ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಪಾಂಡವನಿಂದಲೂ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದ್ದನು.ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಇಂತಿವೆ – ಪ್ರತಿವಿಂಧ್ಯ, ಸುತಸೋಮ, ಶೃತಕರ್ಣ, ಶತನೀಕ ಮತ್ತು ಸುತಸೇನ.ಈ ಐವರನ್ನು ಉಪಪಾಂಡವರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರುಗಳು ತಂದೆಯರಂತೆ‌ ಮಹಾ ಶೂರರಾಗಿದ್ದರು.ದುರ್ಯೋಧನನ ಮರಣದ ನಂತರ , ಕೌರವರ ಕಡೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮಗನಾದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಕೃಪಾಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃತವರ್ಮ, ಪಾಂಡವರ ಬಿಡಾರವನ್ನು ರಾತ್ರಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಉಪಪಾಂಡವರನ್ನು ರಾತ್ರಿ ಅವರು ಮಲಗಿರುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು, ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನು ಆ ಯುದ್ಧ ಬಿಡಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳ ದುರ್ಮರಣದ ವಿಚಾರ ತಿಳಿದಾಗ ದ್ರೌಪದಿ ಬಹಳಷ್ಟು ರೋಸಿ ಗೋಳಿಡುತ್ತಾಳೆ.ಇದು ಅವಳ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಚನೀಯ ಪ್ರಸಂಗ.
ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಯನಿಗೆ ಸೂಥನು ಎಂಬ ಮಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದಳು. ಈಕೆ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಭಾಮೆಯರ ಮಗನಾದ ಸ್ವರ್ಭಾನುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಳು.
ಮೇಲಿನ ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಪಂಚ ಪಾಂಡವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ರಾಜ ರವಿವರ್ಮನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಇಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಉಪಪಾಂಡವರನ್ನು ಕೊಂದ ಕೃತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಾಗ, ಅವನನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಬ್ರಹ್ಮಶಿರವೆಂಬ ಭೀಕರ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ ಅದು ಪಾಂಡವರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾರ್ಥನೂ ಬ್ರಹ್ಮಶಿರ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಕ್ಷಣ, ವೇದವ್ಯಾಸರು ಮತ್ತು ನಾರದ ಮುನಿಗಳು ಬಂದು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರಿಗೆ ಅಸ್ತ್ರದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ತಿಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನ ಅಂತೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಗದೆ, ಇದು ಪಾಂಡವರ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕಂಟಕವಾಗಲೆಂದು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಗರ್ಭವತಿ ಹೆಂಡತಿ ಉತ್ತರೆಯ ಮಡಿಲಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆ ಮಗುವು ಸತ್ತು ಬದುಕುತ್ತದೆ. ಈ ಮಗುವೇ ಪರೀಕ್ಷಿತ ಮಹಾರಾಜ. ಇವನು ಧರ್ಮರಾಯನ ನಂತರ ೬೦ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಥರ್ವ ವೇದವು ಪರೀಕ್ಷಿತನೆಂಬ ರಾಜನು ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿ ನಾಡಿಗೆ ಸುಭೀಕ್ಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನೆಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದೆ. ಅದು ಮಹಾಭಾರತದ ಪರೀಕ್ಷಿತನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಮುಡಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನವನ್ನು ಅವನಿಂದ ಕಳಚಿ ಅವನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸಾವಿಲ್ಲದೆ ಇರಲೆಂದು ಶಾಪವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈಲಿಯ ಅಜ್ಞಾತ ಚಿತ್ರಕಾರನ ರಚಿನೆ. ನಾರಾಯಣನ ಎದುರು ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಜನಮೇಜಯ ಪರೀಕ್ಷಿತ ರಾಜನ ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇವನು ಅರ್ಜುನನ ಮರಿ ಮೊಮ್ಮಗ. ಜನಮೇಜಯನು ಅವನ ತಂದೆ ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಹಾವನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡಲು ಸರ್ಪಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ವೇದವ್ಯಾಸರ ಶಿಷ್ಯರಾದ ವೈಶಂಪಾಯನರು,ಇಡೀ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದರು.ಹೀಗೆಂದು ಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯ ಮೊದಲನೇ ಪರ್ವ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವೈಶಂಪಾಯನರ ಪಠಣವನ್ನು ಸೂತ ಉಗ್ರಶ್ರವರು ಕೇಳಿ, ಋಷಿ ಶೌನಕರ ೧೨ ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆರಿದಿದ್ದವರ ಎದುರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಮಹಾಭಾರತವೇ ಇಂದಿಗೂ ನಾವು ಓದಿ ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದು. ಶೌನಕರ ಯಾಗ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತ್ತು. ಇದು ಇಂದಿನ ಲಕ್ನೌ ನಗರದ ಹತ್ತಿರವಿದೆ.
ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರ ಜನಮೇಜಯನ ಸರ್ಪ ಸತ್ರವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕಲಾವಿದ ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣ ಏಕಲವ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕಲವ್ಯ ಜರಾಸಂಧನ ಪರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಜರಾಸಂಧನ ಮರಣದನಂತರ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಏಕಲವ್ಯ ಹತನಾಗುತ್ತಾನೆ.ಜರಾಸಂಧನ ಸಂಹಾರದ ನಂತರ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ . ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏಕಲವ್ಯನ ಮಗನಾದ ಕೇತುಮನ್ ನನ್ನು ಯಾಗಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದನು.ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇತುಮನ್ ಕೌರವರ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಭೀಮನಿಂದ ಹತನಾದನು.
ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಏಕಲವ್ಯನ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನೇ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ, ತಾನು ಪಾಂಡವರ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಏಕಲವ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಬಗೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು ಎಂದು ದ್ರೋಣ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
ಮೂಲ: ಕೆ.ಎಂ. ಗಂಗೂಲಿ ಅವರ ಮಹಾಭಾರತದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾಂತರ.

ಅಭಿಮನ್ಯು, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರೆಯರ ಮಗ.೧೩ನೇ ದಿನದಂದು ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ಬೇಧಿಸಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಕೌರವರ ಸೇನೆಯ ಹಿರಿಯ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ನಿರಾಯುಧನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದುಶ್ಯಾಸನನ ಮಗನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದುಶ್ಯಾಸನನ ಮಗ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಸಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೌಪದಿಯ ಹಿರಿಯ ಮಗನು ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ನಂತರ ದುಶ್ಯಾಸನನ ಮಗನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.
ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಸಲ ದೇಶದ ರಾಜ ಬೃಹದ್ಬಲನ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ಬೇಧಿಸಿದ ದಿನವೇ ಈ ಬೃಹದ್ಬಲನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆನಂತರ ಬಂದ ಪುರಾಣಗಳು ಇವನನ್ನು ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರನ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಕುಲದ ಕೊನೆಯ ಕುಡಿ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಳಿದಾಸನ ಅಮರ ಕೃತಿ ರಘುವಂಶದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ವಂಶವು ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಳೆಗುಂದಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಮೇಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಪ್ರತಾಪ್ ಮಲ್ಲಿಕ್ ಅವರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಇಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಅವನ ತಂದೆಯಂತೆ ದುಷ್ಟನಾಗದೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದನು.ಇವನು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನೊಡನೆ ಸೆಣಸಾಡಿ ವೀರಸ್ವರ್ಗ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇವನಿಗೆ ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂಬ ಅವಳಿ ತಂಗಿಯು ಇದ್ದಳು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.ಮಹಾಭರತದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ ಬಂದ ಕಥೆಗಳು ಇವಳನ್ನು ಭಾನುಮತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಭಾನುಮತಿ ಅರ್ಜುನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕುರುವಂಶದ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಸರಿಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಜನೋಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾನುಮತಿಯ ದುರಾದೃಷ್ಟವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವಂತಹ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಗಾದೆ ಹೀಗಿದೆ—
‘ಕಹೀನ್ ಕಾ ಈಂತ್, ಕಹೀನ್ ಕಾ ರೋರ್ಡ, ಭಾನುಮತಿ ನೆ ಕುಂಬ ಜೋಡ’; ಅಂದರೆ ಭಾನುಮತಿ ಹಲವಾರು ವ್ಯಷ್ಟಿ ಭಾವದವರನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು ಎಂದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಎಂತಹ ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಸಮಷ್ಟಿಯಾಗಿಟ್ಟು ಅವಿಭಕ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಭಾನುಮತಿ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾಳೆ.

ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಗಳಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ/ ಲಕ್ಷಣಾ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಕಥೆ ಇದೆ. ಸಾಂಬ, ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಜಾಂಬವತಿಯರ ಮಗ.ಲಕ್ಷ್ಮಣೆಯ ಸ್ವಯಂವರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಾಗ, ಸಾಂಬನು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಅವಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನ ಸಾಂಬನನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ.ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣ ಬಂದು ಸಾಂಬಾನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ನವದಂಪತಿಗಳನ್ನು ದ್ವಾರಕಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಸಾಂಬ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣೆಯರಿಗೆ ಹತ್ತು ಜನ ಮಕ್ಕಳಾದರು.
