భగవద్గీత 6 వ అధ్యాయం 11-12 శ్లోకం “శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య స్థిరమాసనమాత్మనః |నాతిచ్ఛ్రితం నాతినిచీకం చైలాజినకుశోత్తరమ్ ||”
అనగా “చైలాజినకుశోత్తరమ్ ||అర్థం: యోగాభ్యాసం కోసం.. పవిత్రమైన ప్రదేశంలో దర్భలు, జింక చర్మం, మరియు మృదువైన వస్త్రాన్ని ఒకదానిపై ఒకటి పరిచి తన ఆసనాన్ని ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. అది మరీ ఎత్తుగా లేదా మరీ పల్చగా (నేలకు తాకేలా) ఉండకూడదు.” కాలక్రమేణా ఆసనం అంటే వ్యాయామ భంగిమ అని అర్థం మారింది. Sarah welch ద్వారా తీయబడ్డ కింది చిత్రం లో హంపి లో ఆసనం లో ఉన్న నృసింహ అవతారం చూడవచ్చు. మూలం: Harward Divinity School, “Contesting Yoga’s Past : A Brief History of Asana”

స్యుసంస్కృత యుగ్ , అంటే అనుసంధానం చేయుట, అనే మూలం నుండి యోగ అనే పదం వచ్చింది. యోగ అంటే శరీరానికి మనస్సుకు అనుసంధానం చేసే ఒక ఆధ్యాత్మిక నియమావళి. క్రి పూ 200 – క్రి శ 200 కాలం లో యోగ సూత్రాలను కుదించి వాటిని సంకలనం చేశాడు. ఈ యోగ సూత్రాలు నేటికీ అత్యంత ఉల్లేఖించబడుతున్నాయి. వ్యక్తి తన పై తాను పట్టు సాధించే మార్గం యోగ అని పతంజలి సూచించాడు. అందుకే తన సిద్ధాంతాన్ని రాజ యోగ అని పేరు. పతంజలి యోగ లోని అష్ట అంగాలు/ఎనిమిది అంశాలు: యమ (నియంత్రణ), నియమ(పాటించవలసినవి), ఆసన (భంగిమ), ప్రాణాయామం (ఊపిరి నియంత్రణ), ప్రత్యహర(దృష్టి ని లోనికి సారించడం), ధారణ (ఏకాగ్రత), ధ్యాన (ధ్యానం), సమాధి(ఆత్మ పరమాత్మ అనుసంధానం). యోగ సూత్రం 2.46 లో స్థిరం సుఖం ఆసనం అని ఉంది. అంటే ధ్యానం కోసం వేసే ఆసనం స్థిరంగా సుఖంగా ఉండాలి అని. Sarah welch dwara తీయబడ్డ కింది wikimedia చిత్రం లో క్రి శ 16వ శతాబ్దం నాటి హంపి రాజ్యం లో నీ అచ్యుతారాయ మందిరం లోని ఒక ఆసనం. ఈ మందిరం లో ఇలాంటి మరెన్నో ఆసనాల చిత్రాలు చూడవచ్చు. మూలం: Rahul Dev Mondal “Ashtanga Yoga” రవీంద్ర భారతీ విశ్వవిద్యాలయం.

