বিষ্ণুৱে বৰাহৰ (বনৰীয়া গাহৰি) ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল।
​ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ মাজত নিজৰ শ্ৰেষ্ঠত্বক লৈ এক প্ৰচণ্ড যুদ্ধ চলিছিল। তেওঁলোকৰ অহংকাৰ ভাঙিবলৈ শিৱই এটা অন্তহীন অগ্নিস্তম্ভৰ ৰূপত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। এই পোহৰৰ স্তম্ভটো দেখি আচৰিত হৈ ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৱে ইয়াৰ শেষ ক’ত আছে তাক বিচাৰি উলিয়াবলৈ সিদ্ধান্ত ল’লে।
​বিষ্ণুৱে বৰাহৰ (Varaha) ৰূপ লৈ মাটিৰ গভীৰলৈ গৈছিল ইয়াৰ তলৰ ভাগ বিচাৰিবলৈ। তেওঁ বিফল হৈ উভতি আহিল, কিন্তু ভাগৰুৱা হোৱা সত্ত্বেও নিজৰ বিফলতাৰ কথা সত্যকৈ স্বীকাৰ কৰিলে। তেওঁৰ সততাত সন্তুষ্ট হৈ শিৱই বিষ্ণুক প্ৰশংসা কৰিলে আৰু আশীৰ্বাদ দিলে যে দেৱতাসকলৰ মাজত বিষ্ণুৰ স্থান শিৱৰ সমান হ’ব। আনহাতে, ব্ৰহ্মাই মিছা মাতিলে যে তেওঁ স্তম্ভটোৰ ওপৰৰ ভাগটো বিচাৰি পালে। এই মিছা কথাৰ বাবে শিৱই ব্ৰহ্মাক শাস্তি দিলে যে পৃথিৱীত তেওঁৰ কোনো মন্দিৰ নাথাকিব। এই কাহিনীটোৰ পৰাই শিৱক ‘জ্যোতিৰ্লিংগ’ হিচাপে পূজা কৰাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ হয়।
​কোনাৰীৰাজপুৰম (Konerirajapuram) মন্দিৰত থকা এছ শ্ৰীৰামৰ (SSriram) এই ৱিকিমিডিয়া ছবিখনত ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ সৈতে শিৱক ‘লিংগদ্ভৱ’ ৰূপত দেখা গৈছে।
(উৎস: শিৱ পুৰাণ, জে.এল. শাস্ত্ৰী, অধ্যায় ৬ আৰু ৭)

কণখল হৰিদ্বাৰৰ ওচৰত অৱস্থিত।
​দক্ষই এটা ডাঙৰ যজ্ঞৰ আয়োজন কৰিছিল, কিন্তু তেওঁ নিজৰ জোঁৱাই শিৱক তালৈ নিমন্ত্ৰণ কৰা নাছিল। নিমন্ত্ৰণ নাপালেও দক্ষৰ কন্যা সতীয়ে সেই যজ্ঞত উপস্থিত হৈছিল। কিন্তু যজ্ঞত যেতিয়া শিৱক অপমান কৰা হ’ল, তেতিয়া সতীয়ে ক্ষোভত নিজৰ দেহ বিসৰ্জন দিলে। এই ঘটনাই শিৱক অতিশয় ক্ৰোধিত কৰি তুলিলে আৰু তেওঁ গভীৰ দুখ তথা খঙত সতীৰ মৃতদেহ লৈ সমগ্ৰ দেশজুৰি ধ্বংসাত্মক তাণ্ডৱ নৃত্য আৰম্ভ কৰিলে। শিৱক শান্ত কৰিবলৈ বিষ্ণুক অনুৰোধ কৰা হৈছিল। তাৰপিছত বিষ্ণুৱে সতীৰ দেহটো খণ্ড-বিখণ্ড কৰি দিলে আৰু সেই অংশবোৰ দেশৰ বিভিন্ন ঠাইত পৰিল, যিবোৰক ‘শক্তিপীঠ’ বুলি জনা যায়।
​এছ. আৰ. ৰামানুজমৰ এই ছবিখন হৈছে কণখল মন্দিৰৰ।
(উৎস: কালিকা পুৰাণ, বি. এন. শাস্ত্ৰী, অধ্যায় ১৬-১৮)

