ନେତାଜୀ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସକ୍ରିୟ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ଯକ୍ଷ ପଦକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉନ୍ନୀତ ହୋଇଥିଲେ।ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହ ମତଭେଦ ପରେ ସେ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧକୁ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କୁ ଭାରତରୁ ବିତାଡିତ କରିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ ଭାବରେ ଦେଖିଥିଲେ; କଂଗ୍ରେସ୍ ର ଅନ୍ଯମାନେ ଏ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଭିନ୍ନ ମତ ରଖିଥିଲେ।

ଜାନୁଆରୀ ୧୯୪୧ରେ ସେ ସାହସର ସହିତ ଗୃହବନ୍ଦୀରୁ ଖସି ପଳାଇଥିଲେ। ଦୁଇମାସ ମଧ୍ଯରେ ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ଏବଂ କାବୁଲ ଦେଇ ବର୍ଲିନରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ନାଜି ନେତୃତ୍ୱର ସହାୟତା ଲୋଡିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନାଜିମାନେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଭାରତ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଜାପାନ ଅଧିକ ସହାୟତା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲା। ତେଣୁ ନେତାଜୀ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୪୩ରେ ଏକ ବୁଡ଼ାଜାହାଜରେ ଟୋକିଓ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ନେତାଜୀଙ୍କ ନୀତି ସରଳ ଥିଲା-ସେ ବ୍ରିଟେନକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ଯେକୌଣସି ଦେଶ ସହିତ କାମ କରିବେ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ।

ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ସେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିଥିଲେ ଯେ ସୋଭିଏତ ଯ଼ୁନିଅନ୍ ବ୍ରିଟେନ୍ ସହିତ ମେଣ୍ଟ ଭାଙ୍ଗିଦେବ। ଏହି ବିଚାରକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସେ ସମ୍ଭବତଃ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୫ରେ ରୁଷୀୟମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ସେ ଇତିହାସପୣଷ୍ଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ଯ ହୋଇଗଲେ।

ଏ ୱିକିମିଡ଼ିଆ ଚିତ୍ରଟି ମେ ୧୯୪୨ରେ ହିଟଲରଙ୍କ ସହ ନେତାଜୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଉଛି |

୧୯୪୨ମସିହା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ମାଳୟର ସିଙ୍ଗାପୁରଠାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଜାପାନୀମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିଲା। ଜାପାନୀମାନେ ଭାରତୀୟ କଏଦୀମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା କରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ଜାପାନ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଏହି ସେନାକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ସେମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନାସହ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିବା ଭାରତୀୟସୈନ୍ୟମାନେ ମୁକ୍ତି ସେନାରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ। ବୋଷ ‘ଦିଲ୍ଲୀ ଚଲୋ ” ଆହ୍ୱାନ ଦେଲେ ଏବଂ ୧୯୪୩ଜୁଲାଇରେ ପଡାଙ୍ଗ(ପେନାଙ୍ଗ)ଠାରେ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ସେନାର ପରିଦର୍ଶନ କଲେ।
ସିଙ୍ଗାପୁରର ପଡାଙ୍ଗ(ପେନାଙ୍ଗ)ରେ ନେତାଜୀଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଏକ ଜାତୀୟ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

ଫେ ‘ଙ୍କ ପୁସ୍ତକରୁ ମିଳିଥିବା ଚିତ୍ରଟିରେ ନେତାଜୀ ପଡାଙ୍ଗ(ପେନାଙ୍ଗ)ରେ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ପରିଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ମୋହନ ସିଂହ ସିଙ୍ଗାପୁରର ଫାରର ପାର୍କରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିବା ବ୍ରିଟିଶ ସେନାର ଭାରତୀୟ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲେ। ମାର୍ଚ୍ଚ୧୯୪୨ରେ ଟୋକିଓର ବୈଠକ ଆଇ.ଏନ୍. ଏ.ର ବୀଜ ବୁଣିଥିଲା। ୧୯୪୨ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ମାସରେ ଏହାର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା। ମେ ମାସରେ ଏଥିରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନିଯୁକ୍ତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଅନେକ ଭାରତୀୟ ପି.ଓ.ଡବ୍ଲ୍ଯୁ. ସେମାନଙ୍କ ସୈନିକ ଶପଥ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ। ତେବେ ମୋହନ ସିଂହ ୫୫୦୦୦ ସୈନିକଙ୍କ ମଧ୍ଯରୁ ଅଧିକାଂଶଙ୍କୁ ଏଥିପାଇଁ ରାଜି କରାଇଥିଲେ।

୧୯୪୨ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା। ମୋହନ ସିଂହ ଜାପାନୀମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୪୨ମସିହା ଶେଷବେଳକୁ ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ପ୍ରାୟ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ବୋଷଙ୍କୁ ଡକାଯାଇଥିଲା। ପରେ ବୋଷ ଜେନେରାଲ ମୋହନ ସିଂହଙ୍କୁ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ରେ ପୁନଃ ଅବସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ।

ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ପରେ ମୋହନ ସିଂହ ଭାରତ ବିଭାଜନରେ ଶରଣାର୍ଥୀ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଜଳନ୍ଧରରେ ବସବାସ କରିଥିଲେ, ଓ ଜଣେ ସାଂସଦ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ର ମାନ୍ଯତା ପାଇଁ ସେ ଓକିଲାତି କରିଥିଲେ। ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ଇତିହାସରେ ମୋହନ ସିଂହ ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ଯକ୍ତିତ୍ୱ।
ଫେସ୍ ବୁକ ଫଟୋରେ ମୋହନ ସିଂହ ଆଇ. ଏନ୍. ଏ. ପରିଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି।

ରାସ ବିହାରୀ ୧୯୧୨ମସିହାରେ ମହିଳା ଛଦ୍ମବେଶରେ ବଡ଼ଲାଟଙ୍କୁ ହତ୍ଯା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ବିଦ୍ରୋହ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେ ଜାପାନ ପଳାଇ ଯାଇ ଜଣେ ଜାପାନୀ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ସେଠାର ନାଗରିକ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ହସ୍ତାନ୍ତରକୁ ଏଡ଼ାଇ ପାରିଥିଲେ। ସେ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ବଜାୟ ରଖିଥିଲେ।
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେ ଇଣ୍ଡିଆ ଇଣ୍ଡିପେଣ୍ଡେନ୍ସ ଲିଗ୍ ର ମୂଖ୍ଯ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ଅଧୀନରେ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. କାର୍ଯ୍ଯ କରୁଥିଲା। ଜାପାନ ସହିତ ତାଙ୍କର ଘନିଷ୍ଠତା ହେତୁ ମୋହନ ସିଂ ରାସ୍ ବିହାରୀଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ୧୯୪୨ମସିହା ଶେଷବେଳକୁ ମୋହନ ସିଂହ ଗିରଫ ହେବା ପରେ ରାସ୍ ବିହାରୀ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.କୁ ଏକାଠି ରଖିଥିଲେ। ରାସ୍ ବିହାରୀ ହିଁ ନେତାଜୀଙ୍କୁ କ୍ଷମତା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ସେ ଜୁଲାଇ ୧୯୪୩ରେ କ୍ଷମତା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ନେତାଜୀ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ୍ ର ଉଭୟ ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମରିକ ମୁଖ୍ଯ ଥିଲେ।
ରାସ୍ ବିହାରୀ ନେତାଜୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ “ଏଥର ଆଉ ଏକ ଲଢ଼େଇ- ଶେଷ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ”।
ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ଚିତ୍ରରେ ଜଣେ ଯୁବକ ରାଶ୍ ବିହାରୀ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତୋଶିକୋଙ୍କ ସହ।

ମୋହନ ସିଂହ ପ୍ରାୟ ୪୦ହଜାର ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିବା ଭାରତୀୟ କଏଦୀଙ୍କମଧ୍ୟରୁ ୭୦%ଙ୍କୁ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ରେ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ସେ ଗିରଫ ହେବାପରେ ଏହି ସେନା ପ୍ରାୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୩ମସିହା ଜୁଲାଇ ମାସରେ ନେତାଜୀ ନୂତନ ଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ଯ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ ଆଉକିଛି ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଆଇ.ଏନ୍.ଏରେ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ସେନା ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ତାଲିମ କେନ୍ଦ୍ରମାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବେସାମରିକ ଓ ସାମରିକ କମାଣ୍ଡ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। କିଛି ମାସ ମଧ୍ଯରେ, ଏହି ବିଶାଳ ବାହିନୀକୁ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ଯାନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ତାଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ଥିଲା।
ବୋସ୍ ଜଣେ ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ସୈନିକ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ମଧ୍ଯ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ର ଭେଟେରାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ କାମର ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶୈଳୀ ଥିଲା। ଥରେ ତାଙ୍କର ସାମରିକ ସଚିବ, ମେଜର ପ୍ରେମ ସୈଗଲ, ଜଣେ ଜର୍ମାନ କୂଟନୀତିଜ୍ଞଙ୍କୁ ମଜାଳିଆ ଢଙ୍ଗରେ କହିଥିଲେ ଯେ “ଚିୟର୍ସ”ର ଭାରତୀୟ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି”ଚକ୍ତା”-‘ପୁଟ ଅପ୍’ ର ପଞ୍ଜାବୀ। ଏକ ସରକାରୀ ଭୋଜିରେ ଏହି ଅଭିବାଦନ ଦେଇ ସେହି କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ନେତାଜୀଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ କରିଥିଲେ। ନେତାଜୀ କେବଳ ସୈଗଲଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, “ଆସନ୍ତା ଥର ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଭାରତବିଷୟରେ କିଛି କହିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିବେ, ଦୟାକରି ପ୍ରଥମେ ମୋ ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରିନେବେ!”