హ అంటే జీవ శక్తి, ఠ అంటే మానసిక శక్తి. హఠ యోగ సిద్ధాంతం ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదలకు శరీరం పై పట్టు అవసరం అని సూచిస్తుంది. క్రి శ 11వ శతాబ్దం లో ఖాన్ఫట యోగుల వ్యవస్థాపకుడు ప్రముఖ యోగి గోరఖ్నాథ్ ద్వారా ఈ యోగ ప్రతిపాదించబడినది.11-12 వ శతాబ్దాలలో రచించిన గోరక్ష శతకం లో ఈ యోగ ప్రక్రియ గురించి తెలుపబడింది. అప్పటికి హఠ యోగ అనే పేరు ఇవ్వబడలేదు. హఠ యోగ లో ప్రముఖంగా ఆసనాలు, షట్కర్మలు(శారీరక మానసిక శుద్ధి), ముద్రలు బంధాలు, మరియు ప్రాణాయామం గురించి వివరణ ఇవ్వబడింది. ఇతర ప్రాచీన యోగ సిద్ధాంతాలు రాజ యోగ (పతంజలి యోగ), క్రియా యోగ(మానసిక ప్రక్రియలు), కుండలిని యోగ (తంత్రం) మొదలైనవి. కింది వికీమీడియా చిత్రం లో Ashok Modvadia ద్వారా తీయబడ్డ పోర్బందర్ లోని ఓడదర్ మందిరం లోని గోరఖ్నాథ్ చూడవచ్చు. మూలం: https://www.yogapoint.com/info/typesofyoga.htm

“యోగత్వ ఉపనిషత్త”( క్రి శ ఆరంభం) విశ్వంలో జాతుల సంఖ్యకు సమానంగా ఆసనాలు ఉన్నాయని చెబుతుంది. “రుద్ర యామల”(తంత్ర గ్రంథాల కంటే పూర్వమైనదిగా సంప్రదాయంగా పరిగణించబడుతుంది )- 100 కోట్ల ఆసనాలు ఉన్నాయని పేర్కొంటుంది. ముఖ్యమైన తమిళ గ్రంథం “తిరుమందిరం”( బహుశా ప్రారంభ సామాన్య శకం నాటిది) 126 ఆసనాలను ప్రస్తావిస్తుంది. అత్యంత ప్రసిద్ధ హఠయోగ గ్రంథం *హఠయోగ ప్రదీపిక*(15వ శతాబ్దం CE ) 84 ఆసనాలను పేర్కొంటుంది మరియు వాటిలో 15ని వివరంగా వర్ణిస్తుంది. “ఘెరండ సంహిత” మరియు “హఠరత్నావళి”, రెండూ 17వ శతాబ్దం CE నాటివి, వరుసగా 32 మరియు 31 ఆసనాలను వివరిస్తాయి. కొన్ని ప్రసిద్ధ ఆధునిక ఆసనాలు శాస్త్రీయ హఠయోగ గ్రంథాలలో వర్ణించబడలేదు మరియు సంప్రదాయానికి తరువాతి కాలంలో జోడించబడి ఉండవచ్చు. “B.K.S. అయ్యంగార్” మరియు “B.C. ఘోష్”(పరమహంస యోగానంద గారి తమ్ముడు) ఇద్దరు ఆధునిక యోగ గురువులు, అనేక యోగాభ్యాసాలను ఆవిష్కరించారు.
చిత్రంలో మోతీలాల్ బనార్సీదాస్ ప్రచురించిన హఠయోగ ప్రదీపిక కవర్ కనిపిస్తుంది.
మూలం: శ్రీహరిసుకేష్ N & సుబ్రమణ్య పల్లూర్, “ఆసనాల సమీక్ష”, అనంత – ఇంటర్నేషనల్ జర్నల్ ఆఫ్ సంస్కృత రీసెర్చ్, జూన్ 2019

పద్మాసనం (తామర భంగిమ) అనేది ధ్యానానికి ఉపయోగించే సాంప్రదాయ, సార్వత్రికంగా గుర్తింపు పొందిన భంగిమ, ఇది సమతుల్యతను కలిగిస్తుందని చెబుతారు. కుడి పాదాన్ని ఎడమ తొడపై, ఎడమ పాదాన్ని కుడి తొడపై ఉంచుతారు, రెండు అరికాళ్ళు పైకి ఉండేలా చూసుకోవాలి. చేతులు మోకాళ్ళపై ఉంటాయి, తరచుగా ముద్రలో ఉంటాయి, గడ్డం కొంచెం ఛాతీకి ఆనించి ఉంటుంది. హఠయోగ ప్రదీపిక ప్రకారం ఇది నాలుగు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆసనాలలో ఒకటి.
వికీమీడియాలో iMahesh తీసిన చిత్రం అమరావతిలోని భారీ ధ్యాన బుద్ధుడు పద్మాసనంలో కూర్చున్న విమాన దృశ్యాన్ని చూపిస్తుంది.

