മഥുരയിലെ കംസന്റെ കാരാഗൃഹത്തിലാണ് കൃഷ്ണൻ ജനിച്ചത്. തന്റെ സഹോദരിയുടെ എട്ടാമത്തെ കുട്ടി തന്നെ വധിക്കുമെന്ന അശരീരിയുണ്ടായതിനാൽ, ജനിക്കുന്ന നിമിഷം തന്നെ കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാൻ കംസൻ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു.
കൃഷ്ണനെ, നന്ദന്റെയും യശോദയുടെയും അടുത്ത് ഏൽപ്പിക്കാൻ വസുദേവന് ദൈവികമായ നിർദ്ദേശം ലഭിച്ചു. കാരാഗൃഹവാതിലുകൾ താനേ തുറന്നു, കാവൽക്കാർ ഉറക്കത്തിലാണ്ടു, വസുദേവന് വഴിമാറിക്കൊടുക്കാൻ യമുനാനദി ഇരുവശത്തേയ്ക്കായി പിരിഞ്ഞു. കൊടുങ്കാറ്റിലൂടെ വസുദേവൻ കൃഷ്ണനെയും കൊണ്ട് ഗോകുലത്തിലേക്ക് നടക്കുമ്പോൾ ആദിശേഷൻ കുടയായി മാരി. യശോദയ്ക്കും നന്ദനും ജനിച്ച പെൺകുഞ്ഞിന് പകരം ഈ കുഞ്ഞിനെ അവിടെ മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ചു.
അങ്ങനെ ഗോകുലം കൃഷ്ണന്റെ ബാല്യകാല വസതിയായി മാറി.

തങ്ങളുടെ ഗോക്കളെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്ന കാടുകൾക്കും, മലനിരകൾക്കും മുൻഗണന നൽകിക്കൊണ്ട്, ഇന്ദ്രനായി നടത്തുന്ന വാർഷിക പൂജ മാറ്റിവെക്കാൻ കൃഷ്ണൻ ഗോപാലകരോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതിൽ കോപിഷ്ഠനായ ഇന്ദ്രൻ കഠിനമായ കൊടുങ്കാറ്റും, പ്രളയവും സൃഷ്ടിച്ച് ഗോപാലകരെ ശിക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തണലായി നിന്ന ഗോവർദ്ധന പർവ്വതത്തെ കൃഷ്ണൻ തന്റെ വിരലിനാൽ കുടപോലെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുകയും, ഏഴു ദിവസത്തോളം അതിനു കീഴിൽ ഗോപാലകർക്കും കന്നുകാലികൾക്കും അഭയം നൽകുകയും ചെയ്തു.
ദീപാവലിയുടെ തൊട്ടടുത്ത ദിവസമാണ് അന്നകുട് (Annakut) അഥവാ ഗോവർദ്ധനപൂജ ആഘോഷിക്കുന്നത്. ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഭക്തർ ദേവനു മുന്നിൽ അനേകം ഭക്ഷണവിഭവങ്ങൾ മലപോലെ സമർപ്പിക്കുകയും പർവ്വതത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുകയും (parikrama) ചെയ്യുന്നു.
ഏഴു ദിവസത്തെ പ്രളയകാലത്ത് കൃഷ്ണൻ ഉപവസിക്കുകയും, ദിവസവും കഴിക്കാറുള്ള 8 നേരത്തെ ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇതിനു പകരമായി (ഈ നഷ്ടപ്പെട്ട ഭക്ഷണത്തിന് പരിഹാരമായി) ആണ് കൃഷ്ണന് 56 (=7 x 8) തരം വിഭവങ്ങൾ അടങ്ങിയ ‘ഛപ്പൻ ഭോഗ്’ (Chappan Bhog) നിവേദിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്.

കംസവധത്തിനു ശേഷം കൃഷ്ണനെയും, ബലരാമനെയും വിദ്യഭ്യാസത്തിനായി അവന്തി (ഇന്നത്തെ ഉജ്ജയിൻ)യിലുള്ള സന്ദീപനി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്കയച്ചു. മധ്യപ്രദേശിലുള്ള ക്ഷിപ്രനദിയുടെ തീരത്തായിരുന്നു അത്. 64 ദിവസം കൊണ്ട് 64 കലകളും കൃഷ്ണൻ സ്വായത്തമാക്കി. ഗുരു ദക്ഷിണയായി കൃഷ്ണൻ സമുദ്രത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട സന്ദീപനിയുടെ മകനെ യമന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിൽ നിന്നും മോചിപ്പിച്ചു. ഈ സ്ഥലം ഇന്നും ഉജ്ജയിനിയിൽ സന്ദീപന ആശ്രമം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. , പിൽക്കാലത്ത് ദ്വാരകയിൽ ചെന്ന് കൃഷ്ണന് ഒരു പിടി അവൽ നല്കിയതിന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ദരിദ്രബ്രാഹ്മണനായ സുദാമയെ കൃഷ്ണൻ ഇവിടെ വച്ചാണ് കണ്ടു മുട്ടുന്നതും.
4 കുഭമേളകളിൽ ഒന്ന് നടക്കുന്നത് ഉജ്‌ജയിനിയിലാണ്.