তাৰকাসুৰৰ অত্যাচাৰত দেৱতাসকল অতিষ্ঠ হৈ পৰিছিল। কেৱল শিৱৰ সন্তানেহে তাৰকাসুৰক বধ কৰিব পাৰিব বুলি কোৱা হৈছিল, কিন্তু শিৱই বিবাহ বা সন্তান জন্ম দিয়াৰ প্ৰতি কোনো আগ্ৰহ দেখুওৱা নাছিল। ইন্দ্ৰৰ অনুৰোধত, শিৱৰ গভীৰ ধ্যান ভঙ্গ কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনত পাৰ্বতীৰ প্ৰতি প্ৰেমৰ ভাব জগাবলৈ কামদেৱ, তেওঁৰ পত্নী ৰতি আৰু বসন্তৰ সৈতে তালৈ গৈছিল।
কামদেৱে শিৱৰ ফালে তেওঁৰ পুষ্পবাণ নিক্ষেপ কৰিলে। ক্ষণিকৰ বাবে শিৱ বিচলিত হৈছিল যদিও অতি সোনকালে তেওঁ নিজক চম্ভালি লৈছিল আৰু উপলব্ধি কৰিছিল যে কোনোবাই তেওঁৰ তপস্যাত বাধা দিছে। খঙত শিৱই তেওঁৰ তৃতীয় চকু মেলি দিছিল আৰু সেই চকুৰ পৰা ওলোৱা প্ৰবল অগ্নিয়ে মুহূৰ্ততে কামদেৱক ভস্মীভূত কৰি পেলাইছিল।
অৱশেষত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহ সম্পন্ন হ’ল। সেই আনন্দৰ মুহূৰ্তত কামদেৱৰ পত্নী ৰতিয়ে শিৱক কাতৰ প্ৰাৰ্থনা জনাই ক’লে যে বিবাহৰ এই মহোৎসৱত সকলো সুখী, কিন্তু তেওঁ নিজৰ স্বামীৰ অবিহনে অকলশৰীয়া আৰু দুখী। আন দেৱতাসকলৰ অনুৰোধত অৱশেষত শিৱই কামদেৱক পুনৰ জীৱন দান দিলে।
১৮৯০ চনৰ এখন বিশেষ চিত্ৰত শিৱই কামদেৱক ভস্ম কৰা এই দৃশ্যটো অংকন কৰা হৈছে।

উৎস: শিৱ পুৰাণ, জে. এল. শাস্ত্ৰী

ইন্দ্ৰই অৰ্জুনক প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল যে যদিহে তেওঁ প্ৰথমে শিৱৰ দৰ্শন লাভ কৰে, তেন্তে ইন্দ্ৰই তেওঁক সকলো দিব্য অস্ত্ৰ প্ৰদান কৰিব। সেই অনুসৰি অৰ্জুনে হিমালয়লৈ গৈ এক কঠোৰ তপস্যাত মগ্ন হয়। শিৱই উমাৰ সৈতে এজন চিকাৰীৰ বেশ ধৰি অৰ্জুনৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ঠিক একে সময়তে, দুৰ্যোধনৰ উচটনিত ‘মুক’ নামৰ এজন অসুৰে বৰাহৰ (গাহৰি) ৰূপ ধৰি অৰ্জুনক বধ কৰিবলৈ আহে। অৰ্জুন আৰু শিৱ দুয়োৱে একেলগে শৰ নিক্ষেপ কৰে আৰু মুক অসুৰৰ মৃত্যু হয়। দুয়োৱে দাবী কৰে যে তেওঁলোকৰ শৰৰ আঘাততহে অসুৰটো মৰিল। অৰ্জুনে সাহসেৰে শিৱৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে, কিন্তু অৱশেষত তেওঁ অচেতন হৈ পৰে। অৰ্জুনৰ এই বীৰত্বত মুগ্ধ হৈ শিৱই তেওঁক এক বৰ দিবলৈ বিচাৰে। অৰ্জুনে শিৱৰ ওচৰত ‘পাশুপাত অস্ত্ৰ’ প্ৰাৰ্থনা কৰে, যি অত্যন্ত শক্তিশালী আৰু সমগ্ৰ বিশ্ব ধ্বংস কৰিব পৰা ক্ষমতা সম্পন্ন। শিৱই অৰ্জুনক পাশুপাত অস্ত্ৰ প্ৰদান কৰে আৰু লগতে এই অস্ত্ৰ কেনেকৈ ধাৰণ কৰিব লাগে, প্ৰয়োগ কৰিব লাগে আৰু কেনেকৈ ওভতাই আনিব লাগে, তাৰ শিক্ষাও দিয়ে। তেওঁ অৰ্জুনক ক’লে যে ইন্দ্ৰ, যম, বায়ু আৰু বৰুণেও এই পাশুপাত অস্ত্ৰৰ জ্ঞান নাজানে।
​মহীশূৰৰ ওচৰৰ নানজানগুডৰ এক ভাস্কৰ্যত এই বিশেষ ঘটনাটো খোদিত কৰা হৈছে।
​উৎস: মহাভাৰত, বনপৰ্ব, বিবেক দেবৰয়।