ప్రారంభ హఠయోగ గ్రంథం *గోరక్ష శతకం* (క్రి శ 11-12 ) పద్మాసనం మరియు సిద్ధాసనం అత్యంత ముఖ్యమైన ఆసనాలుగా పేర్కొంటుంది.

*సిద్ధాసనం* నరాలను శాంతపరచడంలో, నాడీలను – సూక్ష్మ శక్తి మార్గాలను – శుద్ధి చేయడంలో, ప్రాణాయామం మరియు ధ్యానానికి అభ్యాసకుడిని సిద్ధం చేయడానికి ఆధ్యాత్మిక శక్తిని మేల్కొలపడంలో ఎంతో ప్రశంసించబడింది.

కూర్చున్న భంగిమ నుండి, ఒక మడమను పాదం అరికాలు లోపలి తొడకు చదునుగా ఉండేలా పెరినియం – తోక ఎముక దగ్గర – పై నొక్కేలా తీసుకురావాలి. శరీరం ఈ మడమపై కూర్చుంటుంది. రెండవ కాలు మడిచి, మడమను మరొక మడమ ముందు తీసుకురావాలి. దీని రూపాంతరాలు వజ్రాసనం, ముక్తాసనం మరియు గుప్తాసనం.

వికీమీడియాలోని చిత్రం 1830CE నాటి యోగప్రదీపిక వ్రాతప్రతి నుండి సిద్ధాసనం యొక్క చిత్రణను చూపిస్తుంది.
మూలం: S మిశ్రా & SC దాష్, “హఠయోగిక ఆచారాల అవలోకనం”, రీసెర్చ్ జర్నల్ ఆఫ్ హ్యుమానిటీస్ & సోషల్ సైన్సెస్, జూలై-సెప్టెంబర్ 2017

విజయనగర సామ్రాజ్యం అంటే చాలామందికి కర్నాటక గుర్తొస్తుంది, కానీ అప్పట్లో అది ఇప్పటి కర్నాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు అన్నీ కలిపి ఉండేది.

సింహాసనం (లయన్ పోజ్) అంటే హఠయోగ ప్రదీపికలో చెప్పిన నాలుగు ముఖ్యమైన ఆసనాల్లో ఒకటి. ఈ ఆసనంలో సింహంలా నోరు బాగా తెరిచి, నాలుక బయటపెట్టి, గట్టిగా గాలి వదలాలి. ఇది శరీరంలోని బంధాలను యాక్టివేట్ చేస్తుంది, టెన్షన్ తగ్గిస్తుంది.

అనంతపూర్ జిల్లాలోని తాడిపత్రిలో 15వ శతాబ్దానికి చెందిన రెండు విజయనగర దేవాలయలున్నాయి — చింతల వెంకటరమణ మరియు బుగ్గ రామలింగేశ్వర దేవాలయాలు. ‘బుగ్గ’ అంటే తెలుగులో నీటి ఊట అని అర్థం — అక్కడ లింగానికి ఎప్పుడూ బుగ్గనీళ్ళు పడుతూనే ఉంటాయి కాబట్టి ఆ పేరు వచ్చింది.

ఈ ఫోటో Hinduism Worldwide అనే ఫేస్‌బుక్ పేజీ పోస్ట్ నుండి తీసుకున్నది. బుగ్గ రామలింగేశ్వర దేవాలయంలో ఒక స్తంభం మీద భయంకరంగా కూర్చున్న నరసింహస్వామి విగ్రహాన్ని చూపిస్తోంది.

పశుపతి ముద్ర మొహెంజో-దారో నుండి వచ్చింది. పశుపతి ముద్రలో ఉన్న భంగిమ మూలబంధాసనంతో పోలి ఉంటుంది. ఇది భద్రాసనానికి ఒక వేరియేషన్.