ഹിരണ്യനദി സമുദ്രവുമായി ചേരുന്ന സൗരാഷ്ട്ര തീരത്തുള്ള പ്രഭാസ് പഠൻ ഇതിഹാസങ്ങളിൽ പരമാർശിച്ചിട്ടുള്ള പുരാതന തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. പ്രഭാസിൽ വിനോദയാത്ര പോയ യാദവർ കുടിച്ച് മദോന്മത്തരായി തമ്മിൽ പഴി ചാരി പരസ്പരം പോരാടി മരിച്ചു. തന്റെ ഭൂമിയിലുള്ള സമയം കഴിഞ്ഞുവെന്ന് കൃഷ്ണന് മനസ്സിലായി. അദ്ദേഹം ഒരു മരത്തിനു താഴെ വിരമിക്കാൻ കിടന്നപ്പോൾ, ഒരു വേടൻ മൃഗമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലിൽ അമ്പെയ്തു. തന്റെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തികരിച്ച ശേഷം ഈ ലോകം വിട്ടു പോയി. ഗാന്ധാരിയുടെ ശാപത്താൽ പ്രവചിക്കപെട്ടതായിരുന്നു ഇങ്ങനെയുള്ള വിടവാങ്ങൽ. ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ഒന്നായ പ്രഭാസ്, സോമനാഥിന് ഏതാനും കിലോമീറ്റർ വടക്കു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മരത്തിനു കീഴിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന കൃഷ്ണനെയും അമ്പെയ്യുന്ന വേടനെയും മനോഹരമായ
ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

സൂര്യൻ്റെ പക്കൽ നിന്ന് സത്രജിത്തിന് തിളങ്ങുന്ന സ്യമന്തകമണി ലഭിച്ചു. അതിൻ്റെ പ്രഭ മൂലം അത് ധരിക്കുന്നയാൾ സൂര്യനെപ്പോലെ തേജസ്വി ആയി തീരും. അത് ഉഗ്രസേനന് കൊടുക്കണമെന്ന് കൃഷ്ണൻ ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, സത്രജിത് ചെവികൊണ്ടില്ല. സത്രജിത് പിന്നീട് അത് തൻ്റെ സഹോദരൻ പ്രസേനന് കൊടുത്തു. ഒരു സിംഹം പ്രസേനനെ കൊന്ന് മണി കൈക്കലാക്കിയെങ്കിലും, ജാംബവാൻ ആ സിംഹത്തെ കൊന്ന് അത് തൻ്റെ പക്കലാക്കി. സ്യമന്തകമണി നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ കൃഷ്ണനാണ് അത് കട്ടതെന്ന് ജനം സംശയിച്ചു. തൻ്റെ പേരിൽ സംശയം വന്നതിൽ വിഷമിച്ച കൃഷ്ണൻ സ്യമന്തകം തേടിപ്പോയി, ജാംബവാനുമായി 28 ദിവസം യുദ്ധം ചെയ്തു. താൻ വിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരവുമായാണ് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതെന്ന് അവസാനം ജാംബവന് മനസ്സിലാവുകയും, സ്യമന്തകം കൃഷ്ണന് തിരികെ കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. കൃഷ്ണനും ജാംബവാനുമായി യുദ്ധം നടന്ന സ്ഥലമാണ് ഗിർനാർ. 1145 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ, ഗുജറാത്തിലെ ജുനഗഡ് പ്രദേശത്ത് ഗിർനർ പർവ്വതശ്രേണി തല ഉയർത്തി നിൽക്കുന്നു. ജൈനന്മാർക്ക് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് ഇത്. നെമിനാഥനും, ശ്രീകൃഷ്ണ ഭഗവാനും ജൈനമത വിശ്വാസമനുസരിച്ച് അർദ്ധ സഹോദരന്മാരാണ്.

