ദീപാവലിക്ക് രണ്ടു ദിവസം മുമ്പാണ് ധൻതേരസ് വരുന്നത്. സ്വർണം, പാത്രങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ ലോഹം കൊണ്ടുള്ള എന്തെങ്കിലും പുതിയ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ ധൻതേരസ് ഒരു ശുഭദിനമായി ഹിന്ദുക്കൾ കണക്കാക്കുന്നു. എന്തുകൊണ്ട്?
ആയുർവേദത്തിന്റെ ദൈവമായും, ആരോഗ്യം നൽകുന്നവനായും ധന്വന്തരിയെ കണക്കാക്കുന്നു. പാലാഴി മഥനത്തിൽ (സമുദ്ര മന്ഥനം) നിന്നാണ് അമൃത് നിറഞ്ഞ ഒരു കലശവുമായി അദ്ദേഹം ഉയർന്നുവന്നത്. ഇതായിരിക്കാം ഒരുപക്ഷേ ലോഹവും ധൻതേരസും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന് കാരണം. ഈ മഥനത്തിനിടയിൽ ലക്ഷ്മീദേവിയും ഉയർന്നുവന്നു, ദേവിയും ഈ ദിവസം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
മറ്റൊരു ഐതിഹ്യം പറയുന്നത്, ഹിമ രാജാവ് ധൻതേരസ് രാത്രിയിൽ പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിക്കാൻ വിധിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു എന്നാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭക്തയായ ഭാര്യ രാത്രി മുഴുവൻ ഉറങ്ങാതെ കാവലിരുന്നു. പാമ്പിന്റെ വേഷത്തിലെത്തിയ യമദേവന്റെ കണ്ണു മഞ്ഞളിക്കാൻ അവൾ മുറിയുടെ പ്രവേശന കവാടത്തിൽ സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും കുന്നുകൂട്ടി. അവളുടെ തന്ത്രം ഫലം കണ്ടു. അതുകൊണ്ടാണ് ധൻതേരസ് ദിനത്തിൽ ലോഹം വാങ്ങി യമനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നത്.

അവലംബം: https://www.exoticindiaart.com/article/story-of-dhanteras

രാജ്യത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ, ധൻതേരസിന്റെയോ ഛോട്ടി ദീപാവലിയുടെയോ രാത്രിയിൽ വീട്ടമ്മമാർ ഗോതമ്പുമാവ് (ആട്ട) കൊണ്ടോ, ചുട്ടെടുക്കാത്ത പച്ചമണ്ണ് കൊണ്ടോ ഉണ്ടാക്കിയ ചിരാതുകൾ തെക്കോട്ട് ദർശനമായി വീടിന് പുറത്തു വെക്കാറുണ്ട്. മറ്റ് കുടുംബാംഗങ്ങൾക്ക് ഈ വിളക്ക് കാണാൻ അനുവാദമില്ല. ദുഷ്ടശക്തികളെ തുരത്താൻ ഈ ദീപം രാത്രി മുഴുവൻ കത്തുന്നു. മരണത്തെ അകറ്റിനിർത്താൻ രാത്രി മുഴുവൻ ഉറങ്ങാതെ കാവലിരുന്ന ഹിമ രാജാവിന്റെ ഭാര്യയുടെ കഥയുമായാണ് ഈ ആചാരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
രസകരമെന്നു പറയട്ടെ, കാമസൂത്രത്തിലാണ് (പൊതുവർഷം 2ഉം, 3ഉം നൂറ്റാണ്ടുകൾ) ദീപാവലിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യ പരാമർശമുള്ളത്. കാർത്തിക മാസത്തിലെ വെളുത്തവാവ് രാത്രിയിൽ യാഗങ്ങളോടും, ചൂതാട്ടങ്ങളോടും കൂടി ആഘോഷിക്കുന്ന ‘യക്ഷരാത്രി’ എന്നാണ് ഇതിനെ അതിൽ വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. പിന്നീട് ഹേമചന്ദ്രനെപ്പോലുള്ള (പൊതുവർഷം 11-ാം നൂറ്റാണ്ട്) എഴുത്തുകാർ യക്ഷരാത്രിയെ ദീപാവലി അല്ലെങ്കിൽ ‘ദീപാലിക’യുമായി കൃത്യമായി തുലനം ചെയ്തു. യക്ഷന്മാർ എന്നാൽ ഉപകാരികളോ, ഉപദ്രവകാരികളോ ആകാൻ കഴിയുന്ന ദിവ്യാത്മാക്കളാണ്. ‘യമ കാ ദിയ’ (യമദീപം) ഒരുപക്ഷേ ഈ പുരാതന ആചാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതാവാം.

അവലംബം: www.navbharatlive.com

നേപ്പാളിലെ അഞ്ചുദിവസത്തെ ദീപാവലി ആഘോഷമായ ‘തിഹാറി’ന്റെ രണ്ടാം ദിവസമാണ് നായകളുടെ ഉത്സവമായ ‘കുക്കുർ തിഹാർ’ ആഘോഷിക്കുന്നത്. വളർത്തുനായ്ക്കൾ, തെരുവുനായ്ക്കൾ, പോലീസ് നായ്ക്കൾ എന്നിവയെപ്പോലും ജമന്തിപ്പൂമാലകൾ അണിയിക്കുകയും, തിലകം ചാർത്തുകയും, അവയ്ക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ട ആഹാരങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. നായ്ക്കൾ യമദേവന് പ്രിയപ്പെട്ടതാണെന്ന് കരുതുന്ന നേപ്പാളികൾ, അവയെ ആരാധിക്കുന്നത് യമനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.
തന്റെ യാത്രയിൽ വിശ്വസ്തതയോടെ അനുഗമിച്ച നായയില്ലാതെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ യുധിഷ്ഠിരൻ വിസമ്മതിച്ച മഹാഭാരതത്തിലെ കഥ ആളുകൾ ഇതിനോട് ചേർത്ത് ഓർമ്മിക്കാറുണ്ട്. ആ നായ യഥാർത്ഥത്തിൽ വേഷംമാറി വന്ന യമദേവനായിരുന്നു.

ഭൗബീജ് അല്ലെങ്കിൽ ഭായിദൂജ് യമദ്വിതീയ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു, സാധാരണയായി ഇത് ദീപാവലിയുടെ പിറ്റേന്നാണ് ആഘോഷിക്കുന്നത്. ഭൗബീജ് ആചരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ലീലാചരിത്ര എന്ന മറാത്തി ഗ്രന്ഥത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്, അതിൽ ഗോസാവി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന സാധാരണക്കാർ എങ്ങനെ ദീപാവലി ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് വിവരിക്കുന്നു. ഭൗബീജ് ദിനത്തിൽ ആളുകൾ മോദകം, ലഡ്ഡു തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക വിഭവങ്ങൾ പാകം ചെയ്തിരുന്നുവെന്ന് അതിൽ പറയുന്നു.
അതേ നൂറ്റാണ്ടിലെ സംസ്കൃത ഗ്രന്ഥമായ ഹേമാദ്രിയുടെ ചതുർവർഗ്ഗ ചിന്താമണിയും ഭൗബീജ് ഉത്സവത്തെ വിവരിക്കുന്നു. യമുന (യമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ഒരിക്കൽ തന്റെ സഹോദരനായ മരണത്തിന്റെ ദേവനായ യമനെ തന്റെ വീട്ടിൽ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് പറയുന്ന ഭവിഷ്യ പുരാണത്തിലെ ഒരു കഥയാണ് അതിൽ ഉദ്ധരിക്കുന്നത്. അതിനുശേഷം സഹോദരങ്ങളും സഹോദരിമാരും ഈ ഉത്സവം ആചരിച്ചുവരുന്നു.