భద్రాసనం (బటర్‌ఫ్లై పోజ్) హఠప్రదీపికలో చెప్పిన నాలుగు ముఖ్యమైన ధ్యాన భంగిమల్లో ఒకటి. రెండు పాదాల అరికాళ్ళను ఒకదానికొకటి ఆనించి, మోకాళ్ళు నేలకు వాల్చి, వెన్నెముకను నిటారుగా ఉంచాలి. ఇది మొదటిసారి నేర్చుకునే వాళ్ళకు కూడా సులభంగా చేయగలిగే ఆసనం, శరీరంలోని టెన్షన్లను తగ్గిస్తుంది.

మూలబంధాసనం (రూట్ లాక్ పోజ్) ఒక అడ్వాన్స్‌డ్ ఆసనం. దీంట్లో యోగి మడమల మీద కూర్చుని, అరికాళ్ళు ఒకదానికొకటి ఆనించి, వేళ్ళు వెనక్కి చూపేలా ఉంచాలి. ఇది చాలా కష్టమైన ఆసనాల్లో ఒకటి. శరీరంలోని మూలాధార చక్రంపై దృష్టి పెట్టి కుండలినీ శక్తిని మేల్కొల్పడానికి సహాయపడుతుంది.

ఈ బొమ్మను Lucy Weir గీశారు — ఇది medium.com లో ఆవిడ రాసిన ఒక వ్యాసం నుండి తీసుకున్నది.

శీర్షాసనం (హెడ్ పోశ్చర్) అన్ని ఆసనాల్లో రాజు అని పిలుస్తారు — దీంట్లో యోగి తలపై తిరగబడి నిలబడతారు. ఇది తలపై ఉన్న సహస్రార చక్రంపై ప్రభావం చూపిస్తుంది. శరీరంలో అత్యున్నత శక్తి స్థాయిని సహస్రార చక్రం సూచిస్తుంది. సర్వాంగాసనంలో (షోల్డర్ పోజ్) యోగి భుజాలపై తిరగబడి నిలబడతారు — దీన్ని కొన్నిసార్లు ఆసనాల రాణి అని కూడా అంటారు.

తిరగబడే భంగిమలు యోగాభ్యాసంలో అద్భుతమైన ఆవిష్కరణలు. ఈ భంగిమల్లో గురుత్వాకర్షణ శక్తికి వ్యతిరేకంగా శరీరం ఉంటుంది, దాని వల్ల శ్వాస మరింత లోతుగా పీల్చుకోవడం సులభమవుతుంది, మెదడుకు ఆక్సిజన్ అందిన రక్తప్రసరణ మెరుగుపడుతుంది.

Rediff.com నుండి తీసుకున్న ఈ చిత్రంలో భారతదేశపు తొలి ప్రధానమంత్రి నెహ్రూ శీర్షాసనం చేస్తున్నారు.

మూలం: https://articles.sivananda.org/hatha-yoga/asana/the-king-and-queen-of-asana

నాడీ శోధన లేదా ఒక్కో నాసిక ద్వారా మార్చి మార్చి శ్వాసించడం — దీన్ని సాధారణంగా అనులోమ విలోమం అంటారు — బహుశా అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన యోగాభ్యాసం. కొందరు గురువులు చెప్పే దాని ప్రకారం అనులోమ విలోమం కొంచెం సులభమైన వెర్షన్ — అందులో కేవలం శ్వాస పీల్చడం మరియు వదలడం మాత్రమే చేస్తారు. నాడీ శోధనలో మాత్రం శ్వాసను కొంతసేపు లోపల ఆపి పట్టుకోవడం కూడా ఉంటుంది.

