വ്യാസന്‍ എന്നാല്‍ പുനഃക്രമീകരിക്കുക എന്നാണ് അര്‍ത്ഥം.
വേദവ്യാസന്‍ വേദങ്ങളെ പുനഃക്രമീകരിച്ച് നാല് ഭാഗങ്ങളായി സമാഹരിച്ചു. ഓരോ വേദവും തന്റെ നാല് ശിഷ്യന്മാരില്‍ ഓരോരുത്തരെ പഠിപ്പിച്ച്വ, അവ പ്രചരിപ്പിക്കാനുള്ള ചുമതലയും അദ്ദേഹം അവര്‍ക്ക് നല്‍കി.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് കൃഷ്ണ ദ്വൈപായനന്‍ എന്നാണ്. ദ്വൈപായനന്‍ എന്ന പേര് അദ്ദേഹം ഒരു ദ്വീപില്‍ ജനിച്ചതിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ദ്വൈപം എന്നാല്‍ ദ്വീപ് എന്നാണ് അര്‍ത്ഥം.
വ്യാസന്‍ എന്നാല്‍ ഒരു വൃത്തത്തിന്റെ വ്യാസം എന്നും അര്‍ത്ഥമുണ്ട് – അതായത് ഒരു വൃത്തത്തിലൂടെ വരയ്ക്കാവുന്ന ഏറ്റവും നീളമുള്ള വര. മഹാഭാരതത്തിൽ വ്യാസൻ ഭൂമി മുഴുവൻ ഉൾകൊള്ളുന്നു എന്ന നിലയിലും ഇതിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കാറുണ്ട്

അതുല്യമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ സമാഹാരം തന്നെ രചിച്ചയാളാണ് വേദവ്യാസൻ.

അദ്ദേഹം 18 മഹാപുരാണങ്ങള്‍ രചിച്ചു. ഇതിനു പുറമെ അത്ര അറിയപ്പെടാത്ത 18 ഉപപുരാണങ്ങളും രചിച്ചു. മഹാപുരാണം, ഉപപുരാണം എന്നീ വിഭാഗങ്ങള്‍ക്ക് പുറമെ, മറ്റു പല സമാഹാരങ്ങളെയും പുരാണങ്ങള്‍ എന്ന പേരില്‍ പരാമര്‍ശിക്കുന്നുണ്ട്.

അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മസൂത്രങ്ങളും രചിച്ചു. വേദാന്തത്തിന്റെ സംഗ്രഹവും, ദൈനംദിന ജീവിതത്തിനുള്ള വഴികാട്ടികളുമാണ് ബ്രഹ്മസൂത്രങ്ങള്‍. ഉപനിഷത്തുകള്‍ വൈദിക സാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണെങ്കിലും, അവ രചിച്ചത് വേദവ്യാസനല്ല.

പാണ്ഡവരും, കൗരവരും നിയമപരമായി രാജാവായ ശന്തനുവിന്റെ പ്രപൗത്രന്മാരായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രന്മാര്‍ അവകാശികളില്ലാതെ മരിച്ചപ്പോള്‍, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ സത്യവതി ശന്തനുവിന്റെ പുത്രന്മാര്‍ക്ക് വേദവ്യാസനുമായി നിയോഗം ക്രമീകരിച്ചു.
സത്യവതി, ശന്തനുവിനെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നതിന് മുന്‍പ് ഋഷി പരാശരനിലൂടെ വേദവ്യാസന് ജന്മം നല്‍കിയിരുന്നു.
ഈ നിയോഗത്തിലൂടെയാണ് പാണ്ഡുവും ധൃതരാഷ്ട്രരും ജനിച്ചത്.

ജനപ്രിയ കഥകള്‍ അനുസരിച്ച് മഹാഭാരതത്തിന്റെ കേട്ടെഴുത്തുകാരന്‍ ഗണേശനായിരുന്നു. എന്നാല്‍ യഥാര്‍ത്ഥ മഹാഭാരതത്തില്‍ ഇത് അങ്ങനെയല്ല.

ശിഷ്യന്മാര്‍ക്ക് ശേഷം മഹാഭാരതം എങ്ങനെ വിവരിച്ച് പ്രചരിപ്പിക്കും എന്നതിനെക്കുറിച്ച് വ്യാസന്‍ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഈ ചിന്തയ്ക്കിടയില്‍ അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിനെ ഓര്‍ത്തു. അതേ സമയം ബ്രഹ്മാവ് വ്യാസന് മുന്നില്‍ പ്രത്യക്ഷനായി. വേദങ്ങളിലെ സകലതും അടങ്ങിയ ഏറ്റവും വലിയ കൃതിയെക്കുറിച്ച് താന്‍ ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വ്യാസന്‍ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. എന്നാല്‍ അത് എഴുതി സൂക്ഷിക്കാന്‍ ആരെയാണ് നിയോഗിക്കുക എന്ന കാര്യത്തില്‍ താന്‍ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഭൂമിയില്‍ ആര്‍ക്കും ഇത് എഴുതാന്‍ കഴിയില്ലെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് പറയുകയും വിഘ്‌നേശ്വരനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാന്‍ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. വ്യാസന്‍ വിഘ്‌നേശ്വരനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച ഉടനെ തന്നെ ഭഗവാൻ പ്രത്യക്ഷനായി.

