ಗೀತೆಯ 6.11-12 ರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ:
“शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मन: | नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ||”
“ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿರಮಾಸನಮಾತ್ಮನ: | ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಮ್ ನಾತಿನೀಚಂ ಚೈಲಾಜಿನಕುಶೋತ್ತರಮ್ ||”

“ಸ್ವಚವಾದ ಮತ್ತು ಶುಭ್ರವಾದ ,ಪವಿತ್ರವಾದ ತುಂಬಾ ಎತ್ತರವೂ ಅಲ್ಲದ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ತಗ್ಗೂ ಅಲ್ಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ಸುಸ್ಥಿರವಾದ ಆಸನವನ್ನು (ಸ್ಥಿರಮ್-ಆಸನಮ್) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆ ಆಸನವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುಶ / ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲು, ಜಿಂಕೆಯ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಶುಭ್ರವಾದ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರಬೇಕು.”
ಖೇದದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಈ ವಿಚಾರ ಕಳೆದ 2000 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದು ಇಂದಿಗೆ ‘ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಭಂಗಿಗಳು’ (ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ನಿಲ್ಲುವ ) ಎಂಬರ್ಥಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ

ಸಾರಾ ವೆಲ್ಚ್ ಅವರ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಿತ್ರ: ಹಂಪಿಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಆರಿಸಿರುವ ಆಸನದಲ್ಲಿರುವ ನರಸಿಂಹಾವತಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ : ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಡಿವಿನಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್, “ಕಂಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಯೋಗಾಸ್ ಪಾಸ್ಟ್ : ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆಸನ” (ಯೋಗದ ಭೂತಕಾಲದ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ : ಆಸನದ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ)

ಯೋಗ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತ ‘ಯುಜ್’ ನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು ಇದರರ್ಥ ‘ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವುದು’ ಎಂದು. ಯೋಗ – ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹದ ನಡುವೆ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ತರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬಗೆ/ಪ್ರಕಾರ. ಪಾತಂಜಲಿ ಪೂರ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ 200 ದಿಂದ-ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ 200 ಸುಮಾರಿಗೆ ಬದುಕಿದ್ದರು ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅವರ ಯೋಗ ಸೂತ್ರಗಳು ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿರುವ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ
ಪತಂಜಲಿ ಯೋಗವನ್ನು ಸ್ವಂತದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವ ಒಂದು ಶಿಸ್ತಿನ ಬಗೆ / ಪ್ರಕಾರ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ರಾಜ ಯೋಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಅಷ್ಟಾಂಗಗಳಾದ ‘ , ಎಂಟು ಅಂಗಗಳು: ಯಮ (ಸಂಯಮ), ನಿಯಮ (ಆಚರಣೆಗಳು), ಆಸನ (ಭಂಗಿಗಳು), ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ (ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಂತ್ರಣ), ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ (ಇಂದ್ರಿಯವನ್ನು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದು), ಧಾರಣ (ಏಕಾಗ್ರತೆ), ಧ್ಯಾನ (ಧ್ಯಾನ) ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ (ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಜ್ಞೆ).
ಯೋಗ ಸೂತ್ರ 2.46 ಹೇಳುತ್ತದೆ, “ಸ್ಥಿರಂ ಸುಖಂ ಆಸನಂ:” ಯೋಗ ಧ್ಯಾನದ ಭಂಗಿಯು ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಆರಾಮದಾಯಕವಾಗಿರಬೇಕು.

ಈ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿರುವ ಸಾರಾ ವೆಲ್ಚ್ ಅವರ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಿತ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಂಪಿಯ ಅಚ್ಯುತರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಸನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಆಸನಗಳ ಇತರ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.
ಮೂಲ: ರಾಹುಲ್ ದೇವ್ ಮಂಡಲ್, “ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗ”, ರವೀಂದ್ರ ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ

ಹಠಯೋಗದ ಮೂಲವನ್ನು 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾನ್‌ಫಟಾ ಯೋಗಿಗಳ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಗೋರಖನಾಥರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ‘ಗೋರಕ್ಷ ಶತಕ’ -ಋಷಿ ಗೋರಕ್ಷರ ನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳು 11-12ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಒಂದು ಗ್ರಂಥ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಬಳಸದೆ ಹಠಯೋಗದ ಅದರ ತಂತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆ ಇದೆ.
ಹಠಯೋಗವು ಆಸನಗಳ (ವ್ಯಾಯಾಮ) ಜೊತೆಗೆ ಆರು ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳು (ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನಿರ್ವಿಷೀಕರಣ), ಮುದ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧಗಳು (ಶಕ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆ) ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ (ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ಜಾಗೃತಿ) ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.
ಯೋಗದ ಇತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಯೋಗ (ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪತಂಜಲಿ ಯೋಗ), ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ (ಮಾನಸಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದದ್ದು) ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಿನಿ ಯೋಗ (ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರಿತ) ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಅಶೋಕ್ ಮೊದ್ವಾಡಿಯಾ ಅವರ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಿತ್ರವು ಪೋರಬಂದರ್‌ನ ಓಡಾದರ್ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಗೋರಖನಾಥರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಂತು https://www.yogapoint.com/info/typesofyoga.htm

ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಯೋಗ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಿವ ಸಂಹಿತಾ, ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ ಮತ್ತು ಘೇರಂಡ ಸಂಹಿತಾ), ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವರಾಶಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಆಸನಗಳಿವೆ ಎಂದು ಶಿವನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಆಸನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 84 (ಎಂಬತ್ತನಾಲ್ಕು) ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯೋಗತತ್ತ್ವ ಉಪನಿಷತ್ತು (ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ ಆರಂಭಿಕ CE) ಹೇಳುವಂತೆ ಆಸನಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ರುದ್ರ ಯಮಲ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಂತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನದು) ಆಸನಗಳನ್ನು 100 ಕೋಟಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ತಮಿಳು ಪಠ್ಯ ತಿರುಮಂದಿರಂ (ಬಹುಶಃ ಆರಂಭಿಕ CE) 126 ಆಸನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹಠ ಯೋಗ ಪಠ್ಯವಾದ ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ (15 ನೇ ಶತಮಾನ CE) 84 ಆಸನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 15 ಅನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 17 ನೇ ಶತಮಾನದ CE ಯ ಘೇರಾಂಡ ಸಂಹಿತ ಮತ್ತು ಹಠರತ್ನಾವಳಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 32 ಮತ್ತು 31 ಆಸನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಧುನಿಕ ಆಸನಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಠ ಯೋಗ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ನಂತರದ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಬಿಕೆಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಮತ್ತು ಬಿ.ಸಿ. ಘೋಷ್ (ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ) ಅನೇಕ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಆಧುನಿಕ ಗುರುಗಳು.

ಚಿತ್ರವು ಮೋತಿಲಾಲ್ ಬನಾರಸಿದಾಸರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾದ ಮುಖಪುಟವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ: ಶ್ರೀಹರಿಸುಕೇಶ್ ಎನ್ & ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಪಲ್ಲೂರ್, “ಎ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಆಸನಸ್”, ಅನಂತ – ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ರಿಸರ್ಚ್, ಜೂನ್ 2019

ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳು ಆತನು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಮಡಚಿ, ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯೋಗ ಭಂಗಿಯಾದ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ತದೇಕಚಿತ್ತತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆಸನವಾಗಿದೆ.

ಪದ್ಮಾಸನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಧ್ಯಾನದ ಭಂಗಿ (ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಶೈಲಿ). ಇದು ಶರೀರ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಲಗಾಲನ್ನು ಎಡತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಎಡಗಾಲನ್ನು ಬಲತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪಾದಗಳು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿರುವ ಹಾಗೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಗಳನ್ನು ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲವನ್ನು ಎದೆಯ ಕಡೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ತಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ನಾಲ್ಕು ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಐಮಹೇಶ್‌ನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಿತ್ರವು ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ದೈತ್ಯ ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಬುದ್ಧನ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ‘ಸಿದ್ಧ’ ಎಂದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಪಡೆದವರು, ಪ್ರವೀಣರು ಅಥವಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರು ಎಂದರ್ಥ. ಯೋಗ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಸನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧ್ಯಾನದ ಭಂಗಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆರಂಭದ ಹಠಯೋಗ ಗ್ರಂಥ ‘ಗೋರಕ್ಷ ಶತಕ’ (ಸಾ.ಶ. 11-12ನೇ ಶತಮಾನ) ಪದ್ಮಾಸನ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಸನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಆಸನಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ನರಗಳನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ, ನಾಡಿಗಳನ್ನು (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಕ್ತಿ ವಾಹಿನಿಗಳು) ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾಸನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಕುಳಿತಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಮಡಚಿದ ಕಾಲಿನ ಹಿಮ್ಮಡಿಯಿಂದ ಜನನಾಂಗ ಮತ್ತು ಗುದದ್ವಾರದ ಮಧ್ಯದ ಭಾಗವನ್ನು (‘ಪೆರಿನಿಯಮ್’ – ಮೂಲಾಧಾರ ಚಕ್ರದ ಜಾಗ) ಒತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾದದ ಅಡಿಭಾಗವು ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಲಿನ ತೊಡೆಯ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶರೀರವು ಈ ಹಿಮ್ಮಡಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಕುಳಿತಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಲನ್ನು ಮಡಚಿ, ಅದರ ಹಿಮ್ಮಡಿಯನ್ನು ಮೊದಲನೇ ಹಿಮ್ಮಡಿಯ ಮುಂದೆ ಬರುವಂತೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಜ್ರಾಸನ, ಮುಕ್ತಾಸನ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತಾಸನಗಳು ಇದರ ವಿವಿಧ ರೂಪಾಂತರಗಳಾಗಿವೆ .

ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಸಿಂಹಾಸನವು ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಭಂಗಿಯು ಸಿಂಹದ ಉಗ್ರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ನಿಲುವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಅಗಲವಾಗಿ ತೆರೆದು, ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಹೊರಚಾಚಿ ಗರ್ಜಿಸುವಂತೆ ಉಸಿರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಸನವು ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಡಪತ್ರಿಯು ಸಾ.ಶ 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಎರಡು ವಿಜಯನಗರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ – ಚಿಂತಲ ವೆಂಕಟರಮಣ ಮತ್ತು ಬುಗ್ಗ ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಿಲುಮೆಯ (ಬುಗ್ಗೆ) ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವುದರಿಂದ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಚಿಲುಮೆಗೆ ಬಳಸುವ ‘ಬುಗ್ಗ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ‘ಹಿಂದೂಯಿಸಂ ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್’ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬುಗ್ಗ ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಭಂಗಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆಯು ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋದಿಂದ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಂಗಿ ‘ಭದ್ರಾಸನ’ದ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವಾದ ‘ಮೂಲಬಂಧಾಸನ’ವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಭದ್ರಾಸನವು (ಚಿಟ್ಟೆಯ ಭಂಗಿ ) ಹಠಪ್ರದೀಪಿಕಾದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಧ್ಯಾನದ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾದಗಳ ಅಡಿಭಾಗವನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಿ ಒತ್ತುತ್ತಾ , ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯನ್ನು ನೆಟ್ಟಗೆ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಚಾಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಹದ ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಸುಲಭವಾದ ಆಸನವಾಗಿದೆ.

ಮೂಲಬಂಧಾಸನ (ಮೂಲಾಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಂಧ / ಹತೋಟಿ ) ಇದರಿಂದಲೂ ಮುಂದುವರಿದ, ಸುಧಾರಿತ ಭಂಗಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಯು ಪಾದಗಳ ಅಡಿಭಾಗವನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಒತ್ತಿ, ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡುವಂತೆ ಹಿಮ್ಮಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ದೇಹದ ಮೂಲಾಧಾರ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಲೂಸಿ ವೇರ್ ಅವರು ಬಿಡಿಸಿದ ಈ ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು www.medium.com ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಲೇಖನದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಶೀರ್ಷಾಸನವನ್ನು ಆಸನಗಳ ರಾಜ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಯು ತಲೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಇದು ದೇಹದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ, ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ (ಕಿರೀಟ ಭಾಗ ) ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಸನಗಳ ರಾಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸರ್ವಾಂಗಾಸನದಲ್ಲಿ , ಯೋಗಿಯು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ತಲೆಕೆಳಗಾದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.
ತಲೆಕೆಳಗಾಗುವ ಭಂಗಿಗಳು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದ ಅಸಾಧಾರಣ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು. ಇಂತಹ ಆಸನ / ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ದೇಹ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಸೆಳೆತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು , ಆಳವಾದ ಉಸಿರಾಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೆದುಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕಯುಕ್ತ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯ ಉತ್ತೇಜನ ಆಗುತ್ತದೆ.
Rediff.com ನ ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂ ಅವರು ಶೀರ್ಷಾಸನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ: https://articles.sivananda.org/hatha-yoga/asana/the-king-and-queen-of-asana

ನಾಡಿ ಶೋಧನ ಅಥವಾ ಅಕ್ಕ ಪಕ್ಕದ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಯಿಂದ ಅದಲುಬದಲಾದ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ‘ಅನುಲೋಮ ವಿಲೋಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ. ನಾಡಿ ಶೋಧನದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವಂತೆ ಉಸಿರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ (ಕುಂಭಕ ಮಾಡದೆ), ಕೇವಲ ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಬಿಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸರಳ ಆವೃತ್ತಿಯೇ ಅನುಲೋಮ ವಿಲೋಮ ಎಂದು ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಭ್ಯಾಸೀ ತನ್ನ ಆಸನಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಇದು ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ‘ಸುದರ್ಶನ ಕ್ರಿಯೆ’ ಎಂಬ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯಾಯಾಮವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದು, ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.
ಬಿ. ಗಂಗೂಲಿ ಅವರ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಿತ್ರವು ಯೋಗ ದಿನದಂದು ಸಮೂಹವೊಂದು ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯಾಯಾಮವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11996816/

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಕಫ ಅಥವಾ ಕೊಬ್ಬು ಇದ್ದರೆ, ಆಸನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಆರು ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳು: (1) ಧೌತಿ: ಅನ್ನನಾಳದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ (2)ಬಸ್ತಿ : ಕರುಳಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ (3) ನೇತಿ ಕ್ರಿಯೆ: ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳ ಒಳಗೆ ನೀರು ಹೊಯ್ದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು (4) ತ್ರಾಟಕ: ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ದಿಟ್ಟಿಸುವುದು (5) ನೌಲಿ: ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದು (6) ಕಪಾಲಭಾತಿ: ಶ್ವಾಸಕೋಶವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಬಲವಂತದ ವೇಗದ ಉಸಿರಾಟ.
ಈ ಚಿತ್ರವು ಕಪಾಲಭಾತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಬಾಬಾ ರಾಮದೇವ್ ಅವರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವೀಡಿಯೊದ ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯೋಗದ ಭಾಗವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯೋಗ ವ್ಯಾಯಾಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಔಂಧ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜರಾದ ಶ್ರೀಮಂತ್ ಬಾಲಾಸಾಹೇಬ್ ಪಂತ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಅವರು ರೂಪಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆ.ಪಿ. ಭಾಗವತ್ ಅವರ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ‘ವ್ಯಾಯಾಮ ದೀಪಿಕಾ’ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ದಂಡ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಸೂರ್ಯನಮಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಮಲ್ಲಕಂಬ ಕಸರತ್ತು ಹಾಗೂ ಹತ್ತಿ ಹಾರಾಡುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಡೆ ಅನ್ನು ಸಹ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತಂದಿತು.
ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರದ 12 ಹಂತಗಳು: ಪ್ರಣಾಮಾಸನ (ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಭಂಗಿ), ಹಸ್ತಉತ್ಥಾನಾಸನ (ಎತ್ತಿದ ಕೈಗಳ ಭಂಗಿ), ಹಸ್ತಪಾದಾಸನ (ಪಾದಕ್ಕೆ ಕೈ ಮುಟ್ಟಿಸುವ ಭಂಗಿ), ಅಶ್ವ ಸಂಚಾಲನಾಸನ ( ಕುದುರೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುವ/ಹೊರಡಿಸುವ ಭಂಗಿ), ದಂಡಾಸನ (ಕೋಲಿನ ಭಂಗಿ), ಅಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ (ಮೊಣಕಾಲು, ಎದೆ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲದ ಭಂಗಿ), ಭುಜಂಗಾಸನ (ಹಾವಿನ ಭಂಗಿ), ಅಧೋ ಮುಖ ಶ್ವಾನಾಸನ (ತಲೆಕೆಳಗಾದ V ಭಂಗಿ), ಅಶ್ವ ಸಂಚಾಲನಾಸನ (ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿ), ಹಸ್ತಪಾದಾಸನ (ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿ), ಹಸ್ತಉತ್ಥಾನಾಸನ ಮತ್ತು ಪ್ರಣಾಮಾಸನ.
ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಿತ್ರವು ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ: ಪ್ರಸನ್ನ ವಿ ಮತ್ತು ವಂದನಾ ಎಸ್, “ಇನ್ಸೈಟ್ಸ್ ಆನ್ ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ”, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್, 2022