ఇది ప్రాణాయామం అంటే శ్వాస నియంత్రణ పద్ధతి. ఆసనాలు పూర్తి చేసిన తర్వాత దీన్ని చేయాలని సూచిస్తారు. పరిశోధనల ప్రకారం ఇది రక్తపోటును నియంత్రించడంలో ఉపయోగపడుతుంది. ఇటీవలి కాలంలో ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ సంస్థ సుదర్శన క్రియను అభివృద్ధి చేసింది — ఇది చక్రీయ శ్వాస వ్యాయామం, ఇప్పుడు చాలా పాపులర్ అయింది. యోగా దినోత్సవం సందర్భంగా ఒక సమూహం శ్వాస వ్యాయామం చేస్తున్న ఈ కింది విక్కీమీడియా చిత్రాన్ని B గంగూలీ తీశారు.

మూలం: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11996816/

హఠయోగ ప్రదీపిక ప్రకారం శరీరంలో అధిక శ్లేష్మం లేదా కొవ్వు ఉంటే, ఆసనాలు మరియు ప్రాణాయామం చేయడానికి ముందు శరీరాన్ని శుద్ధి చేయడానికి షట్కర్మలు అభ్యసించాలని చెబుతుంది.

ఆరు షట్కర్మలు:
1. ధౌతి: జీర్ణవ్యవస్థ శుద్ధి
2. బస్తి: పెద్దపేగు శుద్ధి
3. నేతి క్రియ: నాసికా రంధ్రాల గుండా నీరు పంపించి ముక్కు శుద్ధి
4. త్రాటకం: ఏకాగ్ర దృష్టి
5. నౌలి: ఉదర మథనం
6. కపాలభాతి: ఊపిరిత్తులను శుద్ధి చేయడానికి బలంగా, వేగంగా శ్వాస తీసుకోవడం

చిత్రంలో బాబా రామ్‌దేవ్ గారి కపాలభాతిని ప్రోత్సహించే యూట్యూబ్ వీడియో స్క్రీన్‌షాట్ ఉంది.

సూర్య నమస్కారం సాంప్రదాయ యోగాలో భాగం కాకపోయినా, దీన్ని యోగాభ్యాసాలలో అత్యుత్తమమైనదిగా పరిగణిస్తారు. 1920లలో ఔంధ్ రాజు శ్రీమంత్ బాలాసాహెబ్ పంత్ ప్రతినిధి దీనిని రూపొందించినట్లు చెబుతారు. 19వ శతాబ్దం CE నాటి KP భాగవత్ రచించిన ‘వ్యాయామ దీపిక’లో వివరించిన దండ వ్యాయామాలు సూర్యనమస్కారానికి మూలం కావచ్చు. ఈ పుస్తకం జిమ్నాస్టిక్స్ మరియు ఆకాశ యోగా అనే సాంప్రదాయ క్రీడ అయిన మల్లఖంబ్‌ను కూడా ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది.

*సూర్య నమస్కారం 12 దశలు:*
ప్రణామాసనం (ప్రార్థన భంగిమ), హస్తోత్తానాసనం (చేతులు పైకి ఎత్తే భంగిమ), హస్తపాదాసనం (చేతులు కాళ్ళకు తాకించే భంగిమ), అశ్వసంచాలనాసనం (అశ్వారోహణ భంగిమ), దండాసనం (కర్ర భంగిమ), అష్టాంగ నమస్కారం (మోకాళ్ళు, ఛాతీ, గడ్డం భంగిమ), భుజంగాసనం (నాగుపాము భంగిమ), అధో ముఖ స్వానాసనం (తలక్రిందుల V భంగిమ), అశ్వసంచాలనాసనం (అశ్వారోహణ భంగిమ, ఎదురు కాలు), హస్తపాదాసనం (చేతులు కాళ్ళకు తాకించే భంగిమ, ఎదురు వైపు), హస్తోత్తానాసనం (చేతులు పైకి ఎత్తే భంగిమ) మరియు ప్రణామాసనం (ప్రార్థన భంగిమ).

వికీమీడియా చిత్రంలో సూర్య నమస్కారాన్ని స్మరిస్తూ భారత తపాలా బిళ్ళ ఉంది.
మూలం: Prasanna V & Vandhana S, “Insights on Surya Namaskar”, Journal of Ayurveda & Integrative Medicine, 2022