ജരാസന്ധൻ മഥുരയെ ആവർത്തിച്ചാക്രമിച്ചു. ഇത് കൃഷ്ണനെയും, ബലരാമനെയും തെക്കോട്ട് പോകാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. അവർ കടലിനടുത്തുള്ള സഹ്യാദ്രിയിലെ ഗോമന്തക മലയിലേക്ക് പോയി. ജരാസന്ധൻ ആ കുന്നിനെ വളഞ്ഞ് തീയിട്ടു. സഹോദരന്മാരെ പുകച്ച് പുറത്താക്കാം എന്നായിരുന്നു അയാളുടെ പ്രതീക്ഷ. ജരാസന്ധന്റെ സൈന്യത്തെ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷ്ണനും, ബലരാമനും രക്ഷപ്പെട്ടു. ഗോമന്തകത്തിൽ വെച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങളായ ബലരാമന്റെ കലപ്പയും, കൃഷ്ണന്റെ ചക്രവും നിർമ്മിച്ചു. ജരാസന്ധന്റെ ആവർത്തിച്ചുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ യാദവരെ മഥുര ഉപേക്ഷിച്ച് ദ്വാരകയിലേക്ക് പോകാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.

ഈ സംഭവത്തിൽ നിന്നാണ് ഗോവയ്ക്ക് ഗോമന്തകം എന്ന പഴയ പുരാണ നാമം ലഭിച്ചത്.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഇന്നത്തെ അമരാവതി ജില്ലയിൽ വാർധാ നദിക്കരയിലാണ് കുന്തിനപുരം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നത്. കൃഷ്ണന്റെ വിവാഹങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതാണ് രൂക്മിണിയുമായുള്ളത്.
വിദർഭരാജാവ് ഭീഷ്മകന്റെ മകളായിരുന്നു രൂക്മിണി. കൃഷ്ണനെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ അവർ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു, എന്നാൽ, സഹോദരനായ രുക്മി, അവരെ ശിശുപാലന് വിവാഹം കഴിച്ചു നൽകാൻ ധാരണയിലെത്തിയിരുന്നു. തന്റെ ആഗ്രഹം അറിയിച്ചുകൊണ്ട് രുക്മിണി ഒരു ദൂതനെ കൃഷ്ണനടുത്തേയ്ക്ക് അയച്ചു. വിവാഹച്ചടങ്ങിന് മുൻപായി, താൻ സന്ദർശിക്കാനിരിക്കുന്ന അംബികാ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് വരണമെന്ന് അവർ അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.
കൃഷ്ണൻ കുന്തിനപുരയിൽ എത്തിയശേഷം, അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന മറ്റു രാജാക്കന്മാരെ മറികടന്ന്, രുക്മിണിയെ തൻ്റെ രഥത്തിൽ കയറ്റിക്കൊണ്ടുപോയി. ബലരാമനും, യദുകുലവുമടങ്ങുന്ന സംഘം ശിശുപാലന്റെയും, ജരാസന്ധന്റെയും, സൈന്യങ്ങളെ പരാജയപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും, രുക്മിയെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്നും കൃഷ്ണനാണ് രക്ഷിച്ചെടുത്തത്.

പാഞ്ചാല രാജാവായ ദ്രുപദന്റെ തെക്കൻ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന കംപില്യ, ഗംഗാ നദിക്കരയിൽ ഇന്നത്തെ ഫറൂഖാബാദ് ജില്ലയിലെ “കംപിൽ” എന്ന സ്ഥലത്തിനടുത്തായാണ് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത്. ഇവിടെയാണ് ദ്രൗപദിയുടെ സ്വയംവരം നടന്നത്. കൃഷ്ണൻ ആദ്യമായി പാണ്ഡവരെ കാണുന്നതും ഇവിടെ വെച്ചാണ്.
ദ്രുപദൻ, അർജുനന് മാത്രം വിജയിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് വിശ്വസിച്ച, വലിയ ഒരു പരീക്ഷ നടത്തി. ഈ പരീക്ഷ വിജയിക്കാൻ, വളരെ വലിയൊരു വില്ലെടുത്ത്, മുകളിൽ അതിവേഗം കറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഒരു മത്സ്യത്തിൻ്റെ രൂപത്തിലുള്ള ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് കൃത്യമായി അമ്പെയ്യേണ്ടിയിരുന്നു. കസ്തൂരിമാളികയിലെ തീപിടുത്തത്തിൽ പാണ്ഡവർ മരിച്ചുവെന്ന് പരക്കെ വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവർ ബ്രാഹ്മണരുടെ വേഷത്തിൽ അവിടെയെത്തി, അർജുനൻ വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഭീമൻ മറ്റ് രാജാക്കന്മാരെ പിന്തിരിപ്പിച്ച സമയത്ത്, പാണ്ഡവർ ദ്രൗപദിയോടൊപ്പം സ്വദേശത്തേക്ക് മടങ്ങി. ആ കൂട്ടായ്മയിൽ നിന്ന് ഇതെല്ലാം കണ്ടുകൊണ്ടിരുന്ന കൃഷ്ണൻ തൻ്റെ മച്ചുനൻമാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവരെ അന്വേഷിച്ചെത്തി.