ಸಾಂಬ ಸ್ಪುರದ್ರೂಪಿಯಾದರೂ ಓರ್ವ ದುಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಲೋಲುಪ.ಇವನಿಗೆ ಕುಷ್ಟ ರೋಗ ಬರುವಂತೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನೇ ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಕುಷ್ಟ ರೋಗದಿಂದ ಗುಣವಾಗಲು ಚಂದ್ರಭಾಗ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಬಪುರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋಪಾಸನೆಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಾಂಬನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಮುಲ್ತಾನ್ ನಗರದ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಂಬನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಕೆಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮಧ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು.
ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರ ೪ನೇ ಶತಮಾನದ ಫಲಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಾಂಬ ( ಬಲಗಡೆ ಇಂದ ಎರಡನೇಯವನು) ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಯಾದವವರನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ . ಇದು ಇಂದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ಭೀಮ ಮತ್ತು ಹಿಡಿಂಬೆಯರ ಮಗ ಘಟೋತ್ಕಚ. ಲಾಕ್ಷಾ ಗೃಹದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಂಡವರು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಂಬನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಭೀಮ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿಡಿಂಬನ ತಂಗಿ ಹಿಡಿಂಬಾ ಭೀಮನನ್ನು ಮೋಹಿಸಿ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ.ಇವರ ಮಗನೇ ಘಟೋತ್ಕಚ. ಇವನ ತಲೆಯು ಪೂರ್ತಿ ಬೋಡಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದು ಬೋರಲು ಹಾಕಿದ ಮಡಿಕೆಯಂತೆ ಕಾಣುತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನನ್ನು ಘಟೋತ್ಕಚ ಎಂದು ಕರೆದರು.
ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ೧೪ನೇ ದಿನದ ಯುದ್ಧವು ಸಾಯಂಕಾಲದ ನಂತರವೂ ನಡೆಯಿತು. ಅಂದು ಘಟೋತ್ಕಚ ತನ್ನ ಮಾಯಾ ವಿದ್ಯೆಗಳಿಂದ ಕೌರವರ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಿರುಕುಳ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.ಕೊನೆಗೆ ಕರ್ಣ, ಇಂದ್ರನಿಂದ ಪಡೆದ ಶಕ್ತ್ಯಾಯುಧವನ್ನು ಬಳಸಿ ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.ಕರ್ಣನು ಶಕ್ತ್ಯಾಯುಧವನ್ನು ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಆದರೆ, ಘಟೋತ್ಕಚ ಅದನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಘಟೋತ್ಕಚನ ಈ ಬಲಿದಾನವನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಇವನು ಶಕ್ತ್ಯಾಯುಧದಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ಸಾವನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸಂತಸಪಟ್ಟನು.
ಘಟೋತ್ಕಚ ಹಲವಾರು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರ ಎನ್. ಟಿ. ರಾಮ ರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೆಲುಗು/ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ‘ ಮಾಯಾ ಬಜಾರ್ ‘ನ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪತ್ರಿಕೆಯದು.

ಯಾವ ಪಾಂಡವನೂ ದ್ರೌಪದಿಯ ಜೊತೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪಾಂಡವನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲರಬೇಕಾದರೆ ಭಂಗ ತರುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅರ್ಜುನ ಒಮ್ಮೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯರ ಏಕಾಂತಕ್ಕೆ ಭಂಗ ತರುತ್ತಾನೆ. ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅವನು ಅರಮನೆಯಿಂದ ತೆರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗವನು ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪರ್ಯಟನೆಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕಾದರೆ ಉಲೂಪಿ ಎಂಬ ನಾಗ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ‌ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರದ/ ಮಾನಲುರಪುರದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಚಿತ್ರಾಂಗದೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾನೆ.ಚಿತ್ರಾಂಗದೆಯ ಮಗ ಬಭ್ರುವಾಹನ ಮುಂದೆ ಆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧವಾದ ಬಳಿಕ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯಜ್ಞಾಶ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅರ್ಜುನನೇ ಬಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಕುದುರೆಯು ಮಾನಲುರಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಉಲೂಪಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಬಭ್ರುವಾಹನ ತಂದೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ.ಉತ್ಸುಕನಾದ ಬಭ್ರುವಾಹನ ತಂದೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಿತ್ರಾಂಗದೆ, ಯುದ್ಧದ ಕುರಿತು ಉಲೂಪಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸುತ್ತಾಳೆ.ಆಗ ಉಲೂಪಿಯು ಸಂಜೀವಿನಿ ಮಣಿಯನ್ನು ನಾಗಲೋಕದಿಂದ ತಂದು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಬದುಕಿಸುತ್ತಾಳೆ.ಇದು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಅರ್ಜುನ ಕೊಂದದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಭ್ರುವಾಹನ ಅರ್ಜುನನ ಹತ್ತಿರ ಬರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಪರ್ಶಿಯನ್ ಭಾಷಾಂತರದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಇಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ವ್ಯಾಸರ ಮಹಾಭಾರತವು ಕರ್ಣನ ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿಲ್ಲ. ಕರ್ಣನು ತನ್ನ ಸಾಕು ತಂದೆಯಾದ ಅದಿರಥನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಂತಹ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇವರ ಹೆಸರು ವೃಷಸೇನ ಮತ್ತು ಸುಷೇಣ.
ವೃಷಸೇನ ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ೧೭ನೆಯ ದಿನ ಕರ್ಣಾರ್ಜುನರ ಸಮರಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಎದುರಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪಾರ್ಥ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ವೃಷಸೇನನ ಕವಚವನ್ನು, ಕೈಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವನನ್ನು ಕೊಂದ ಬಗೆಯನ್ನು ಕರ್ಣನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ, ತಾನು ಕರ್ಣನ ಎದುರೇ ಈ ಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದೆನೆಂದು, ಕರ್ಣನು ಅರ್ಜುನನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಕೊಂದನೆಂದು ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾಶೋಲಿ ಶೈಲಿಯ ಚಿಕ್ಕ ವರ್ಣಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದ್ರೌಪದಿಯ ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿದೆ.ವೃಷಸೇನನನ್ನು ಬಲಗಡೆ ಇಂದ ಎರಡನೇ ಅವನಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಇಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧವಾದ ೩೬ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಾದವರ ಅಂತಃಕಲಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಲ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರ ಮುಳುಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.ಕೃಷ್ಣ ಬಲರಾಮರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುಪಾಲು ಯಾದವರು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.ಉಳಿದವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದ ಅರ್ಜುನನು ಪಂಚನದದ ( ಇಂದಿನ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶ) ಡಕಾಯಿತರ ಎದುರು ಪರಾಜಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ಉಳಿದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಂದಿಯನ್ನು ಬೇರೊಂದೆಡೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೃತ ವರ್ಮನ ಮಗನನ್ನು ಮೃತ್ತಿಕಾವಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಮಗನನ್ನು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.ಕೃಷ್ಣನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ. ಈತನ ಮಗ ಅನಿರುದ್ಧ. ಅನಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಉಷೆಯ ಮಗನಾದ ವಜ್ರನನ್ನು ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥದ ರಾಜನಾಗಿ ಅರ್ಜುನ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಿರ್ಣಾಮವನ್ನು ಅರ್ಜುನ ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರ ವಜ್ರನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ದ್ವಾರಕಾಧೀಶ ಮಂದಿರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕುನಾಲ್ ಮೆಹರ೭ ಎಂಬುವವರು ತೆಗೆದಿದ್ದು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಇಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಬರ್ಬರೀಕನ ಕಥೆ ವ್ಯಾಸ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.ಆದರೆ‌ ಇದು ಇಂದಿನ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ.ಬರ್ಬರೀಕನು ಘಟೋತ್ಕಚ ಮತ್ತು ಮೌರ್ವಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಮಗ.ಈತನು ಅಜೇಯನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಯಾವ ಸೇನೆ ಕಡಿಮೆ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದೆಯೋ, ಅವರಿಗೆ ನೆರವು ಮಾಡಿ ಅತ್ತ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರೆ, ಇವನನ್ನು ಹೊರತು ಇನ್ನಾರು ಉಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಂತೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಇವನಿಗೆ ಶಿರಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಅದೇ ತಲೆಯಿಂದ ನೋಡುವಂತೆ ವರವಿತ್ತನು. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಹೆಸರಾದ ಶ್ಯಾಮ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುವುದೆಂದೂ ಕೃಷ್ಣನ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುವನೆಂದು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನೇ ವರನೀಡಿದನು. ಇವತ್ತು ಬರ್ಬರೀಕನ ಶಿರಚ್ಛೇದವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಖಟು ಶ್ಯಾಮ್ ಜೀ ಮಂದಿರವಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯ ರಾಜನೋರ್ವನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಮೂಲ: https://www.tourism.rajasthan.gov.in/khatu-shyam-temple.html