഉത്സവമാണെന്ന് നമ്മൾ കരുതുന്നു. എന്നാലത് ഒരു രാജകീയ ചടങ്ങായാണ് ആരംഭിച്ചത്. ‘രാജകീയ ചടങ്ങുകളുടെ സമയക്രമപട്ടികയിലാണ്’ ഹോളകയെക്കുറിച്ചുള്ള അഥർവ്വവേദത്തിലെ പരാമർശം. ഹർഷ ചക്രവർത്തി ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെഴുതിയ നാടകത്തിൽ ഇത് വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കഥാസരിത് സാഗർ, വിക്രംചരിത എന്നീ കഥാ സമാഹാരങ്ങൾ വസന്തോത്സവ ആഘോഷങ്ങളിൽ രാജാക്കന്മാർ വഹിച്ചിരുന്നപങ്ക് എടുത്തുകാണിക്കുന്നു. വിജയനഗര രാജാവ് വസന്തകാല ആഘോഷങ്ങളിലെപ്പോഴും പങ്കെടുക്കുകയും നായകത്വം വഹിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. മുഗളർ ഈ ആചാരം സ്വീകരിക്കുകയും, ഹോളിയെ, ഈദ്-ഇ-ഗുലാബി അല്ലെങ്കിൽ ആബ്-ഇ-പാഷി (വർണ്ണാഭമായ പൂക്കളുടെ മഴ) എന്ന് വിളിക്കാനും ആരംഭിച്ചു. ജഹാംഗീർ തന്റെ ആത്മകഥയിൽ ഇത് വിവരിക്കുന്നുമുണ്ട്. രാജകീയ ഹോളി ആഘോഷങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന നിരവധി മുഗൾ, രജ്പുത് പെയിന്റിംഗുകളും ഉണ്ട്.

ഈ വിക്കിമീഡിയ ചിത്രം- ജഹാംഗീർ ഹോളി ആഘോഷിക്കുന്ന ഒരു പെയിന്റിംഗിന്റെതാണ്.

Wikimedia Image of Holi in Jahangir’s court

ഹോളകയുടെയും, പ്രഹ്ലാദന്റെയും പുരാണകഥയിൽ നിന്നാണ് ഹോളി വന്നതെന്ന് ജനപ്രിയ ഐതിഹ്യങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ഒരുപക്ഷേ ‘ഹു’=(അർപ്പിക്കുക) എന്ന സംസ്കൃതമൂലപദത്തിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ‘ഹോളക’ യിൽ നിന്ന് വന്നതായിരിക്കാം. . ‘ആഹുതി’ =(സമർപ്പണം) എന്ന വാക്ക് ഇതിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ്.
ഹോളി സമയത്തെ “അഗ്നിക്കിരയാക്കൽ” സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഹോളക എന്നാൽ “വഴിപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുന്ന വ്യക്തി” എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. അഥർവ്വവേദത്തിലെ ഒരു അനുബന്ധത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ‘പാരിഷിസ്ത’ യിൽ ഇത് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. അഗ്നിയുടെ അർത്ഥം സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന
അഗ്നി-ചൂടിലൂടെ വിയർക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന സാങ്കേതികതയാണ് ഹോളക-സ്വേദു എന്ന് ചരക സംഹിത പറയുന്നത് അഗ്നിയെന്ന അർത്ഥം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു.
ഹോളി ആഘോഷങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് നിരവധി പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. തൈത്തിര്യ ആരണ്യകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സയാനയുടെ വ്യാഖ്യാനം – വസന്തകാലത്ത് ദേവകൾ അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾക്ക് നിറം നൽകുന്നതിനെ പരാമർശിക്കുന്നു. സ്ത്രീകൾ അഗ്നികുണ്ഡങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും ജലപാത്രങ്ങളുമായി പാടുകയും, നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന പവിത്രമായ ഒരു ആചാരമാണ് മഹാവ്രത്യ. ഹോളക സമയത്ത്, ഫൽഗുന മാസത്തിലെ പൂർണ്ണചന്ദ്രനായ റാകയെ വിവാഹിതരായ സ്ത്രീകൾ ആരാധിക്കുന്നത്, അവരുടെ കുടുംബങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായാണ് എന്ന് കഥക-ഗൃഹ്യ സൂത്രം പറയുന്നു. പലരും ഹോളിയുടെ ഉത്ഭവം വേദമല്ലാത്തതായി കണക്കാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകളെല്ലാം വേദ സാഹിത്യങ്ങളിലാണ് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നത്.

Picture Credit: Sara Welch, Wikimedia, Prahalada and Holaka