অপস্মাৰ অসুৰটোৱে ‘অজ্ঞানতা’ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। অপস্মাৰৰ ওপৰত কৰা শিৱৰ এই নৃত্যই অজ্ঞানতাৰ বিনাশ আৰু জ্ঞানৰ জন্মক সূচায়।
পৰম্পৰাগত কাহিনী অনুসৰি, শিৱৰ ‘ভিক্ষাটন’ ৰূপে তেওঁলোকৰ পত্নীসকলক মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰা দেখি ঋষিসকল ক্ৰোধিত হৈ পৰিছিল। তেওঁলোকে শিৱৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ চাৰিটা জীৱৰ সৃষ্টি কৰিছিল। এই চাৰিটাৰ ভিতৰত শিৱই সাপ, বাঘ আৰু সিংহক বধ কৰিছিল। কিন্তু তেওঁ বাওনা সদৃশ অপস্মাৰক বধ কৰিব নোৱাৰিলে, কাৰণ অপস্মাৰৰ ওচৰত ‘চৰ্তহীন অমৰত্ব’ আছিল। সেয়েহে, ভগৱান শিৱই অপস্মাৰৰ ওপৰত নিজৰ সোঁ ভৰিখন ৰাখি তাক নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।
‘অপস্মাৰ’ শব্দৰ অৰ্থ হ’ল স্মৃতিশক্তি বা চেতনাৰ বিলুপ্তি। অপস্মাৰৰ যি চৰ্তহীন অমৰত্ব আছিল, সি এইটোও বুজায় যে অজ্ঞানতাও অমৰ। মন কৰিবলগীয়া যে আয়ুৰ্বেদত ‘মৃগী’ (epilepsy) ৰোগক অপস্মাৰ বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াক শৰীৰ তথা মন—দুয়োৰে এক বেমাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
শিৱৰ আন এক জনপ্ৰিয় ৰূপ হ’ল দক্ষিণামূৰ্তি, যাক জ্ঞানৰ দেৱতা বুলি কোৱা হয়। তেওঁৰ কোমল ভৰিৰ তলতো অপস্মাৰক দমিত অৱস্থাত দেখা যায়।
উৎস: শিৱ এণ্ড অপস্মাৰ, দীপা কিৰণ, ইণ্ডিকা টুডে

তাৰকাসুৰ নামৰ এজন অসুৰৰ তিনিজন পুত্ৰ আছিল— তাৰকাক্ষ, কমলাক্ষ আৰু বিদ্যুন্মালী। তেওঁলোকে ব্ৰহ্মাৰ পৰা এটা বৰদান লাভ কৰিছিল যাৰ বলত তেওঁলোকে লোহা, ৰূপ আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত তিনিখন দুৰ্ভেদ্য আৰু আকাশত উৰি ফুৰা নগৰত বাস কৰিছিল। এই ‘ত্ৰিপুৰা’ বা তিনিখন নগৰক কেৱল তেতিয়াহে ধ্বংস কৰিব পৰা গ’লহেঁতেন, যেতিয়া প্ৰতি হাজাৰ বছৰৰ মূৰত সেইবোৰ একেডাল সৰলৰেখাত আহিব আৰু একেডাল শৰেৰেই সেইবোৰক বিন্ধা হ’ব।
এই তিনি অসুৰ অতি অহংকাৰী হৈ পৰিছিল আৰু জগতত অত্যাচাৰ চলাইছিল। দেৱতাসকলে উপায়ন্তৰ হৈ সহায়ৰ বাবে ভগৱান শিৱৰ ওচৰলৈ গ’ল। সেই যুদ্ধৰ বাবে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডই শিৱৰ যুদ্ধ-সঁজুলিলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল: পৃথিৱী তেওঁৰ ৰথ হৈছিল, ব্ৰহ্মা সাৰথি, সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ আছিল ৰথৰ চক্ৰ আৰু স্বয়ং বিষ্ণু আছিল কাঁড় বা শৰ। যেতিয়া সেই তিনিখন নগৰ একেডাল ৰেখাত উপনীত হ’ল, তেতিয়া শিৱই কেৱল মিচিকিয়া হাঁহি এটা মাৰি একেডাল শৰেৰেই নগৰ তিনিখনক ভস্মীভূত কৰি পেলালে। এই তিনিখন নগৰক অহংকাৰ, মোহ (মায়া) আৰু অশুদ্ধিৰ প্ৰতীক বুলিও গণ্য কৰা হয়।
প্ৰসংগ:
চিত্ৰখন: অষ্টম শতিকাৰ পশ্চিমীয়া চালুক্য শৈলীৰ ত্ৰিপুৰান্তক মূৰ্তি।
উৎস: টি.এ. গোপীনাথ ৰাওৰ ‘এলিমেণ্টছ অফ হিন্দু আইকন’গ্ৰাফী’।

মহাবলীৰ (অনাম উৎসৱৰ সৈতে জড়িত) এশজন পুত্ৰৰ ভিতৰত বাণাসুৰ আছিল জ্যেষ্ঠ, যাৰ এহেজাৰখন হাত আছিল। তেওঁ নৰকাসুৰৰো (দীপাৱলীৰ সৈতে জড়িত) বন্ধু আছিল। বাণাসুৰৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ শিৱই অনিচ্ছাসত্ত্বেও এটা বৰদান দিছিল যে তেওঁ নিজেই বাণাসুৰৰ গড় ৰক্ষা কৰিব।
বাণাসুৰৰ কন্যা ঊষাই কৃষ্ণৰ নাতি অনিৰুদ্ধক সপোনত দেখিছিল আৰু মায়াবী শক্তিৰে তেওঁক অপহৰণ কৰি আনিছিল। কৃষ্ণই বাণাসুৰক আক্ৰমণ কৰিলে আৰু শিৱই বাণাসুৰক ৰক্ষা কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল। ফলস্বৰূপে কৃষ্ণ আৰু শিৱৰ মাজত এক মহাযুদ্ধৰ সূত্ৰপাত হ’ল। অৱশেষত শিৱই কৃষ্ণক বাণাসুৰৰ প্ৰাণদান দিবলৈ সৈমান কৰালে আৰু বাণাসুৰে আত্মসমৰ্পণ কৰিলে। কৃষ্ণই বাণাসুৰৰ চাৰিখন হাতৰ বাহিৰে বাকী সকলোবোৰ কাটি পেলাইছিল। ইমান অধিক পৰিমাণৰ তেজ বৈ গৈছিল যে সেই ঠাইৰ মাটি ৰঙা হৈ পৰিছিল। সেইবাবেই অসমৰ এই ঠাইখন তেজপুৰ (তেজ – ৰক্ত) নামেৰে জনাজাত হ’ল। অৱশ্যে হিমাচল প্ৰদেশৰ সাহাৰাণেও এই যুদ্ধৰ স্থান বুলি দাবী কৰে। শেষত ঊষা আৰু অনিৰুদ্ধৰ বিবাহ সম্পন্ন হ’ল আৰু তেওঁলোক দ্বাৰকালৈ গ’ল। শ্ৰীমদ্ভাগৱত পুৰাণত এই কাহিনীটো বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
প্ৰসংগ:
চিত্ৰখন: ৰাজা ৰবি বৰ্মাৰ দ্বাৰা অংকিত চিত্র, য’ত ঊষাই অনিৰুদ্ধৰ সপোন দেখাৰ দৃশ্য অংকন কৰা হৈছে।
উৎস: pragyata.com