രാജ്ഗിർ ചരിത്രപ്രാധാന്യമേറിയ ഒരു സ്ഥലമാണ്. ബുദ്ധ, ജൈന, ഹിന്ദു വിശ്വാസങ്ങളുടെ സംഗമഭൂമിയാണിത്. വിശാലമായ ഗംഗാതട സമതലങ്ങളിലേക്ക് നോക്കിനിൽക്കുന്ന രാജ്ഗിർ, നളന്ദയുടെ തെക്കുഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
‘രാജ്ഗിർ’ എന്ന പേരിന്റെ അർത്ഥം ‘രാജാക്കന്മാരുടെ ഭവനം’ എന്നാണ്. ഇത് മഗധ രാജ്യത്തിന്റെ ആദ്യ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. മഹാഭാരതത്തിൽ ഈ സ്ഥലത്തെ ‘ഗിരിവ്രജം’ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ചുറ്റും മലകളാൽ വലയം ചെയ്യപ്പെട്ട പ്രദേശം എന്നാണ് ഗിരിവ്രജത്തിന്റെ അർത്ഥം.
ജരാസന്ധൻ ഏകദേശം 86 രാജാക്കന്മാരെ തടവിലാക്കിയിരുന്നു. അവരെ ബലിയർപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നു. ഇത് യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയ യജ്ഞത്തിന് ഒരു പ്രധാന തടസ്സവുമായിരുന്നു.
കൃഷ്ണൻ, ഭീമനെയും അർജുനനെയും കൂട്ടി ബ്രാഹ്മണരുടെ വേഷത്തിൽ ഗിരിവ്രജത്തിലേക്ക് (രാജ്ഗിർ) കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ അവർ ജരാസന്ധനെ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. ജരാസന്ധൻ ഭീമനെയാണ് പോരാളിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തത്.
14 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന ആ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ ഭീമന് ജരാസന്ധനെ കൊല്ലാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. കാരണം, ജരാസന്ധന്റെ ശരീരം കീറിയാലും അതിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ വീണ്ടും ഒന്നിച്ചുചേരുമായിരുന്നു.
അപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ ഒരു പുല്ലിന്റെ തണ്ട് രണ്ടായി പിളർത്തി, അതിലെ ഒരു കഷണം തലകീഴായി എറിഞ്ഞു. ഇതിലൂടെ ജരാസന്ധനോടും അതുതന്നെ ചെയ്യണമെന്ന സൂചന കൃഷ്ണൻ ഭീമന് നൽകി.
ഭീമൻ ജരാസന്ധന്റെ ശരീരം രണ്ടായി കീറി രണ്ടു ഭാഗങ്ങളും എതിർദിശകളിലേക്ക് എറിഞ്ഞു, അവ വീണ്ടും ഒന്നിച്ചുചേരാനാവാതെ ജരാസന്ധൻ മരണപ്പെട്ടു പോയി.

കൃഷ്ണനും, ഭീമനും, അർജുനനും പിന്നീട് ജരാസന്ധൻ തടവിലാക്കിയിരുന്ന രാജാക്കന്മാരെല്ലാവരെയും മോചിപ്പിച്ചു.

കംസൻ അയച്ച അസുരന്മാർ ഗോകുലത്തിൽ തുടർച്ചയായി ഉപദ്രവങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. അതിനാൽ നന്ദഗോപർ ഗോകുലം വിട്ട് ആദ്യം വൃന്ദാവനത്തിലേക്കും പിന്നീട് നന്ദ്ഗാവിലേക്കും താമസം മാറാൻ തീരുമാനിച്ചു.
മഥുരയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 50 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഒരു ചെറിയ കുന്നിൻ മുകളിലാണ് സുരക്ഷിതമായ ഈ ഗ്രാമം സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത്.

നന്ദഗോപരുടെ പേരിലാണ് നന്ദ്ഗാവ് അറിയപ്പെടുന്നത്. കൃഷ്ണന്റെ ബാല്യം, പശുക്കളെ മേയിച്ചിരുന്ന ജീവിതം, ഗോപികമാരുമായുള്ള സൗഹൃദം എന്നിവയെല്ലാം ഈ ഗ്രാമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
നന്ദ്ഗാവിന് ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ മാറിയാണ് രാധയുടെ ജന്മഗ്രാമമായ ബർസന സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
ഈ രണ്ട് ഗ്രാമങ്ങളും ലാഠ്മാർ ഹോളി എന്ന പ്രശസ്തമായ ഹോളി ആഘോഷത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ്. ആ ആഘോഷത്തിൽ നന്ദ്ഗാവിൽ നിന്നുള്ള പുരുഷന്മാർ ബർസനയിലേക്ക് പോകുകയും, അവിടുത്തെ സ്ത്രീകൾ പ്രതീകാത്മകമായി വടി (ലാഠ്) കൊണ്ട് അടിച്ചുകൊണ്ട് അവരെ പിന്തിരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പാണ്ഡവർക്ക് അവരുടെ പുതിയ തലസ്ഥാനം പണിയുന്നതിനായി നൽകിയ സ്ഥലമായിരുന്നു ഖാണ്ഡവം.,പക്ഷെ, അത് ഒരു കനത്ത വനമായിരുന്നു.
ദീർഘമായ ഒരു യാഗത്തിന് ശേഷം അഗ്നി ക്ഷീണിതനായിരുന്നെങ്കിലും, ഖാണ്ഡവവും അവിടുത്തെ ജീവികളെയും ദഹിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, തൻ്റെ സുഹൃത്തായ തക്ഷകൻ അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഇന്ദ്രൻ ഖാണ്ഡവത്തെ സംരക്ഷിച്ചു പോന്നു.
അഗ്നിയെ സഹായിക്കാൻ കൃഷ്ണനും അർജുനനും മുന്നോട്ട് വന്നു. അഗ്നി ആളിക്കത്തുന്നതിനിടയിൽ അവർ, ഇന്ദ്രനയച്ച മഴയെയും, ഓടിരക്ഷപ്പെടുന്ന ജീവികളെയും തടഞ്ഞുനിർത്തി. യമുനാനദിയുടെ തീരത്ത് വനമേഖല വെട്ടിത്തെളിച്ച ആ സ്ഥലം ഇന്ന് ഡൽഹി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥമായി മാറി.
ഇതിന് പരോപകരമായി അർജ്ജുനന് ചാപമായ ഗാണ്ഡീവം വില്ലും, ഒരിക്കലും ഒഴിയാത്ത രണ്ട് ആവനാഴികളും, ഒരു രഥവും, കൃഷ്ണന് സുദർശന ചക്രവും ലഭിച്ചു. കത്തിയമരുന്ന വനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു മയൻ. അദ്ദേഹമാണ് പാണ്ഡവർക്കായി ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം നിർമ്മിച്ചത്.

പിന്നീട് “കമരുപ” (ഇന്നത്തെ “ഗുവാഹതി”) എന്ന് അറിയപ്പെട്ട – ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലെ “പ്രഗ്ജ്യോതിഷ” രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്നത് നരകാസുരനായിരുന്നു. അദിഥിയുടെ കമ്മലുകൾ തട്ടിയെടുക്കുകയും, ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളെ തടവിലാക്കുകയും ചെയ്ത നരകനെ – സത്യഭാമയോടൊപ്പം ഗരുഡന്റെ പുറത്ത് ചെന്ന ശേഷം കൃഷ്ണൻ, കെണികളുടെ കോട്ട ഭേദിച്ച്, അതിൻ്റെ സംരക്ഷകനായ മൂരയെയും വധിച്ചു.

അസ്സാമീസിലും, കൂടുതൽ വിശാലമായ പാരമ്പര്യങ്ങളിലും, മരണകാരണമാവുന്ന പ്രഹരം നരകനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നത് കൃഷ്ണനല്ല, മറിച്ച് സത്യഭാമയാണ്. രണ്ട്പേരും ചേർന്ന് മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ട തടവുകാർക്ക് ആദരങ്ങളും, സംരക്ഷണവും നൽകി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണദിനമായ നരക ചതുർദശി ദിനത്തിൽ, എണ്ണതേയ്ച്ചുള്ള കുളി കഴിഞ്ഞ്, പ്രഭാതത്തിൽ വിളക്കുകൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഈ ദിവസത്തോടെയാണ് ദീപാവലി ഉത്സവത്തിന് തുടക്കമാകുന്നത്.