ഇതിഹാസത്തിൻ്റെ വ്യാപ്തി:
മഹാഭാരതത്തിലെ 18 പർവ്വങ്ങളിലായി (പുസ്തകങ്ങൾ) 84,639 ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്. ഹരിവംശപുരാണം മഹാഭാരതത്തിൻ്റെ ഒരു ശാഖയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അതിലെ 12,000 ശ്ലോകങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഈ എണ്ണത്തിൽ ചേർക്കാറുണ്ട്.

പല ശ്ലോകങ്ങൾക്കും ഓരോന്നിനും മൂന്ന് വീതം വരികളുണ്ടെന്നാണ് KM Ganguly പരാമർശിക്കുന്നത്. ഇവ യഥാർത്ഥത്തിൽ രണ്ടുവരികളുള്ള ശ്ലോകങ്ങളായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ആകെ എണ്ണം ഒരു ലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങളോളം വരും.

മഹാഭാരതത്തിന്റെ നിർണ്ണായക പതിപ്പിൽ, യഥാർത്ഥ ഗ്രന്ഥത്തിൽ പെടാത്ത നിരവധി ശ്ലോകങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിട്ടുപോലും അതിൽ 80,000 ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്. രാമായണം ഉൾപ്പെടെ ലോകത്ത് വേറെ നാല് ഇതിഹാസങ്ങളുണ്ട്. മറ്റെല്ലാ ഇതിഹാസങ്ങളെയും ഒരുമിച്ച് ചേർത്താൽ പോലും- മഹാഭാരതം അതിനേക്കാൾ വലുതാണ്.

18 പർവങ്ങളെ നാല് ഗ്രൂപ്പുകളായി തിരിക്കാം. ആദ്യത്തെ 5 പർവങ്ങളെ “ആദ്യ പഞ്ചകം” അഥവാ ആദ്യത്തെ അഞ്ചെണ്ണം എന്നും, അടുത്ത 5 പർവങ്ങളെ “യുദ്ധ പഞ്ചകം” എന്നും, തുടർന്നുള്ള മൂന്ന് പർവങ്ങളെ “ശാന്തി ത്രയം” എന്നും, അവസാനത്തെ അഞ്ച് പർവങ്ങളെ “അന്ത്യ പഞ്ചകം” എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഇതിൽ 2,300-ൽ അധികം അദ്ധ്യായങ്ങളുണ്ട്, അവയെ ഉപപർവങ്ങളായി കൂടുതൽ തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഉത്തർ പ്രദേശിലെ ലഖ്‍നൗവിനടുത്തുള്ള സ്ഥലമായ നൈമിഷാരണ്യം ഗോമതി നദിയുടെ താഴ് വരയിലാണ്. ഇവിടെ വെച്ചാണ് ഉഗ്രശ്രവസ് മഹാഭാരതം വിവരിച്ചത്. ഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് നൈമിഷാരണ്യം. ഇവിടെ പതിനായിരക്കണക്കിനു ഋഷികൾ താമസിച്ചിരുന്നു. രാമായണം, മഹാഭാരതം, പുരാണങ്ങൾ എല്ലാം ഇവിടെ വിവരണം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്നാണ് വിശ്വാസം.
നീണ്ട യജ്ഞങ്ങൾക്കിടയിലെ വിശ്രമവേളകളിൽ കഥകൾ പറയുമായിരുന്നു. അങ്ങനെ ഒരു വേളയിലാണ് ഉഗ്രശ്രവസ് മഹാഭാരതം വിവരിച്ചത്.

വേദവ്യാസൻ വിവരിച്ച മഹാഭാരതമല്ല നമ്മളിപ്പോൾ കേൾക്കുന്നത്. അദ്ദേഹം ആദ്യം തന്റെ ശിഷ്യനായ വൈശമ്പായനോട് വിവരിച്ചു നൽകി. വൈശമ്പായനൻ അത് ജനമേജയൻ മഹാരാജാവിനോട് വിവരിച്ചു. അതിന് സാക്ഷിയായിരുന്ന ഉഗ്രശ്രവസ് സൗതി പിന്നീട് നൈമിഷാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു. അവിടെ വെച്ച് അദ്ദേഹം സൗനക മഹർഷിയെയും മറ്റനവധി ഋഷിമാരെയും കണ്ടുമുട്ടുകയും, അവരോട് മഹാഭാരതം വിവരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതാണ് നമ്മളിപ്പോൾ വായിക്കുന്ന മഹാഭാരത വിവരണം. അതിനാൽ ഇത് മൂന്നാമത്തെ വിവരണമാണ്, ആദ്യ കേൾവിക്കാരൻ വൈശമ്പായനാണ്, രണ്ടാമത് കേട്ടത് ജനമേജയനാണ്, മൂന്നാമതായി കേട്ടത് ഋഷിമാരാണ്.