​বৈদিক জ্যোতিষশাস্ত্ৰ অনুসৰি, ‘সাৰে সাটী’ হ’ল শনি গ্ৰহৰ এক চাৰে সাত বছৰীয়া প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু পৰিবৰ্তনশীল সময়। যেতিয়া শনি গ্ৰহ কোনো ব্যক্তিৰ জন্ম ৰাশিৰ ওপৰেৰে অতিক্ৰম কৰে, তেতিয়াই এই দশাৰ সৃষ্টি হয়। এই সময়ছোৱা কৰ্মফল লাভৰ বাবে জনাজাত আৰু ইয়াত প্ৰায়েই বিভিন্ন বাধা-বিঘিনিৰ সৃষ্টি হয়। শনি দেৱক নিজৰ কৰ্মৰ উচিত বিচাৰ দিওঁতা অৰ্থাৎ ‘কৰ্মফলদাতা’ বুলি কোৱা হয়। তেওঁৰ বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়া নিশ্চিত যদিও মন্থৰ। ‘শনিশ্চৰ’ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হ’ল লাহেকৈ চলা বা ধীৰে গতি কৰা, কিয়নো শনি গ্ৰহক সূৰ্যৰ চাৰিওফালে এপাক ঘূৰিবলৈ ৩০ বছৰ সময় লাগে।
​এবাৰ যেতিয়া ভগৱান শিৱৰ ওপৰত শনিৰ দৃষ্টি পৰাৰ পাল আহিল, তেতিয়া শনি দেৱে বিনম্ৰতাৰে জনাইছিল যে তেওঁ আনকি মহাদেৱকো এই নিয়মৰ পৰা ৰেহাই দিব নোৱাৰে; অৱশ্যে তেওঁ শনিৰ দৃষ্টিৰ সময়ছোৱা কমাই মাত্ৰ কেইঘণ্টামান কৰি দিব পাৰে। শিৱই শনিৰ এই দৃষ্টিৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ সেই সময়ছোৱাত পানীৰ তলত আত্মগোপন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত শিৱই গৌৰৱেৰে শনি দেৱক কৈছিল যে তেওঁ শনিৰ দৃষ্টিৰ পৰা সাৰি যাবলৈ সক্ষম হ’ল। কিন্তু শনি দেৱে তেওঁক সোঁৱৰাই দিলে যে সাৰে সাটীৰ এনেকুৱাই প্ৰভাৱ যে ই স্বয়ং শিৱকো পানীৰ তলত লুকাবলৈ বাধ্য কৰিলে। এই কাহিনীটো লোককথাৰ ওপৰত আধাৰিত আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন সংস্কৰণ পোৱা যায়।
​প্ৰসংগ:
​চিত্ৰখন: ১৭৮২ চনত পিয়েৰ চনেৰাটৰ দ্বাৰা অংকিত শনি দেৱৰ এখন ছবি।
​উৎস: Bharathkidise.blogspot.com

কাশী (যাৰ অৰ্থ হ’ল জ্যোতিৰ্ময় স্থান) হ’ল সেই ঠাই য’ত পৃথিৱীত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে জ্যোতিৰ্লিঙ্গৰ আৱিৰ্ভাৱ হৈছিল। শিৱ আৰু শক্তিয়ে সৰ্বপ্ৰথমে এই স্থানৰে সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ইয়াৰ পৰাই তেওঁলোকে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
​এক স্বল্পজ্ঞাত কাহিনী অনুসৰি, দেৱী পাৰ্বতীৰ পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁলোকৰ জোঁৱাই শিৱক নিজৰ পত্নীৰ বাবে এটা উপযুক্ত ঘৰ বিচাৰিবলৈ আমনি কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ কন্যা কৈলাসতকৈ অধিক আৰামদায়ক ঘৰত থকাটো উচিত। সেয়েহে শিৱই তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বাবে এখন সুন্দৰ ঠাই বিচাৰি সমগ্ৰ পৃথিৱী ভ্ৰমণ কৰি অন্তত কাশীত উপস্থিত হ’ল। তেওঁ শপত লৈছিল যে তেওঁ কেতিয়াও এই ঠাই ত্যাগ নকৰে। তেওঁ কথা দিছিল যে মহাজাগতিক প্ৰলয়ৰ সময়ত যেতিয়া সমগ্ৰ বিশ্ব ব্ৰহ্মাণ্ড জলমগ্ন হৈ পৰিব, তেতিয়াও তেওঁ এই চহৰখনক নিজৰ ত্ৰিশূলেৰে ধৰি ৰাখিব। শিৱই কাশীক ‘অবিমুক্ত’ কৰি তুলিছিল— অৰ্থাৎ যিখন ঠাই তেওঁ কেতিয়াও এৰি নাযায়।
​প্ৰসংগ:
​চিত্ৰখন: নৱোদয় কালৰ এজন শিল্পীৰ কল্পনাৰে অংকিত ছবি, য’ত কাশীক শিৱৰ ত্ৰিশূলৰ ওপৰত দেখুওৱা হৈছে।
​উৎস: ডায়েনা একৰ ‘ইণ্ডিয়া, এ চেক্ৰেড জিঅ’গ্ৰাফী’ (India, A Sacred Geography)।