ଫେସବୁକ ଫଟୋରେ ଚୀନର ସାଂଘାଇରେ ଏକ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଇଛି।

୧୯୪୩ମସିହା ଜୁଲାଇମାସରେ ନେତାଜୀ ତାଙ୍କର’ଦିଲ୍ଲି ଚଲୋ’
ଡାକରା ଦେଇଥିଲେ। ସେ ୨୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୪୩ରେ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ (ମୁକ୍ତ ଭାରତ) ର ଅସ୍ଥାଯ଼ୀ ସରକାର ଗଠନ କରିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।ଉଭୟ ବେସାମରିକ ଏବଂ ସାମରିକ ୨୦ ଜଣ ବ୍ଯକ୍ତିଙ୍କ କ୍ଯାବିନେଟ ସହିତ ସେ ରାଷ୍ଟ୍ରମୁଖ୍ଯ ହୋଇଥିଲେ। ଏହାକୁ ୧୧ଟି ଦେଶ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଧିକାଂଶ ଜାପାନର ସହଯୋଗୀ ଥିଲେ।
ଡିସେମ୍ବର୧୯୪୩ରେ ଜାପାନ ନିଯ଼ନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିବା ଆଣ୍ଡାମାନରେ ନେତାଜୀ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ଭାରତୀଯ଼ ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ସେ ଜାପାନର ଗ୍ରାହକ ନୁହେଁ, ବରଂ ସହଯୋଗୀ ହେବାର ଅଧିକାର ଜିତିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ। ଏହାପରେ ସେ ନୂତନ ସରକାରଙ୍କ ପତାକା, ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ, ମୁଦ୍ରା ଏବଂ ଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ଯାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ୧୯୫୨ମସିହା ପର୍ଯ୍ଯନ୍ତ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ୍ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଏହି ଘୋଷଣା ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ଯେ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ସେମାନଙ୍କ ଦେଶ ପାଇଁ ନ୍ଯାୟସଙ୍ଗତ ଭାବେ ଲଢ଼ୁଛି। ଯୁଦ୍ଧପରେ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ର ପୂର୍ବତନ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ବିଚାର କରାଯିବା ସମୟରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ଯ ଯୁକ୍ତି ଥିଲା।
ଏହି ଫେସବୁକ ଫଟୋରେ ମାଳୟର ଏକ ଖବରକାଗଜ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ୍ ସରକାରଙ୍କ ବିଷୟରେ ରିପୋର୍ଟ କରୁଥିବାର ଦେଖାଯାଇଛି।

ସମାବେଶୀତାର ସଙ୍କେତ ଦେବା ପାଇଁ ନେତାଜୀ ଉର୍ଦ୍ଦୁରେ ରଚିତ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀକୁ ସରକାରୀ ଭାଷା ଭାବେ ବାଛିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସରକାରକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଆର୍ଜି ହୁକୁମତ୍-ଏ-ଆଜାଦ-ହିନ୍ଦ୍ କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ଯ ଥିଲା ଇତିହାଦ୍ (ଏକତା), ଏତମାଦ୍ (ବିଶ୍ୱାସ) ଏବଂ କୁର୍ ବାନି (ବଳିଦାନ)।

‘ଶୁଭ ସୁଖ ଚୈନ୍ “ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥଙ୍କ କବିତା’ ଭାରତ ଭାଗ୍ଯ ବିଧାତା” ର ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସଂସ୍କରଣ ଥିଲା, ଯାହାର ପ୍ରଥମ ଚରଣ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା।

ନେତାଜୀଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରତୀକ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ସ୍ଲୋଗାନ ‘ଜୟ ହିନ୍ଦ୍’ ଏବଂ ‘ ଚଲୋ ଦିଲ୍ଲୀ” ଅମର। ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ୍ ପଦଯାତ୍ରା ଗୀତ ‘କଦମ୍ କଦମ୍ ବଢାଏ ଜା’କୁ ଏ. ଆର୍. ରେହମାନ୍ ସଙ୍ଗୀତ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କଂଗ୍ରେସ ପତାକା ବ୍ଯବହାର କରିଥିଲେ-ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ତ୍ରିରଙ୍ଗାର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଚରଖା ଥିଲା।

ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ଚିତ୍ରରେ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ସୈନିକମାନେ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ବହନ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି। ଚରଖା ଉପରେ ଧ୍ଯାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

୧୮୫୭ମସିହାର ନାୟିକା ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଇଙ୍କ ନାମରେ ନେତାଜୀ ଆଇ.ଏନ.ଏ.ମହିଳା ରେଜିମେଣ୍ଟର ନାମକରଣ କରିଥିଲେ। ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ଭାରତୀୟ ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ଯରେ ଏହା ପ୍ରେରଣା ବଢ଼ାଇଥିଲା। ଏହି ରେଜିମେଣ୍ଟ୍ ୧୯୪୪ମସିହାରେ ବର୍ମା ସୀମାରେ ଲଢ଼ିଥିଲା।
ସିଙ୍ଗାପୁରର ଜଣେ ଡାକ୍ତର କ୍ୟାପଟେନ୍ ଏସ୍. ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏହାର ଚାଳକ ଥିଲେ। ସେ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ କ୍ଯାବିନେଟରେ ମଧ୍ଯ ଥିଲେ। ସେ ଚେନ୍ନାଇର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାୟାର୍ ପରିବାରରୁ ଆସିଥିଲେ। ସେହି ନୃତ୍ଯଶିଳ୍ପୀ ମୃଣାଲିନୀ ସାରାବାଇ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଝିଅ ସୁହାସିନୀ ଅଲ୍ଲୀ ଜଣେ କମ୍ଯୁନିଷ୍ଟ ସାଂସଦ ଥିଲେ। ନେତାଜୀ ମଧ୍ଯ ଗାନ୍ଧୀ, ନେହେରୁ ଏବଂ ଆଜାଦଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରମୁଖ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ବ୍ରିଗେଡ୍ ଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଏହି ନେତାମାନଙ୍କ ସହ ଏକମତ ନଥିଲେ।
ଫେ ‘ଙ୍କ ପୁସ୍ତକରୁ ମିଳିଥିବା ଫଟୋରେ ଝାନ୍ସୀର ରାଣୀ ରେଜିମେଣ୍ଟ ପଦଯାତ୍ରାରେ ଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି।

ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଜାପାନ-ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ର ମିଳିତ ଅଭିଯାନ ୧୯୪୪ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରଥମ ଆକ୍ରମଣ ଦକ୍ଷିଣ ମଣିପୁରରେ ହୋଇଥିଲା-ଆରାକାନ ଆକ୍ରମଣ। ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅପରେସନ ଗ୍ରୁପ୍ ‘ବାହାଦୂର’ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ଶତ୍ରୁ ସୀମାରେଖା ଭିତରେ ରହି କାର୍ଯ୍ଯ କରିଥିଲା।

ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀର କ୍ଯାପଟେନ ଶୌକତ ମଲିକ ଶତ୍ରୁ ସୀମାରେଖା ଭାଙ୍ଗି ୧୪ଏପ୍ରିଲ ୧୯୪୪ରେ ମୋଇରାଙ୍ଗକୁ କାବୁ କରିଥିଲେ।

ପ୍ଯୁନସ୍ ଦ୍ୱାରା ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ଚିତ୍ରଟି ମୋଇରାଙ୍ଗରେ ନିର୍ମିତ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ସ୍ମାରକୀକୁ ଏହାର ନୀତିବାକ୍ଯ ସହିତ ଦର୍ଶାଉଛି।

ଆରାକାନ୍ ଫ୍ରଣ୍ଟ ଏକ ଡାଇଭର୍ସନ ଥିଲା। ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. (ମେଜର ଜେନେରାଲ ଶାହ ନୱାଜ)ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯ ଥିଲା ଇମ୍ଫାଲ-କୋହିମା ରାସ୍ତାକୁ ଦଖଲ କରିବା। ଏହା ଭାରତରେ ଥିବା ବ୍ରିଟିଶ ବାହିନୀକୁ ବର୍ମାରେ ଥିବା ସୈନ୍ଯବାହିନୀଠାରୁ ଅଲଗା କରିବ। ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ଏହି ଦୁଇ ସହର ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସିଟି ଅବରୋଧ କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ବରଂ ଯୋଗାଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବାରୁ ସେମାନେ ଏକ ବିପର୍ଯ୍ଯୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ। ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ବିଷୟରେ ବ୍ରିଟିଶ ରିପୋର୍ଟଗୁଡ଼ିକ ଅପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଥିଲା। ମେଜର ଜେନେରାଲ ଶାହ ନୱାଜ ତାଙ୍କ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ “କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶତ୍ରୁ ଅଧିକ ଅନୁଭବୀ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୣତ କୌଣସି ପୋଷ୍ଟ୍ କୁ ପୁନର୍ଦଖଲ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ।”

