ವಕ್ರತುಂಡ ಅವತಾರ.

‘ಮದ್’ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲಪದದಿಂದ ಬಂದ ಮತ್ಸರ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಅಸೂಯೆ, ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು, ಸ್ವಾರ್ಥ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳೂ ಇವೆ.ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಮಾದ ಅಥವಾ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಮತ್ಸರಾಸುರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಶಿವನಿಂದ ಪಡೆದ ಪ್ರಬಲ ವರದಿಂದ ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಅಟ್ಟಹಾಸ ಶುರುಮಾಡಿದನು .
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಗಣೇಶನು ಬಾಗಿದ ಸೊಂಡಿಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಕ್ರತುಂಡನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದನು—ವಕ್ರತುಂಡನು ಮತ್ಸರಾಸುರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರೂ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಕ್ಷಮಿಸಿ, ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದನು.
ವಕ್ರತುಂಡನ ಸೊಂಡಿಲು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಅದರ ಆಕಾರವು ‘ಓಂ’ ಎಂಬ ಆದಿನಾದವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ‘ಓಂ’ ಅನ್ನು ಪರಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಇನ್ನು ವಕ್ರತುಂಡನ ಸಿಂಹವಾಹನ ನಮಗೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ—ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ದುರ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಿಂಹದಷ್ಟೇ ಧೈರ್ಯ ಬೇಕು! ಇಂದಿಗೂ ವಕ್ರತುಂಡನ ರೂಪವನ್ನು ಭಕ್ತರು ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. “ವಕ್ರತುಂಡ ಮಹಾಕಾಯ…” ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲೂ ಇದೇ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಶಿವನ ವರದಿಂದ ಮದಿಸಿದ ಮತ್ಸರಾಸುರನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದಾಗ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯರು ‘ಓಂ’ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಕ್ರತುಂಡನ ಮೊರೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.ದತ್ತಾತ್ರೇಯರು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ—ಈ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರನ್ನು ಮೂರು ತಲೆ ಮತ್ತು ಆರು ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ನಾಯಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ಸಂಕೇತ, ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ಹಸು ಕಾಮಧೇನು, ದಿವ್ಯ ಗೋಮಾತೆ.
ದತ್ತಾತ್ರೇಯರ ಜನ್ಮದ ಕಥೆಯೂ ಬಹಳ ಕುತೂಹಲಕರ. ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು ದೇವಿ ಅನಸೂಯೆಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದರು. ಅವರು ಅನಸೂಯೆಯು ಅವಳ ಹುಟ್ಟುಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಇಟ್ಟಾಗ, ಅನಸೂಯೆ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಸುಗೂಸುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಸ್ತನ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿಸಿದಳು. ಅವಳ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು, ಅವಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ವರದ ಫಲವಾಗಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಅಂಶವಾದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯರು ಅವಳ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯರು ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಬಹಳ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವಧೂತ ಗೀತೆ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವಗ್ರಂಥವೂ ಇದೆ. ಅವರ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆ ನಾಥಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರವರೆಗೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಚಿತ್ರಕೃಪೆ :ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮರ ಕೃತಿ

ಪುರಾಣಗಳು ಕೇವಲ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆಳವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತವೆ.
‘ಏಕ’ ಎಂದರೆ ಮಾಯೆ ಅಥವಾ ಭ್ರಮೆ, ‘ದಂತ’ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ—ಪರಮ ಸತ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ ಏಕದಂತನ ಕಥೆ ಭ್ರಮೆಯ ಮೇಲೆ ಸತ್ಯದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಮದಾಸುರನು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಹಂಕಾರದ ಪ್ರತೀಕ. ಅವನು ಅಜೇಯನಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ತೊಂದರೆ ಕೊಡತೊಡಗಿದಾಗ, ಋಷಿ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಏಕದಂತನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು.ಗಣೇಶನನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಮದಾಸುರನ ಅಹಂಕಾರ ಕರಗಿ ಹೋಯಿತು. ಅವನು ಶರಣಾದನು. ‘ಏಕದಂತ’ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ದಂತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ಎಂದೂ ಅರ್ಥ. ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ಬರೆಯಲು ಗಣೇಶನು ತನ್ನದೇ ಒಂದು ದಂತವನ್ನು ಮುರಿದು ಲೇಖನಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದನು ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಯೂ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ ಇದೆ!

ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾರದರನ್ನು ಸದಾ “ನಾರಾಯಣ… ನಾರಾಯಣ…” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಓಡಾಡುವ, ಸ್ವಲ್ಪ ತುಂಟ ಸ್ವಭಾವದ ಋಷಿಯಂತೆ ತೋರಿಸುವುದು ನಮಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹರ್ಷಿ.ಅವರೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ರಾಮಾಯಣ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದವರು.
ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸುಂದರ ಕಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ನಾರದರು ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿ , ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ, ಅನೇಕ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಕೊರತೆ ಇದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ , ಆದೇನೆಂದರೆ – ಎಷ್ಟೇ ಯಶಸ್ಸು ಇದ್ದರೂ,ಅದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ಖಾತರಿಯಾಗಿ ಸಿಗದಿರುವುದು !!! —ಇದು ಇಂದಿಗೂ ನಮಗೆ ಎಷ್ಟು ಪರಿಚಿತವಾದ ಅನುಭವ ಅಲ್ಲವೇ !
ಆದ್ದರಿಂದ ನಾರದರು ಸನತ್ಕುಮಾರರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಅವರಿಗೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸೀಮಿತ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅನಂತವಾದ ‘ಭೂಮ’ದ ಅರಿವಿನತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.‘ಸನತ್ಕುಮಾರ’ ಎಂದರೆ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಯುವಕ -ಚಿರಯುವಕ ಎಂದರ್ಥ. ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರರಾದ ನಾಲ್ವರು ಕುಮಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.

ಶಿವನು ಗಾಢವಾದ ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಾಗಿದ್ದಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಪಾರ್ವತಿಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿದರು. ಶಿವನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಲು ಪಾರ್ವತಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದಳು. ನಂತರ ಆ ರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ, ಅದರಿಂದ ಮೋಹಾಸುರ ಹುಟ್ಟಿದನು—ದುರ್ಗುಣಗಳ ರಾಜನಂತೆ ಬೆಳೆದ ಈ ಅಸುರನು ‘ಮೋಹ’ ಅಥವಾ ಭ್ರಮೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೋಹಾಸುರನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಅಟ್ಟಹಾಸ ಮಾಡಿದನು.ಕೊನೆಗೆ ಸೂರ್ಯದೇವನೇ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಗಣೇಶನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು.
ಆಗ ಗಣೇಶನು ಮಹೋದರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯೆಂದರೆ—ಗಣೇಶನು ಮೋಹಾಸುರನೊಂದಿಗೆ ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಮೋಹಾಸುರನು ಶರಣಾದನು!
ಮಹೋದರನ ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ತನ್ನೊಳಗೆ ಧರಿಸಿರುವ ಸಂಕೇತ. ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ— ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಕೆಟ್ಟದು, ಸುಖ, ದುಃಖ ಎಲ್ಲ ಅನುಭವಗಳನ್ನೂ ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ‘ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ’ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮಹೋದರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬುದು .

ಕುಬೇರನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಪಾರ್ವತಿಯ ಕಡೆ ಅವನು ಕಾಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದನು. ಇದರಿಂದ ಪಾರ್ವತಿ ಕೋಪಗೊಂಡಳು. ಇದರಿಂದ ಕುಬೇರನಲ್ಲಿ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಭಯಭರಿತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಲೋಭಾಸುರನು ಹುಟ್ಟಿದನು.ಅಸುರ ಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿತ ಲೋಭಾಸುರನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಗೆದ್ದನು.
ಅವನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ದೇವತೆಗಳು ಋಷಿ ರೈಭ್ಯರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಗಜಾನನನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.ಗಜಾನನನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದ ಕೂಡಲೇ, ಅವನ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಲೋಭಾಸುರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮೂಡಿ, ಅವನು ಶರಣಾದನು.
ಈ ಕಥೆಯ ಸಂದೇಶವೇನು? ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೇ ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಕಾಮವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ.
ಗಜಾನನನ ಆನೆಯ ತಲೆ ತಾಳ್ಮೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಮಗೂ ಇದೇ ಗುಣಗಳು ಬೇಕು.
ಗಮನಿಸಿ: ಕಾಮನೆ (ಬಯಕೆ), ತೃಷ್ಣೆ (ಆಸೆ), ಅಭಿಲಾಷೆ (ಆಕಾಂಕ್ಷೆ) ಮುಂತಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ‘ಲೋಭ’ಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥಗಳೂ ಇವೆ.

ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಥಿಸಿದಾಗ, ವಿಷ್ಣು ಅಸುರರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಅಮೃತ ಸಿಗದಂತೆ ಮಾಡಲು ತಾನು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮೋಹಿನಿ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು. ಶಿವನಿಗೆ ಮೋಹಿನಿಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಮೋಹಿನಿಯು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹಂಚಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿಷ್ಣುವು ಏಕಾಏಕಿ ತನ್ನ ನಿಜರೂಪಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಾಗ, ಶಿವನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನಿರಾಶೆ ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ಕ್ರೋಧಾಸುರ ಜನಿಸಿದನು ಎಂದು ಈ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಕ್ರೋಧಾಸುರನು ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಕೊನೆಗೆ ಗಣೇಶನು ಲಂಬೋದರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧಾಸು ರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು.ಅವನ ಬೃಹತ್ ಹೊಟ್ಟೆ ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ಕೋಪವನ್ನೂ ಒಳಗೆಳೆದು, ಅದನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತ! ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿಯಿದೆ.
ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಕುರಿತ ಇನ್ನೊಂದು ಪುರಾಣಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಅಯ್ಯಪ್ಪ/ಶಾಸ್ತಾರ ಜನಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ದೇವತೆಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಸುಂದರ ಉದಾಹರಣೆ.

ಜಲಂಧರನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಅವನ ಪತ್ನಿ ವೃಂದೆಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯ ಇರುವವರೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ವಿಷ್ಣು ಜಲಂಧರನ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ವೃಂದೆಯನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದನು.ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಕಾಮಾಸುರ ಜನಿಸಿದನು.ವೃಂದೆಗೆ ಸತ್ಯ ತಿಳಿದಾಗ, ಅವಳು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ “ನಿರ್ಜೀವ ಶಿಲೆಯಾಗು” ಎಂದು ಶಾಪ ನೀಡಿದಳು—. ಅದರಿಂದಲೇ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಶಾಲಿಗ್ರಾಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ವೃಂದೆಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ವಿಷ್ಣು, ಅವಳಿಗೆ ತುಳಸಿ ಗಿಡವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ವರ ನೀಡಿದನು.
ಕಾಮಾಸುರನು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೂ ಅಟ್ಟಹಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಗಣೇಶನು ವಿಕಟ ರೂಪ ತಾಳಿದನು. ವಿಕಟನು ನವಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.ನವಿಲು ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುವ, ಗರ್ವದಿಂದ ಗರಿ ಬಿಚ್ಚುವ ಪಕ್ಷಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಹೆಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಗರ್ವದ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು. ವಿಕಟನು ಗರ್ವವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದವನು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಕಾಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ನವಿಲು ಗಣೇಶನ ಸಹೋದರ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ವಾಹನವೂ ಹೌದು! ಚಿತ್ರ : ಕಳಿಂಗ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ 700 CE ಕಾಲದ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ವಿಗ್ರಹ. ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: Wikimedia

ಒಮ್ಮೆ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಕ್ಕಳು. ಅವಳ ಆ ನಗೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ಸುಂದರ ಬಾಲಕ ಹುಟ್ಟಿದನು.
ಆ ಬಾಲಕನ ಮೇಲೆ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಮಮತೆ ಮತ್ತು ‘ಇವನು ನನ್ನವನು’ ಎಂಬ ಭಾವ ಉಂಟಾಯಿತು.ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನಿಗೆ ಮಮಾಸುರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ‘ಮಮ’ ಎಂದರೆ ನನ್ನದು.ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮಮಾಸುರನು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಸಂಬರಾಸುರ ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿ, ಭೋಗ-ವಿಲಾಸ ಮತ್ತು ದುರ್ಗುಣಗಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಎಳೆದೊಯ್ದನು.
ದೇವತೆಗಳು ಭಯಭೀತರಾದರು. ಆಗ ವಿಘ್ನರಾಜ ಅವತರಿಸಿ ಮಮಾಸುರನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದನು.
ಈ ಕಥೆಯ ಸಂದೇಶ ಬಹಳ ಆಳವಾದದ್ದು:
‘ಇದು ನನ್ನದು, ಅವನು ನನ್ನವನು, ನನಗೇ ಬೇಕು’ ಎಂಬ ಅತಿಯಾದ ಮಮಕಾರವೇ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಬಂಧನವಾಗಬಹುದು.
ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ, ಅನಾರೋಗ್ಯಕರವಾದ ಬಾಂಧವ್ಯ ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ವಿಘ್ನವಾಗಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಮೀರುವುದಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನರಾಜನ ಆರಾಧನೆ ನಮಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಶೇಷ ಅಥವಾ ಅನಂತನಾಗನು ಸಾವಿರ ತಲೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಸರ್ಪ. ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಯ್ಯೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವವನು.ತನ್ನ ಹೆಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ಧರಿಸಿರುವ ಶೇಷನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆಧಾರದ ಸಂಕೇತ. ವಿಘ್ನರಾಜನ ವಾಹನವಾಗಿ ಶೇಷನನ್ನು ತೋರಿಸುವುದೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವೇ ಆಗಿದೆ. ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಶಕ್ತಿ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ.ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶೇಷನ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಕ್ಷೀರಸಾಗರಕ್ಕಷ್ಟೇ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರಾಗಿ, ನಂತರ ಕೃಷ್ಣನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಯ ಸಮೀಪದ ಓಝರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಘ್ನರಾಜ ದೇವಾಲಯ ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರಕೃಪೆ : Wikimedia

ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಆ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅಹಂಕಾರ ಬಂತು. ‘ನಾನೇ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಅಧಿಪತಿ’ ಎಂಬ ಭಾವ ಅವನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.ಅವನು ಹೀಗೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಸೀನೊಂದು ಬಂತು. ಆ ಸೀನಿನಿಂದ ಅಹಂಕಾರಾಸುರ ಜನಿಸಿದನು! ಆ ಅಸುರನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಟ್ಟಹಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗಣೇಶನು ಧೂಮ್ರವರ್ಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ‘ಧೂಮ್ರವರ್ಣ’ ಎಂದರೆ ಹೊಗೆಯ ಬಣ್ಣದವನು.ಇದು ಈ ಅವತಾರಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ತವಾದ ಹೆಸರು. ಅಹಂಕಾರವು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಯಂತೆ ಎನ್ನಬಹುದು . ಹೊಗೆಯು ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತದೆ; ಜ್ವಾಲೆ ಇದ್ದರೂ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಅಹಂಕಾರವು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು, ವಿವೇಕದೆಡೆಗೆ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಗಣೇಶನ ವಾಹನವಾದ ಮೂಷಕರಾಜನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಗಣೇಶನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಎಷ್ಟೋ, ಅವನ ವಾಹನದ ಕುರಿತ ಕಥೆಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ ! ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರೌಂಚ ಎಂಬ ಗಂಧರ್ವನು ಶಾಪದಿಂದ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಇಲಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟನು. ಅವನು ರೈತರ ಹೊಲಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಗಣೇಶನು ಅವನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ವಾಹನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಮುದ್ಗಲ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಕಥೆ ಇದೆ.
ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಂದ ಪಡೆದ ವರದಿಂದ ಗಜಮುಖಾಸುರನು ಬಹುತೇಕ ಅಜೇಯನಾಗಿದ್ದನು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.ಆಗ ಗಣೇಶನು ತನ್ನದೇ ಮುರಿದ ದಂತವನ್ನು ಆಯುಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, (ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ಬರೆದದ್ದು ಇದೇ ದಂತದಿಂದಲೇ !! )ಅದನ್ನೇ ಭರ್ಜಿಯಂತೆ ಬಳಸಿ ಗಜಮುಖಾಸುರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಸೋಲನ್ನು ಅರಿತ ಗಜಮುಖಾಸುರನು ಸಣ್ಣ ಮೂಷಕನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಓಡಿಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಗಣೇಶನು ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಕರುಣೆ ತೋರಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ವಾಹನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡನು! ಹೀಗೆ ಒಬ್ಬ ಅಹಂಕಾರಿ ಅಸುರನೇ ಮುಂದೆ ಗಣೇಶನ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯುತ ಸೇವಕನಾದನು. ಈ ಕಥೆ ಗಣೇಶನ ಅವತಾರಗಳ ಸಾರವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ದುರ್ಗುಣವನ್ನು ಸದ್ಗುಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದೇ ಗಣೇಶನ ಮಾರ್ಗ. ಅಹಂಕಾರವಾಗಿರಲಿ, ಮಮಕಾರವಾಗಿರಲಿ, ಕೋಪವಾಗಿರಲಿ, ಮೋಹವಾಗಿರಲಿ, ಮತ್ಸರವಾಗಿರಲಿ —ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ದುರ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅವನ್ನೇ ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಗಣೇಶನ ಸಂದೇಶ.
ಗಣಪತಿ ಬಪ್ಪಾ ಮೋರೆಯಾ! 🙏