മഹ്മൂദ് ഗസ്നിയുടെ സൈന്യത്തോടൊപ്പമാണ് അൽ ബെറൂണി ഇന്ത്യയിലേക്ക് വന്നത്. തഹ്കീക്-ഇ-ഹിന്ദ് (ഇന്ത്യയെ കണ്ടെത്തൽ) എന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു പുസ്തകം അദ്ദേഹം എഴുതി, അതിൽ ദീപാവലിയെ ഇങ്ങനെ വിവരിക്കുന്നു: “സൂര്യൻ തുലാം രാശിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, കാർത്തിക മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി അല്ലെങ്കിൽ അമാവാസി ദിനത്തെ ദീപാവലി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അന്ന് ആളുകൾ കുളിക്കുന്നു, ഉത്സവ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു, പരസ്പരം അടയ്ക്കയും വെറ്റിലയും സമ്മാനമായി നൽകുന്നു; അവർ ദാനം ചെയ്യാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്ക് പോകുകയും ഉച്ചവരെ പരസ്പരം സന്തോഷത്തോടെ കളിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രാത്രിയിൽ എല്ലായിടത്തും ധാരാളം വിളക്കുകൾ കത്തിക്കുന്നു, അതിനാൽ അന്തരീക്ഷം തികച്ചും പ്രകാശമാനമാകുന്നു.
ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ കാരണം, വസുദേവന്റെ ഭാര്യയായ ലക്ഷ്മി വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ ഈ ദിവസം ഏഴാമത്തെ ഭൂമിയിൽ തടവിലായിരിക്കുന്ന വിരോചനന്റെ മകനായ ബലിയെ മോചിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ്. അതിനാൽ ഈ ഉത്സവത്തെ ബലിരാജ്യം എന്ന് വിളിക്കുന്നു, അതായത് ബലിയുടെ രാജ്യം.
ദീപാവലിക്ക് ശേഷമുള്ള ദിവസത്തെ ബലി പ്രതിപദ എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ ദീപാവലി ആഘോഷരീതികളോട് വളരെ സാമ്യമുള്ളതാണ് അൽ ബെറൂണിയുടെ വിവരണം എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.

ചീട്ട് കളിക്കുന്നതും, ചെറിയ തുകയ്ക്ക് ചൂതാട്ടം നടത്തുന്നതും ദീപാവലിയുടെ ജനപ്രിയ പാരമ്പര്യങ്ങളാണ്. അവ ഭാഗ്യത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മകമായ ചടങ്ങുകളാണ്. ഇന്ത്യൻ കലയിലെ ഏറ്റവും നിലനിൽക്കുന്ന പ്രമേയങ്ങളിലൊന്നാണ് ശിവനും പാർവതിയും ചൂതാട്ടം കളിക്കുന്നത്. ശിവനും പാർവതിയും തമ്മിലുള്ള ഈ ദിവ്യമായ കളിയിലൂടെയാണ് ലോകം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് പുരാണ പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. അവർ പുരുഷനെയും പ്രകൃതിയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, കളിയിലെ ഓരോ നീക്കവും ലോകത്തിന്റെ വ്യത്യസ്തമായ അവസ്ഥയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു, സാധ്യതയുള്ളതോ സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയ, ശിവനും പാർവതിയും തമ്മിലുള്ള ചൂതാട്ടം പല ശിൽപങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിൽ, കാണിക്കുന്നു. സാധാരണയായി ശിവൻ തോൽക്കും, എന്നാൽ ചില അപൂർവ സമയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം വഞ്ചനയിലൂടെ വിജയിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാർവതി വിസ്മയത്തോടെ കൈ ഉയർത്തുന്നു. ശിവ-പാർവതി കേളി ചിത്രീകരണങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ് വിസ്മയം.

അവലംബം: http://sahapedia.org/

തെക്കെ ഇന്ത്യയിൽ വടക്കെ ഇന്ത്യയെക്കാൾ ഒരു ദിവസം മുമ്പാണ് ദീപാവലി ആഘോഷിക്കുന്നത്. കൃഷ്ണനും സത്യഭാമയും ചേർന്ന് നരകാസുരനെ വധിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മക്കായി അഘോഷിക്കുന്നതിനാൽ നരകാ ചതുർദ്ദശിയെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വിജയത്തിനു ശേഷം അവർ എണ്ണ തേച്ച കുളിച്ചതിന് ശേഷം വിശ്രമിച്ചുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു
കുടുംബത്തിലെ മുതിർന്ന അംഗമോ, ഗൃഹനാഥയോ സൂര്യോദയത്തിനു മുമ്പ് എല്ലാ കുടുംബാഗങ്ങളുടെ തലയിൽ മൂന്നു തുള്ളി എണ്ണ തേച്ചുപിടിപ്പിയ്ക്കുന്നു. ഇത് ഔഷധ പൊടികളൊ, ചീവയ്ക്കയോ ഉപയോഗിച്ചു കഴുകി കളയുന്നു. ഇതിനെ പുണ്യസ്നാനം എന്നു പറയുന്നു; ഇതിന് ഗംഗയിൽ കുളിക്കുന്നത്ര പുണ്യമുണ്ടെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവി മഹാലക്ഷ്മി എള്ളു ചെടിയുടെ പിറകിൽ ഒളിച്ചിരുന്നതിന്റെ സൂചകമായാണ് എള്ളെണ്ണ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അഹംഭാവം കഴുകി കളഞ്ഞ് ഒരു പുതിയ തുടക്കത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ് എണ്ണതേച്ചുകുളി. എള്ളെണ്ണ ശരീരത്തെ തണുപ്പിക്കുകയും, ആരോഗ്യം പ്രദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യും

ഇന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ചതിന്റെ സൂചകമായി ദീപാവലിയുടെ അടുത്ത ദിവസം ആഘോഷിക്കുന്നു. ഗോകുലത്തിലെ ഗ്രാമീണരെ തന്റെ ആരാധന നടത്തുന്നതിന് നിർബന്ധിക്കാനായി, ഇന്ദ്രൻ പേമാരിയും, ഇടിമിന്നലും അവിടേക്ക് അയച്ചു, അവരെ രക്ഷിക്കുന്നതിനായി കൃഷ്ണൻ ഗോവർദ്ധന പർവ്വതം ഉയർത്തി. ഇത് ഗോവർദ്ധന പൂജ അഥവ അന്നക്കൂട്ട് (ധാന്യം മെതിക്കൽ), കൊയ്തുൽസവത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.
ആഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ചാണകം കൊണ്ട് ഗോവർദ്ധന പർവ്വതത്തിന്റെ രൂപം ഉണ്ടാക്കുകയും, പല തരത്തിലുള്ള സസ്യാഹാരങ്ങൾ പാചകം ചെയ്തു കൃഷ്ണന് സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

രംഗോലി, സംസ്കൃതത്തിൽ രംഗ-വല്ലി (നിറങ്ങളുടെ വര), ധാന്യപൊടി, ചോക്ക് (chalk), പൂക്കൾ എന്നിവയുപയോഗിച്ച് വീടിന്റെ പൂമുഖത്ത് തീർക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു കളമെഴുത്ത് ആണ്.
ചില വീടുകളിൽ ദിവസവും ധാന്യ പൊടികൾ ഉപയോഗിച്ച് രംഗോലികൾ പക്ഷികളുടെ ഭക്ഷണത്തിനായി തീർക്കുന്നു. ദീപവലിക്ക് ലക്ഷ്മി ദേവിയെ സ്വീകരിക്കുന്നതിനായി . ദേവിയുടെ കാൽപാടുകളുടെ രൂപം വരയ്ക്കും. 2 – 3 നൂറ്റാണ്ടിൽ ആദ്യമായി കാമസൂത്രത്തിലും, പിന്നീട് 6-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നാരദശില്പ ശാസ്ത്രത്തിലും രംഗോലിയെ കുറിച്ച് പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. പിന്നീടുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ രംഗവല്ലി, ധൂളി ചിത്രം (പൊടി കൊണ്ടുള്ള ചിത്രം) ഭൗമചിത്രം (നിലമെഴുത്ത്) എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. രംഗോലി എന്ന പേര് മഹാരാഷ്ട്രയിൽ പ്രസിദ്ധമാണെങ്കിലും, മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിൽ സ്വന്തം പേരുകൾ വേറെ ഉണ്ടായിരുന്നു–. കോലം (തമിഴ്നാട്), അൽപന (ബംഗാൾ), മുഗ്ഗു (ആന്ധ്ര), മണ്ഡന (രാജസ്ഥാൻ), അരിപന (ബിഹാർ), സാത്തിയ (ഗുജറാത്ത്), ചൗക്ക് പുരാണ (വടക്കെ ഇന്ത്യ)