ലോമഹർഷണന്റെ പുത്രനായ ഉഗ്രശ്രവസ്, പൗരാണിക സൗതി എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവർ സുത വംശജരാണ്. സൗതികൾ (സുത-വംശജർ) കഥ പറയുന്നവരാണ്. കഥയെ ആകർഷകമാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ കഴിവുള്ള കഥാപറച്ചിലുകാരാണ് സൗതികൾ. അവർ കഥകളിലെ ധാർമ്മീക പാഠങ്ങളും പറഞ്ഞിരുന്നു. സാധാരണയായി അവർ രാജാക്കന്മാരോടാണ് കഥകൾ വിവരിക്കുന്നത്.

മഹാഭാരതത്തിന്റെ ആദ്യ അദ്ധ്യായമാണ് അനുക്രമണിക. ഇതിൽ 274 ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്. 110 മുതൽ 274 വരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ മഹാഭാരതത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്ത രൂപമാണ്. തന്റെ പുത്രന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുമെന്ന് തനിക്ക് എപ്പോഴും അറിയാമായിരുന്നു എന്ന് ധൃതരാഷ്ട്രർ ഈ ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെ സഞ്ജയനോട് പറയുന്നു. മഹാഭാരതത്തിലെ ഒരു പ്രധാന സംഭവം വിവരിച്ചുകൊണ്ട്, ആ സംഭവം നടന്നപ്പോൾ തന്നെ തന്റെ പുത്രന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുമെന്ന് തനിക്ക് ബോദ്ധ്യമായിരുന്നു എന്ന് ധൃതരാഷ്ട്രർ സഞ്ജയനോട് വിലപിക്കുന്നു.

“നിർണായക പതിപ്പ്” എന്നാൽ പ്രാചീന ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ
ആധികാരിക പതിപ്പ് എന്നാണ്. അവ യാഥാർത്ഥ്യം പുനസൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനൊപ്പം, കാലാകാലങ്ങളായി വിവിധ ഭാഷകളിലായി കൂട്ടി ചേർക്കപ്പെട്ട പലതിനെയും വിട്ടു കളയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിൽ മൂന്ന് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതും, ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതും ആയ ഘട്ടങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. പല ഭാഷകളിൽ നിന്നും, പല ഉറവിടങ്ങളിൽ നിന്നും, വിവിധങ്ങളായ പതിപ്പുകൾ ശേഖരിച്ച ശേഷം, ഒരു വിദഗ്ധ സംഘം ഏതേത് ശ്ലോകങ്ങൾ ആണ് യഥാർത്ഥമെന്നും, ഏതെല്ലാമാണ് കൂട്ടി ചേർക്കപ്പെട്ടതെന്നും കണ്ടുപിടിക്കുന്നു. അവസാനം നിർണായക പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും അതിൽ മറ്റു പതിപ്പുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ- അവയുടെ കുറിപ്പുകൾ സഹിതം പ്രത്യേകമായി ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
മഹാഭാരതത്തിന്റെ നിർണ്ണായക പതിപ്പ് പൂനെയിലെ ഭണ്ഡാർകർ ഓറിയന്റൽ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ടാണ് (Bhandarkar Oriental Research Institute, Pune) തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്. അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ട 1,259 കൈയെഴുത്ത് പ്രതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി നടത്തിയ ഒരു ഗവേഷണമായിരുന്നു അത്. അത് 15,000 ത്തോളം വലിയ പേജുകളും, 89,000ത്തിൽ അധികം ശ്ലോകങ്ങളും ഉൾപ്പടെ 19 വാല്യങ്ങളിലായാണ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്.

അഞ്ചാം വേദം
ജീവിതത്തിലെ നാല് ലക്ഷ്യങ്ങളായ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നീ പുരുഷാർത്ഥങ്ങളെ മഹാഭാരതത്തിലെ പോലെ തന്നെ വേദങ്ങളും വിശദീകരിക്കുന്നു. സമ്പത്ത് സമാഹരിക്കുന്നതും, ഉല്ലസിക്കുന്നതും ധർമ്മം അനുസരിച്ച് ആയിരിക്കണമെന്ന് ഈ ഇതിഹാസം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. അതു നമ്മൾക്ക് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗവും കാണിച്ചുതരുന്നു.
മോക്ഷം മരണശേഷം വെറുതെ ലഭിക്കുന്ന ഒരു ആനുകൂല്യം അല്ല.അതു പൂർണവും സംതൃപ്തവുമായ ഒരു ജീവിതം എങ്ങിനെ നയിക്കുന്നു എന്നതിനുസരിച്ചാണ്. ഇപ്പോഴത്തെ ജീവിതം സമചിത്തതയോടെ എങ്ങിനെ ജീവിക്കണം എന്ന് കാണിച്ചുതരുന്ന വഴിയാണ് മോക്ഷം. പുരുഷസൂക്തവും, ഉപനിഷത്തുകളും ഇതു തന്നെയാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്. വേദങ്ങളിൽ ഉള്ള എല്ലാം മഹാഭാരതത്തിലും ഉള്ളതു കൊണ്ടാണ് അത് അഞ്ചാം വേദമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. അത് വേദസാര മഹാഭാരതം (വേദത്തിന്റെ സത്ത) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

ജയം എന്നത് ധർമ്മത്തിന്റെ വിജയത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പാണ്ഡവന്മാരോ, കൗരവന്മാരോ ആരാണ് ജയിക്കുന്നത് എന്നത് പ്രസക്തമല്ല. ധർമ്മത്തിനൊപ്പം നിൽക്കുന്ന പക്ഷം മാത്രമാണ് വിജയിക്കുന്നത്. “യതോ ധർമ്മസ്തതോ ജയഃ” എന്നത് മഹാഭാരതത്തിലെ ഒരു വാക്യമാണ്, അതിനർത്ഥം “എവിടെ ധർമ്മമുണ്ടോ, അവിടെ വിജയമുണ്ടാകും” എന്നാണ്. വളരെ ശക്തമായ ഈ വാക്യമാണ് ഇന്ത്യയുടെ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ആപ്തവാക്യമായി സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ധർമ്മത്തിൻ്റെ സൂക്ഷ്മത:
ധർമ്മം എന്നത് മാറ്റാനാവാത്ത, വെള്ളയും കറുപ്പും പോലുള്ള ഒരു സമവാക്യമല്ല. അത് സാഹചര്യത്തെയും, അതിൽ ഉൾപ്പെട്ട വ്യക്തികളേയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരേ വ്യക്തിക്ക് വിവിധ സാഹചര്യങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമായി പ്രവർത്തിക്കേണ്ടി വന്നേക്കാം, അതനുസരിച്ച് ധർമ്മവും മാറുന്നു.

ധർമ്മം സൂക്ഷ്മമാണ് (സൂക്ഷ്മമായതോ അഗാധമായതോ). ജീവിതത്തിലെ പല സാഹചര്യങ്ങളിലും ഒരു ധർമ്മസങ്കടം (നൈതിക പ്രതിസന്ധി അല്ലെങ്കിൽ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ പ്രവൃത്തികൾ) ഉണ്ടാകാം. മഹാഭാരതം ഈ സൂക്ഷ്മത വിശദീകരിക്കുന്നു. ഒറ്റവാചകത്തിൽ വായിച്ചാൽ, മഹാഭാരതത്തിലെ കഥകളും ആളുകളുടെ പെരുമാറ്റങ്ങളും പരസ്പരവിരുദ്ധമായി തോന്നാം.

സങ്കീർണ്ണമായ സാഹചര്യങ്ങളിലൂടെ മഹാഭാരതം ധർമ്മത്തെയും, അതിൻ്റെ ഗൂഢമായ സ്വഭാവത്തെയും വിശദീകരിക്കുന്നു. എന്താണ് നല്ല പെരുമാറ്റം എന്ന് അത് നമുക്ക് കാണിച്ചുതരുന്നു, കൂടാതെ ശരിയായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ശരിയായ മൂല്യങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ ആവശ്യമായ ബുദ്ധി നമുക്ക് പകർന്നു തരുന്നു.

കഥകളിലൂടെ ധർമ്മം വിശദീകരിക്കുമ്പോൾ, അത് കേൾക്കാനും ഓർമ്മിക്കാനും പരിശീലിക്കാനും എളുപ്പമാകുന്നു. മഹാഭാരതം എന്നത് ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിന്റെ (ധർമ്മപരമായ പെരുമാറ്റത്തിന്റെ ശാസ്ത്രം) കഥകളുടെ രൂപത്തിലുള്ള പൂർണ്ണമായ ആഖ്യാനമാണ്. അതിനാൽ ഇതിനെ ധർമ്മസാര മഹാഭാരതം (ധർമ്മത്തിന്റെ സത്ത) എന്ന് വളരെ അനുയോജ്യമായി വിളിക്കുന്നു.