ହୁଏତ ପ୍ରକୃତ ପରିସ୍ଥିତିର ସତ୍ଯାସତ୍ୟ ଏ ଦୁଇ ମତର ମଝିଆମଝି।

ୱିକିମିଡ଼ିଆ ଚିତ୍ରରେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନାର ଗୋର୍ଖା ମାନେ ଇମ୍ଫାଲ-କୋହିମା ରାସ୍ତାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଭାରତରେ ଘଟିଥିବା ଏକମାତ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା।

୧୯୪୪ମସିହା ଜୁନ୍ ମାସ ଶେଷରେ ଜାପାନୀ-ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ବାହିନୀ ଇମ୍ଫାଲରୁ ପଛକୁ ହଟିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରାୟ ବର୍ମାର ମଧ୍ଯଭାଗ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ଇରାୱାଡି ନଦୀତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ | ଶେଷ ଯୁଦ୍ଧଟି ୧୯୪୫ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ମାସ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ବର୍ମାର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ମାଉଣ୍ଟ୍ ପୋପା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହାପରେ ସବୁ ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ର ଅବଶିଷ୍ଟ ସୈନ୍ୟମାନେ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୀତ ଗାଇ ଗାଇ ବ୍ଯାଙ୍କକ୍ ଆଡ଼କୁ ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ଫେରିଯାଇଥିଲେ। ନେତାଜୀ ବି ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଜାପାନୀମାନେ ନେତାଜୀଙ୍କୁ ବାହନ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ, ସେ ମନା କରିଦେଲେ ଓ ସେଠାରୁ ସିଙ୍ଗାପୁର ଫେରିଗଲେ। ୧୯୪୫ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ତାରିଖରେ ଜାପାନର ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ପରେ ସେ ତାଇୱାନରୁ ଉଭାନ୍ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ।

ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ଚିତ୍ରଟି ମାଉଣ୍ଟ୍ ପୋପାଠାରେ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ର
ପି.ଓ.ଡବ୍ଲ୍ଯୁ.ମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଉଛି।

ମେଜର ଜେନେରାଲ ଶାହ ନୱାଜ, କର୍ଣ୍ଣେଲ ପ୍ରେମ ସୈଗଲ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣେଲ ଗୁରବକ୍ଷ ଧିଲୋନ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ. ର ସବୁଠାରୁ ସକ୍ରିୟ ଫିଲ୍ଡ କମାଣ୍ଡର ଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଗୌରବର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ୧୯୪୬ମସିହାରେ ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ କୋର୍ଟମାର୍ଶଲ ପାଇଁ ନିଆ ଯାଇଥିଲା। ପଳାତକମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଯାତନା ଦେବା ଏବଂ ଦେଶଦ୍ରୋହୀ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରବର୍ତନାଦେବାଲାଗି ସେମାନଙ୍କର ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା।

କଂଗ୍ରେସ ତେଜ ସପ୍ରୁ ଏବଂ ନେହେରୁଙ୍କ ଭଳି ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ଯକ୍ତିଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ସମର୍ଥନ କମିଟି ଗଠନ କରିଥିଲା। ଏହାର ମୁଖ୍ଯ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପରାମର୍ଶଦାତା ଥିଲେ ଭୁଲାଭାଇ ଦେଶାଇ। ସେ ଯୁକ୍ତି କରିଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ଯକଳାପ ଭାରତର ଏକ ବୈଧ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଲଢ଼ୁଥିବା ଏକ ଉପନିବେଶବାଦ ବିରୋଧୀ ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାସନ ଦଣ୍ଡାଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତେବେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ବିରୋଧ ଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଏହା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ଯ ହୋଇଥିଲେ ଯେ “ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ଆଉ ଭାରତୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ନୁହନ୍ତି।” ଏହା ହିଁ ଆଇ.ଏନ୍.ଏ.ର ବିଜୟ ଥିଲା।

ଫେ ‘ଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଫଟୋରେ ବାମରୁ ଡାହାଣପର୍ଯ୍ଯନ୍ତ ଏ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି।