ମଥୁରାର କଂସଙ୍କ କାରାଗାରରେ କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କଂସ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀର ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ହେବା ମାତ୍ରେ ହତ୍ଯା କରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଚେତାବନୀ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଯେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀର ଅଷ୍ଟମ ସନ୍ତାନ କଂସଙ୍କୁ ହତ୍ଯା କରିବ।

ବସୁଦେବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନନ୍ଦ ଏବଂ ଯଶୋଦାଙ୍କ ପାଖରେ ଛାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ଯ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଥିଲେ। କାରାଗାରର ଫାଟକ ଖୋଲିଗଲା, ପ୍ରହରୀମାନେ ସ୍ତବ୍ଧ ଓ ସ୍ଥାଣୁ ହେଇଗଲେ ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଦେବା ପାଇଁ ଯମୁନା ଅଲଗା ହୋଇଗଲା। ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାତ୍ୟା ମଧ୍ଯ ଦେଇ ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ ଆଦିଶେଷ ଏକ ଛତା ଭଳି ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇଥିଲେ। ଶିଶୁଟିକୁ ଯଶୋଦା ଏବଂ ନନ୍ଦଙ୍କ ନବଜାତ କନ୍ଯା ସହିତ ବିନିମୟ କରାଯାଇଥିଲା।

ଗୋକୁଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପିଲାଦିନର ଘର ପାଲଟିଲା।

କୃଷ୍ଣ ଗୋପାଳକମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜାରୁ ନିବୃତ କରି ସେମାନଙ୍କର ବାର୍ଷିକ ନୈବେଦ୍ଯକୁ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଥିଲେ ଯାହା ପ୍ରକୃତରେ ସେମାନଙ୍କ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ
ଯୋଗାଉଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧାନ୍ବିତ ହେଲେ ଏବଂ ଗୋପାଳକମାନଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଝଡ଼ରେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କୁ ଏକ ଛତା ଭଳି ଉଠାଇ ସାତ ଦିନ ଧରି ଏହାକୁ ଧରିଥିଲେ ଓ ସମଗ୍ର ଗୋପାଳ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ତା ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ।
ଦୀପାବଳିର ପରଦିନ ଅନ୍ନକୁଟ କିମ୍ବା ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଭକ୍ତମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ଯ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାକୁ ମନେ ରଖିବା ପାଇଁ ପାହାଡ଼ର ପରିକ୍ରମା ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି |
ଯେହେତୁ କୃଷ୍ଣ ସାତ ଦିନ ଉପବାସ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ସେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଆଠଟି ଯାକ ଭୋଜନ ପରିତ୍ଯାଗ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହି ଦିନ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ଯ ରୂପେ ଛପ୍ପନ ଭୋଗ (୭ ଥର ୮)ର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ।

କଂସଙ୍କ ହତ୍ଯା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କୁ ଆଜିର ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଅବନ୍ତୀର ସନ୍ଦିପନୀ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ବିଦ୍ଯାଳୟ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ପଠାଯାଇଥିଲା। ଏହା ମଧ୍ଯପ୍ରଦେଶର କ୍ଷିପ୍ରା ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। କୃଷ୍ଣ ସେଠାରେ ୬୪ ଦିନ ମଧ୍ଯରେ ଚଉଷଠିଟି କଳାରେ ନିପୁଣତା ହାସଲ କରିଥିଲେ। ଗୁରୁ-ଦକ୍ଷିଣା ଭାବରେ କୃଷ୍ଣ ସମୁଦ୍ରରେ ହଜି ଯାଇଥିବା ସନ୍ଦିପନୀଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଯମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯମ ସାମ୍ରାଜ୍ଯରୁ ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଏବେ ମଧ୍ଯ ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ସନ୍ଦିପନୀ ଆଶ୍ରମ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ହିଁ ସେ ଗରିବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଳକ ସୁଦାମାଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ପରେ ଦ୍ୱାରକାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ମୁଠାଏ ପିଟୁଥିବା ଚାଉଳ ପାଇଁ ମନେ ପକାଯାଇଥିଲା।

ଭାରତର ଚାରୋଟି କୁମ୍ଭ ମେଳା ମଧ୍ଯରୁ ଉଜ୍ଜୈନ ଅନ୍ଯତମ।

ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଉପକୂଳରେ ଥିବା ପ୍ରଭାସ ପାଟନ, ଯେଉଁଠାରେ ହିରଣ୍ଯ ନଦୀ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ମିଶିଛି, ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ଯରୁ ଗୋଟିଏ।
ପ୍ରଭାସ ହେଉଛି ସେହି ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଦବ ବଂଶଜ ଏକ ବଣଭୋଜି ପାଇଁ ଯାଇ ସେଠି ମଦ୍ଯପାନ କରି ପରସ୍ପର ଉପରେ ଦୋଷାରୋପ କରି ଝଗଡା କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ହତ୍ଯା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ସମୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି। ସେ ଏକ ଗଛର ଛାଇରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିଲା ସମୟରେ ଜଣେ ଶିକାରୀ ତାଙ୍କ ଗୋଡକୁ ଏକ ପଶୁ ବୋଲି ଭାବି ତୀର ମାରିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଅବତାର ପୂରଣ କରି ଦୁନିଆ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ମରଣ ଶୈଳୀ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କଠୁ ମିଳିଥିବା ଅଭିଶାପ କାରଣରୁ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ଯରେ ଅନ୍ଯତମ ସୋମନାଥଠାରୁ କିଛି କିଲୋମିଟର ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରଭାସ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିରରେ କୃଷ୍ଣ ଏକ ଗଛ ତଳେ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିବାର ସମଗ୍ର ଦୃଶ୍ଯକୁ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଯେତିକିବେଳେ ଜଣେ ଶିକାରୀ ତାଙ୍କୁ ଶର ମାରିଥିଲା।

ସତ୍ରଜିତ ସୂର୍ଯ୍ଯଙ୍କଠାରୁ ଚମତ୍କାର ଶ୍ଯମନ୍ତକ ରତ୍ନ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଚମକପ୍ରଦ ରତ୍ନ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ଯକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ଯଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯିବେ। କୃଷ୍ଣ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି ରତ୍ନ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ରଜିତ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ। ପରେ ସେ ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କ ପାଖରେ ରଖନ୍ତି।
ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଏକ ସିଂହ ହତ୍ଯା କରିଥିଲା। ସିଂହ ରତ୍ନକୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ନେଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରତିବଦଳରେ ଜାମ୍ବବାନ ତାକୁ ହତ୍ଯା କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ରତ୍ନଟି ହଜିଗଲା, ଲୋକମାନେ ସନ୍ଦେହ କଲେ ଯେ କୃଷ୍ଣ ଏହାକୁ ଚୋରି କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣ ଚକ୍ରର ସହାୟତା ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଅଠେଇଶି ଦିନ ଧରି ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିଥିଲେ। ଶେଷରେ ଜାମ୍ବବାନ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ଯେ ସେ ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ସହିତ ଲଢ଼ୁଛନ୍ତି ଏବଂ ରତ୍ନଟିକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ଯ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ।

ଗିରନାର ହେଉଛି କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ମଧ୍ଯରେ ଲଢ଼େଇ ସହ ଜଡ଼ିତ ସ୍ଥାନ। ଏହା ୧୧୪୫ମିଟର ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଗୁଜରାଟର ଜୁନାଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୋଭାପାଉଛି | ଏହା ଜୈନମାନଙ୍କର ଏକ ଅତ୍ଯନ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ। ଜୈନମାନଙ୍କର ୨୨ତମ ତୀର୍ଥଙ୍କର, ନେମିନାଥ ଗିରନାରରେ ନିର୍ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଜୈନ ପରମ୍ପରାରେ ନେମିନାଥ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ପର୍କୀୟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

ଜରାସନ୍ଧ ବାରମ୍ବାର ମଥୁରା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏହା
ଫଳରେ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ବଳରାମ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସହ୍ଯାଦ୍ରୀର ଗୋମନ୍ତକ ପାହାଡକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଜରାସନ୍ଧ ପାହାଡ଼କୁ ଘେରି ନିଆଁ ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଜାଳିଦେବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ବଳରାମ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ସେନାକୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରି ସେଠାରୁ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ଯ ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବଳରାମଙ୍କ ହଳ ଏବଂ ଗୋମନ୍ତକ ଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଯାଦବମାନେ ମଥୁରାକୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱାରକା ଅଭିମୁଖେ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ।

ଏହି ଅଧ୍ଯାୟରୁ ଗୋଆ ଏହାର ପୁରୁଣା ପୌରାଣିକ ନାମ ଗୋମନ୍ତକରୁ ଆସିଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ୱାର୍ଦ୍ଧା ନଦୀ କୂଳରେ ଅମରାବତୀ ଜିଲ୍ଲାରେ କୁନ୍ଦିନାପୁର ଅବସ୍ଥିତ। ଋକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବିବାହ ।

ଋକ୍ମିଣୀ ବିଦର୍ଭ ରାଜା ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ କନ୍ଯା ଥିଲେ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରୁକ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିବାର ବ୍ଯବସ୍ଥା କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଜଣେ ଦୂତ ପଠାଇଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସିବାକୁ କହିଥିଲେ। ଅମ୍ବିକାମନ୍ଦିରକୁ ବିବାହ ସମାରୋହ ପୂର୍ବରୁ ଋକ୍ମିଣୀ ଦେବୀ ଦର୍ଶନପାଇଁ ଯିବାର ଆୟୋଜିତ ଥିଲା।
କୃଷ୍ଣ କୁନ୍ଦିନପୁରରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ରଥରେ ବସାଇ ନେଇଗଲେ। ଏକତ୍ରିତ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ। ବଳରାମ ଏବଂ ଯାଦବମାନେ ଶିଶୁପାଳ ଏବଂ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଏକତ୍ରିତ ସୈନ୍ଯବାହିନୀକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଋକ୍ମିଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇଥିଲେ।

ଦ୍ରୁପଦଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣରେ ସ୍ଥିତ ରାଜଧାନୀ କାମ୍ପିଲ୍ଯ, ଫାରୁଖାବାଦ ଜିଲ୍ଲାର କାମ୍ପିଲ ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ହେଉଛି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସ୍ୱୟମ୍ବର ସ୍ଥାନ। ଏହା ସ୍ଥାନରେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଳର ଦ୍ରୁପଦ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସ୍ଥିର କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ କେବଳ ଅର୍ଜୁନ ହିଁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରିବେ। ଏକ ବିଶାଳ ଧନୁରେ ଶର ସଂଯୋଗ କରି ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣାୟମାନ ମାଛ ଆଖିକୁ ଏକ ଦତ୍ତ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସାରେ ଶରବିଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏ ସମୟରେ ଲାଖ ଘରେ ନିଆଁ ଲାଗି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ମୃତ୍ଯୁ ଘଟିଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବେଶରେ ସ୍ଵୟମ୍ବରରେ ଭାଗନେଇଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଏହିପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ଏଥିପାଇଁ ଲଢେ଼ଇ ଲାଗିଲା, ଭୀମ ଅନ୍ଯ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସହିତ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମାବେଶକୁ ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ବାହାର କରିଥିଲେ।

ରାଜଗୀର ଇତିହାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହା ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱାସର ଏକ ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥାନ। ଏଠାରୁ ବିଶାଳ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ଏବଂ ଏହା ନାଳନ୍ଦାର ଠିକ୍ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ। ରାଜଗିରର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ରାଜାମାନଙ୍କ ଘର। ଏହା ମଗଧର ପ୍ରଥମ ରାଜଧାନୀ। ଏହାକୁ ମହାଭାରତରେ ଗିରିବ୍ରଜ କୁହାଯାଏ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପର୍ବତମାଳା ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ।
ଜରାସନ୍ଧ ପ୍ରାୟ ଛୟାଅଶି ଜଣ ରାଜାଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖିଥିଲେ। ସେ ସେମାନଙ୍କର ବଳିଦାନ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଥିଲେ। ଏବଂ ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଭୀମ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଗିରିବ୍ରଜକୁ (ରାଜଗୀର)କୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକକ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ଜରାସନ୍ଧ ଲଢିବାକୁ ଭୀମଙ୍କୁ ବାଛିଥିଲେ। ଏହି ମଲ୍ଲ ଯୁଦ୍ଧ ଚଉଦ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭୀମ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଭାବରେ ହତ୍ଯା କରିପାରିନଥିଲେ, ଫାଡିଦେବା ପରେ ମଧ୍ଯ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପୁନର୍ବାର ଯୋଡି ହୋଇଯାଉଥିଲା।
ତା’ପରେ କୃଷ୍ଣ ଗୋଟେ ଘାସକୁ ଦୁଇଭାଗରେ ସମ ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅଧା ଉପରକୁ ଓ ବାକି ଓଲଟା ତଳକୁ ଫିଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଶରୀରରକୁ ମଧ୍ଯ ଏପରି କରିବାକୁ ଭୀମଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସଙ୍କେତ ଥିଲା। ଭୀମ ଜରାସନ୍ଧକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ନିକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଯୋଡି ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା।

କଂସଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାରମ୍ବାର ଗୋକୁଳରେ ଉପଦ୍ରଵ କରିବାରୁ ନନ୍ଦ ଗୋକୁଳ ଛାଡି ନନ୍ଦଗାଁକୁ ପଳେଇଲେ। ଏହା ମଥୁରା ଠାରୁ ପଚାଶ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଗୋଟେ ଛୋଟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା ।
ନନ୍ଦଙ୍କ ନାଁ ଅନୁସାରେ ଏହାର ନାଁ ରଖାଯାଇଥିଲା। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟଲୀଳା, ଗୋଚାରଣ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତା ଏହିଠାରେ ହିଁ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଆଠ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ବର୍ଷନା ଦିଗକୁ ହିଁ ଅବଲୋକନ କରିଥାଏ। ବର୍ଷନା ରାଧାଙ୍କର ବାସ ସ୍ଥାନ। ଏହି ଦୁଇ ଗାଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଠମାର ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଲି ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି। ନନ୍ଦଗାଁର ପୁରୁଷ ମାନେ ବର୍ଷନାକୁ ଏକାଠି ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ସେଠାରୁ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଏ।

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ନୂତନ ରାଜଧାନୀ ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଖାଣ୍ଡବ ଦିଆଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଥିଲା ଏକ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ।

ଅଗ୍ନି ଏକ ଦୀର୍ଘ ବଳିଦାନ ପରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ଓ ଖାଣ୍ଡବ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ତକ୍ଷ ସେଠାରେ ରହିଥିବାରୁ, ଖାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ।

କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଅର୍ଜ୍ଜୁନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ଯ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ନିଆଁ ଜଳୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବର୍ଷା ଏବଂ ପଳାୟନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲେ। ଯମୁନା ଉପରେ ସଫା ହୋଇଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦିଲ୍ଲୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରତିବଦଳରେ ସେମାନେ ଗାଣ୍ଡିବ ଧନୁ, ଅର୍ଜ୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅଦମ୍ଯ ତୁଣୀର ଏବଂ ଏକ ରଥ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ପାଇଥିଲେ। ଜଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ଯରୁ ମାୟା ଅନ୍ଯତମ ଥିଲେ ଏବଂ ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।

ନରକାସୁର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଉପତ୍ଯକାର ପ୍ରାଗଜ୍ଯୋତିଷକୁ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ କାମରୂପ (ଗୌହାଟୀ) ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଅଦିତିଙ୍କ କାନଫୁଲ ଜବତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ମହିଳାଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ସେଠାରେ ସତ୍ଯଭାମାଙ୍କ ସହ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢି, ଫାଶର ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ଏହାର ରକ୍ଷକ ମୁରାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତକରି ନରକଙ୍କୁ ହତ୍ଯା କରିଥିଲେ।

ଆସାମର ଲୋକକଥା ଏବଂ ଅଧିକ ବ୍ଯାପକ ପରମ୍ପରାରେ ସତ୍ଯଭାମା ହିଁ ଏହି ଅନ୍ୟାୟର ଅନ୍ତ କରନ୍ତି। ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ନରକାସୁରର ମୃତ୍ଯୁ ଦିନ ହେଉଛି ନରକ ଚତୁର୍ଦଶୀ, ତେଲ ସ୍ନାନ ଏବଂ ସକାଳେ ଦୀପ ଜଳାଇବାର ଦିନ। ଏହା ପରେ ଦୀପାବଳି ପର୍ବ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ।