కృష్ణుడు మథురలో కంసుడి చెరసాలలో జన్మించాడు. తన చెల్లెలికి పుట్టే ఎనిమిదవ బిడ్డ తనను చంపుతాడని ముందే హెచ్చరించబడటంతో, కంసుడు తన చెల్లెలి బిడ్డ పుట్టగానే చంపడానికి ఎదురుచూస్తున్నాడు.

వసుదేవుడికి కృష్ణుడిని నందుడు మరియు యశోదల వద్ద విడిచిపెట్టమని దివ్య ఆదేశం వచ్చింది. చెరసాల ద్వారాలు తెరుచుకున్నాయి, కాపలాదారులు మత్తులోకి జారుకున్నారు, వసుదేవుడు దాటడానికి యమునా నది చీలిపోయింది. వసుదేవుడు తుఫానులో కృష్ణుడిని గోకులానికి మోసుకెళ్తుండగా ఆదిశేషుడు గొడుగుగా మారాడు. ఆ బిడ్డను యశోద మరియు నందుల నవజాత కుమార్తెతో మార్చారు.

గోకులం కృష్ణుడి బాల్య నివాసంగా మారింది.

కృష్ణుడు గోపాలకులను, తమ పశువులకు నిజంగా ఆహారం అందించే కొండకు మరియు అడవికి తమ వార్షిక నైవేద్యాన్ని సమర్పించేలా, ఇంద్రుడికి కాకుండా మళ్లించమని ఒప్పించాడు. ఇంద్రుడు కోపగించుకుని, గోపాలకులను భయంకరమైన తుఫానుతో శిక్షించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. కృష్ణుడు గోవర్ధన పర్వతాన్ని గొడుగులా ఎత్తి, ఏడు రోజుల పాటు పైకెత్తి పట్టుకోగా, గ్రామస్థులంతా దాని కింద తలదాచుకున్నారు.

అన్నకూట్ లేదా గోవర్ధన పూజ దీపావళి మరుసటి రోజు జరుపుకుంటారు. ఈ సంఘటనను గుర్తుచేసుకుంటూ భక్తులు దేవుని ముందు వండిన ఆహారంతో పర్వతాలను నిర్మిస్తారు మరియు పరిక్రమ చేస్తారు.

కృష్ణుడు ఏడు రోజులు ఉపవాసం ఉండి, ప్రతిరోజూ తాను తినే ఎనిమిది పూటల భోజనాన్ని వదులుకున్నందున, కోల్పోయిన భోజనాలను భర్తీ చేయడానికి ఛప్పన్ భోగ్ (7 x 8 = 56) ఏర్పాటు చేయబడింది.

కంసుడిని సంహరించిన తర్వాత, కృష్ణుడు మరియు బలరాముడు విద్యాభ్యాసం కోసం అవంతిలోని సాందీపని మహర్షి వద్దకు పంపబడ్డారు. నేటి ఉజ్జయినీయే ఆ అవంతి. ఇది మధ్యప్రదేశ్‌లో క్షిప్రా నది ఒడ్డున ఉంది. కృష్ణుడు అక్కడ అరవై నాలుగు కళలను అరవై నాలుగు రోజుల్లోనే నేర్చుకున్నాడు.

గురుదక్షిణగా, సముద్రంలో కోల్పోయిన సాందీపని కుమారుడిని తిరిగి తీసుకురావడానికి కృష్ణుడు పూనుకుని, యమలోకం నుండి అతన్ని తిరిగి తెచ్చాడు. ఆ ప్రదేశాన్ని ఇప్పటికీ ఉజ్జయినీలో సాందీపని ఆశ్రమంగా చూపిస్తారు. ఈ ఆశ్రమంలోనే పేద బ్రాహ్మణ బాలుడైన సుదామునితో అతని స్నేహం ఏర్పడింది. తరువాత ద్వారకలో సుదాముడు ఇచ్చిన పిడికెడు అటుకులకు ఆ స్నేహం గుర్తుండిపోయింది.

ఉజ్జయినీ భారతదేశంలోని నాలుగు కుంభమేళాలు జరిగే ప్రదేశాలలో ఒకటి కూడా.

సౌరాష్ట్ర తీరంలో హిరణ్య నది సముద్రంలో కలిసే చోట ఉన్న ప్రభాస పట్నం, పురాణాలలో పేర్కొనబడిన అత్యంత పురాతన తీర్థాలలో ఒకటి.

ప్రభాస అనేది యాదవ వంశస్థులు విహారానికి వెళ్లి, మద్యం సేవించి, ఒకరిపై ఒకరు నిందలు వేసుకుని, పోట్లాడుకుని ఒకరినొకరు చంపుకున్న ప్రదేశం. తన భూలోక అవతారం పూర్తయిందని కృష్ణుడు గ్రహించాడు. అతను ఒక చెట్టు నీడలో విశ్రమించాడు. ఒక వేటగాడు అతని పాదాన్ని జంతువుగా భావించి బాణం వేశాడు. తన అవతారాన్ని పూర్తి చేసి కృష్ణుడు లోకాన్ని విడిచాడు. అతను లోకాన్ని విడిచే విధానం గాంధారి శాపం వల్ల ముందే చెప్పబడింది.

ప్రభాస, జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటైన సోమనాథ్ కు కొన్ని కిలోమీటర్ల ఉత్తరాన ఉంది. కృష్ణుడు చెట్టు కింద విశ్రమిస్తుండగా వేటగాడు బాణం వేసే దృశ్యాన్ని చిత్రీకరిస్తూ అక్కడ ఒక అందమైన ఆలయం ఉంది.

సత్రాజిత్తు సూర్యుడి నుండి ప్రకాశవంతమైన శ్యమంతక మణిని పొందాడు. అది మిరుమిట్లు గొలిపే మణి, దానిని ధరించిన వ్యక్తి సూర్యుడిలా కనిపించేలా చేసేది. ఆ మణిని ఉగ్రసేనుడికి ఇవ్వమని కృష్ణుడు కోరాడు కానీ సత్రాజిత్తు నిరాకరించాడు. తరువాత అతను దానిని తన సోదరుడైన ప్రసేనుడికి ఇచ్చాడు.

ప్రసేనుడు ఒక సింహం చేత చంపబడ్డాడు, అది మణిని తీసుకుపోయింది, కానీ ఆ సింహం తిరిగి జాంబవంతుడి చేత చంపబడింది. మణి పోయినప్పుడు, కృష్ణుడే దానిని దొంగిలించాడని ప్రజలు అనుమానించారు. నిందతో బాధపడిన కృష్ణుడు ఆ మణి కోసం వెతికి జాంబవంతుడితో 28 రోజులు పోరాడాడు. చివరకు తాను పోరాడుతున్నది సాక్షాత్తు విష్ణు అవతారంతోనే అని జాంబవంతుడు గ్రహించి, మణిని కృష్ణుడికి అప్పగించాడు. అతను తన కుమార్తె జాంబవతిని కూడా కృష్ణుడికి ఇచ్చి వివాహం చేశాడు.

కృష్ణుడు మరియు జాంబవంతుడి మధ్య జరిగిన యుద్ధంతో ముడిపడి ఉన్న ప్రదేశం గిర్నార్. ఇది 1145 మీటర్ల ఎత్తులో ఉండి గుజరాత్‌లోని జునాగఢ్ ప్రాంతంలో అద్భుతంగా ఎత్తుగా నిలుస్తుంది. ఇది జైనులకు చాలా పవిత్రమైన ప్రదేశం. 22వ తీర్థంకరుడైన నేమినాథుడు గిర్నార్ వద్ద నిర్వాణం పొందాడు. జైన సంప్రదాయంలో, నేమినాథుడు మరియు కృష్ణుడు బంధువులుగా పరిగణించబడతారు.

జరాసంధుడు మథురపై పదేపదే దండెత్తాడు. దీంతో కృష్ణుడు, బలరాముడు దక్షిణ దిశగా వెళ్లవలసి వచ్చింది. వారు సముద్రానికి దగ్గరగా ఉన్న సహ్యాద్రి పర్వతాలలోని గోమంతక కొండకు వెళ్లారు. జరాసంధుడు ఆ కొండను చుట్టుముట్టి నిప్పు పెట్టాడు. ఆ ఇద్దరు సోదరులను కాల్చి బయటకు రప్పించాలని అతని ఆలోచన. కృష్ణుడు, బలరాముడు జరాసంధుడి సైన్యాన్ని చెదరగొట్టి తప్పించుకున్నారు. వారు తమ ఆయుధాలైన బలరాముడి నాగలిని, కృష్ణుడి సుదర్శన చక్రాన్ని కూడా గోమంతకంలోనే తయారు చేసుకున్నారు. జరాసంధుడి వరుస దాడుల వల్ల యాదవులు మథురను విడిచిపెట్టి ద్వారకకు వెళ్లిపోయారు.

ఈ ఘట్టం నుంచే గోవాకు గోమంతక అనే పురాతన పౌరాణిక పేరు వచ్చింది.

కుండినపురం మహారాష్ట్రలోని అమరావతి జిల్లాలో వార్ధా నది ఒడ్డున ఉంది. రుక్మిణి వివాహం కృష్ణుని వివాహాలలో మొదటిది.

రుక్మిణి విదర్భ రాజైన భీష్మకుని కుమార్తె. ఆమె కృష్ణుడిని వివాహం చేసుకోవాలనుకుంది, కానీ ఆమె సోదరుడైన రుక్మి ఆమెను శిశుపాలుడికి ఇచ్చి వివాహం చేయాలని ఏర్పాటు చేశాడు. ఆమె తన కోరికను వ్యక్తపరుస్తూ కృష్ణుడికి ఒక దూతను పంపింది. వివాహానికి ముందు తాను దర్శించబోయే అంబికా ఆలయానికి రావాలని ఆమె అతన్ని కోరింది.

కృష్ణుడు కుండినపురానికి వచ్చి, ఆమెను తన రథంలోకి ఎక్కించుకుని, అక్కడ చేరిన రాజులందరినీ తప్పించుకుని వెళ్లిపోయాడు. బలరాముడు మరియు యాదవులు శిశుపాలుడు మరియు జరాసంధుడి సైన్యాలను అడ్డుకున్నారు. కృష్ణుడు రుక్మి ప్రాణాలను విడిచిపెట్టాడు.

ద్రుపదుని దక్షిణ రాజధాని అయిన కాంపిల్య, గంగానది ఒడ్డున ఫరూఖాబాద్ జిల్లాలోని కాంపిల్ దగ్గర ఉంది. ఇది ద్రౌపది స్వయంవరం జరిగిన ప్రదేశం. కృష్ణుడు పాండవులను మొదటిసారి చూసిన ప్రదేశం కూడా ఇదే.

పాంచాల రాజైన ద్రుపదుడు, అర్జునుడు మాత్రమే సాధించగలడని తాను నమ్మిన ఒక పరీక్షను పెట్టాడు. ఒక పెద్ద విల్లును ఎక్కుపెట్టి, పైన తిరుగుతున్న చేప బొమ్మను యంత్రం ద్వారా కొట్టాలి. లక్క ఇంటి అగ్నిప్రమాదంలో పాండవులు చనిపోయారని అందరూ భావించారు. కానీ వారు బ్రాహ్మణుల వేషంలో అక్కడికి వచ్చారు, అర్జునుడు ఆ పరీక్షలో నెగ్గాడు. భీముడు మిగిలిన రాజులను అడ్డుకున్నాడు, పాండవులు ద్రౌపదితో కలిసి ఇంటికి వెళ్లారు. అక్కడ చేరిన జనంలో నుండి చూస్తున్న కృష్ణుడు, తన బంధువులను గుర్తించి, ఆ తర్వాత వారిని కలుసుకున్నాడు.

రాజ్‌గిర్ చరిత్రతో నిండి ఉంది. ఇది బౌద్ధ, జైన, హిందూ విశ్వాసాల సంగమం. ఇది విశాలమైన గంగా మైదానాలను చూస్తూ, నలందాకు దక్షిణంగా ఉంది. రాజ్ గిర్ అంటే రాజుల నివాసం అని అర్థం. ఇది మగధకు మొదటి రాజధాని. మహాభారతంలో దీనిని గిరివ్రజ అని పిలుస్తారు, అంటే పర్వతాలచే చుట్టబడినది అని అర్థం.

జరాసంధుడు ఎనభై ఆరు మంది రాజులను బందీలుగా ఉంచాడు. వారిని బలి ఇవ్వాలని అతను యోచిస్తున్నాడు, అతడు యుధిష్ఠిరుని రాజసూయ యజ్ఞానికి అడ్డంకిగా ఉన్నాడు. కృష్ణుడు భీముడిని, అర్జునుడిని బ్రాహ్మణుల వేషంలో గిరివ్రజ (రాజ్‌గిర్) లోకి తీసుకెళ్లి, రాజును ద్వంద్వ యుద్ధానికి సవాలు చేశాడు. జరాసంధుడు భీముడిని ఎంచుకున్నాడు. ఈ ద్వంద్వ యుద్ధం పద్నాలుగు రోజులు సాగింది, కానీ జరాసంధుడి శరీరం చీల్చినా తిరిగి అతుక్కుపోవడం వల్ల భీముడు అతన్ని చంపలేకపోయాడు.

అప్పుడు కృష్ణుడు ఒక గడ్డిపరకను చీల్చి, ఒక సగాన్ని తలకిందులుగా విసిరాడు. జరాసంధుడిని కూడా అలాగే చేయమని భీముడికి అది ఒక సంకేతం. భీముడు జరాసంధుడిని రెండుగా చీల్చి, ఆ ముక్కలు తిరిగి అతుక్కోకుండా వ్యతిరేక దిశల్లో విసిరేశాడు. బందీలుగా ఉన్న రాజులు విడుదలయ్యారు.

కంసుడు పంపిన రాక్షసులు గోకులంలో పదేపదే అల్లకల్లోలం సృష్టించారు. గోకులాన్ని విడిచి నందగావ్‌కు వెళ్లాలని నందుడు నిర్ణయించుకున్నాడు. ఇది మథురకు సుమారు యాభై కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న చిన్న కొండపై ఉంది.

ఈ గ్రామానికి నందుని పేరు పెట్టారు, ఇక్కడే కృష్ణుడి బాల్యం, అతని పశువుల కాపరి జీవితం, గోపికలతో అతని స్నేహం గురించి చెబుతారు. ఇది సుమారు ఎనిమిది కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న రాధ ఇంటి అయిన బర్సానాకు ఎదురుగా ఉంటుంది. ఈ రెండు గ్రామాలు ప్రసిద్ధ లఠ్‌మార్ హోలీని జరుపుకుంటాయి, అప్పుడు నందగావ్‌కు చెందిన పురుషులు బర్సానాకు వెళతారు, అక్కడ వారిని కర్రలతో తరిమికొడతారు.

ఖాండవం అనేది పాండవులు తమ కొత్త రాజధానిని నిర్మించుకోవడానికి ఇవ్వబడిన ప్రదేశం, కానీ అది దట్టమైన అడవి.

అగ్ని దేవుడు సుదీర్ఘ యజ్ఞం తర్వాత అలసిపోయి, ఖాండవాన్ని, దానిలోని జీవులను దహించాలనుకున్నాడు. అయితే, తన స్నేహితుడైన తక్షకుడు అక్కడ నివసిస్తుండటం వల్ల ఇంద్రుడు ఖాండవాన్ని కాపాడుతూ ఉండేవాడు.

కృష్ణుడు, అర్జునుడు అగ్నికి సహాయం చేయడానికి పూనుకున్నారు. మంటలు చెలరేగుతుండగా వారు ఇంద్రుడి వర్షాలను, పారిపోతున్న జీవులను అడ్డుకున్నారు. యమునా నది ఒడ్డున శుభ్రం చేయబడిన ఆ ప్రాంతమే ఇంద్రప్రస్థంగా మారింది, దీనిని ఢిల్లీగా గుర్తిస్తారు.

బదులుగా వారు అర్జునుడికి గాండీవ ధనుస్సు, ఎప్పటికీ తరగని రెండు అంబులపొదులు, ఒక రథాన్ని, కృష్ణుడికి సుదర్శన చక్రాన్ని పొందారు. మండుతున్న అడవి నుండి ప్రాణాలతో బయటపడిన వారిలో మయుడు ఒకడు, అతడు పాండవుల కోసం ఇంద్రప్రస్థాన్ని నిర్మించాడు.

నరకాసురుడు బ్రహ్మపుత్ర లోయలోని ప్రాగ్జ్యోతిషాన్ని పాలించాడు, ఇది తరువాత కామరూపంగా (గౌహతి) మారింది. అదితి చెవి కమ్మలను లాక్కుని వేలాది మంది స్త్రీలను బందీలుగా ఉంచాడు. కృష్ణుడు సత్యభామతో కలిసి గరుత్మంతుడిపై అక్కడికి వెళ్లి, పాశాల కోటను, దాని రక్షకుడైన మురుడిని ఛేదించి, నరకుడిని సంహరించాడు.

అస్సామీ సంప్రదాయంలో, అలాగే మరెన్నో సంప్రదాయాల ప్రకారం, చివరి దెబ్బ కొట్టింది సత్యభామే. విడుదలైన బందీలకు గౌరవం, రక్షణ లభించాయి. అతడు మరణించిన రోజు నరక చతుర్దశిగా జరుపుకుంటాము. ఆ రోజుతైల స్నానాలు చేసి తెల్లవారుజామున దీపాలు వెలిగించే రోజు. దీనితో దీపావళి పండుగ ప్రారంభమవుతుంది.