അവലംബം: https://www.britannica.com/art/rangoli

പല സമൂഹങ്ങൾക്കും ദീപാവലി വിക്രമ സംവത് കലണ്ടർ പ്രകാരമുള്ള പുതുവർഷത്തിന്റെ തുടക്കമാണ്. വിക്രമാദിത്യ രാജാവ് ദീപാവലി ദിനത്തിൽ സിംഹാസനത്തിലേറുകയും ആ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി പുതിയ കലണ്ടർ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ കലണ്ടർ ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറിനേക്കാൾ 57 വർഷം മുന്നിലാണ്.
ചോപ്ര പൂജ (Chopda Pujan) ചടങ്ങിനിടെ വ്യാപാരസമൂഹം പഴയ കണക്കുപുസ്തകങ്ങൾ അടച്ചുവെക്കുകയും പുതുവർഷത്തിനായി പുതിയ കണക്കുപുസ്തകങ്ങൾ പൂജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗണപതി, ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി എന്നീ ദേവതകളെയും ഇതിനോടൊപ്പം ആരാധിക്കുന്നു.
പുതിയ കണക്കുപുസ്തകങ്ങളിൽ ‘ശുഭ് ലാഭ്’ (Shubh Labh) എന്ന വാക്കുകൾ എഴുതുകയും അലങ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ അർത്ഥം ശുഭകരമായ നേട്ടം അഥവാ ഐശ്വര്യപൂർണമായ ലാഭം എന്നാണ്.
ഈ ചടങ്ങ് ശാരദാ പൂജ (Sharda Pujan) അഥവാ ബാഹി ഖാത (Bahi Khata) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
വീടുകളുടെയും പൂജാമുറികളുടെയും പ്രവേശനകവാടങ്ങളിൽ ‘ശുഭ് ലാഭ്’ എന്ന് എഴുതുന്ന പതിവ് ഇപ്പോൾ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ സാധാരണമായിട്ടുണ്ട്.

അവലംബം: https://www.diwalifestival.org/chopda-pujan.html

വരാനിരിക്കുന്ന പുതുവർഷം ഐശ്വര്യപൂർണമാകട്ടെയെന്ന ശുഭപ്രതീക്ഷയോടെ ദീപാവലി വൈകുന്നേരം ഓഹരി വിപണികൾ ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേക്ക് പ്രതീകാത്മക വ്യാപാരത്തിനായി തുറന്നുപ്രവർത്തിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗതമായ ചോപ്ര പൂജയുടെ ആധുനിക രൂപമായ ഈ ആചാരം 1957-ൽ ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിൽ ആരംഭിക്കുകയും 1992-ൽ നാഷണൽ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച് ഇത് പിന്തുടരുകയും ചെയ്തു.

ശ്രീ ചിത്രഗുപ്തൻ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും കർമ്മങ്ങളുടെ കണക്കുകൾ സൂക്ഷിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അധിപനായ യമനോടൊപ്പം ചേർന്ന് നീതി നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഒരിക്കൽ, ഓരോ ജീവിയുടെയും കർമ്മങ്ങൾ കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തുക തനിക്ക് പ്രയാസമാണെന്ന് യമൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പരാതിപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ധ്യാനത്തിലേർപ്പെടുകയും, കയ്യിൽ മഷിക്കുപ്പിയും എഴുത്താണിയും പിടിച്ചുകൊണ്ട് ചിത്രഗുപ്തൻ ജന്മമെടുക്കുകയും ചെയ്തു.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉള്ളിൽ ഒരു അദൃശ്യമായ (ഗുപ്തമായ) ചിത്രമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ചിത്രഗുപ്തൻ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ (കായം) നിന്ന് ജനിച്ചതിനാൽ അദ്ദേഹം കായസ്ഥൻ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.
ഉത്തരേന്ത്യയിലെ എഴുത്തുകാരുടെയും രേഖാപാലകരുടെയും സമൂഹം കായസ്ഥർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഈ ദിനത്തിൽ അവർ മഷിക്കുപ്പിയും എഴുത്താണിയും പൂജിക്കുന്നു.

അവലംബം: https://glorioushinduism.com/2016/04/02/chitragupta/