যেতিয়া পাৰ্বতীয়ে শিৱৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈ কৈলাসালৈ আহিছিল, তেওঁ দেখিলে যে শিৱৰ গণবোৰে নিজৰ সাজ-পাৰ, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বা আনকি খাদ্যৰ প্ৰতিও কোনো গুৰুত্ব নিদিয়ে। তেওঁ এটি পাকঘৰ সাজু কৰিছিল যদিও গণবোৰে ৰন্ধা খাদ্যৰ প্ৰয়োজন নাই বুলি জিদ ধৰিছিল। শিৱই তেওঁলোকৰ কথাত সন্মতি জনাই কৈছিল যে এই জগতক ‘শক্তি’ৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই। ইয়াতে অতিষ্ঠ হৈ পাৰ্বতীয়ে সেই স্থান ত্যাগ কৰি গুচি গৈছিল।
তেওঁ যোৱাৰ পিছত সমগ্ৰ বিশ্ব শক্তিহীন হৈ পৰিল। সকলোৰে মাজত ভোকৰ জ্বালা আৰম্ভ হ’ল। গোটেই জগত বিচাৰি ফুৰাৰ পিছত মহাদেৱে তেওঁক কাশীত বিচাৰি পালে। তেওঁ স্বয়ং বিশ্বনাথৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দেৱীৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ ভক্তসকলৰ বাবে খাদ্য বিচাৰিলে। দেৱীয়ে তেতিয়া অন্নপূৰ্ণা ৰূপ ধাৰণ কৰি সকলোৰে ক্ষুধা নিবাৰণ কৰিছিল।
এই কাহিনীটো পৌৰাণিক আখ্যানৰ ওপৰত আধাৰিত। ‘অন্নপূৰ্ণা অষ্টকম্’তো ইয়াৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়, য’ত আহাৰ গ্ৰহণৰ পূৰ্বে পাঠ কৰা এটা মন্ত্ৰও আছে: “অন্নপূৰ্ণে সদাপূৰ্ণে শংকৰপ্ৰাণবল্লভে”। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল— “হে অন্নপূৰ্ণা, যি চিৰকাল পৰিপূৰ্ণ আৰু শংকৰৰ (শিৱৰ) অতি প্ৰিয়।”
প্ৰসংগ:
চিত্ৰখন: হিমাচল প্ৰদেশৰ কাৰচোগৰ পথাৰৰ মাজত থকা এখন অন্নপূৰ্ণী মন্দিৰৰ দৃশ্য।
উৎস: আৰ্ট অফ লিভিং (Art of Living)।

পৃথিৱীক অপহৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ বাবে ভগৱান বিষ্ণুৰ বৰাহ অৱতাৰে হিৰণ্যাক্ষক বধ কৰিছিল। এই হিৰণ্যাক্ষই অন্ধকাসুৰক তুলি-তালি ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল।
​এবাৰ যেতিয়া শিৱ যোগত মগ্ন আছিল, তেতিয়া পাৰ্বতীয়ে ধেমালিতে নিজৰ হাত দুখনেৰে শিৱৰ চকু দুটা ঢাকি ধৰিছিল আৰু লগে লগে সমগ্ৰ পৃথিৱী অন্ধকাৰত বুৰ গৈছিল। সেই মুহূৰ্ততে ‘অন্ধকাৰৰ পৰা জন্ম হোৱা’ অন্ধকাসুৰৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱই এই শিশু অন্ধকাক অসুৰ ৰজা হিৰণ্যাক্ষক তোলনীয়া পুত্ৰ হিচাপে দিছিল। এটা বৰদানৰ বলত অন্ধকা প্ৰায় অপৰাজেয় হৈ পৰিছিল আৰু তেওঁৰ বিনাশ কেৱল তেতিয়াহে সম্ভৱ আছিল যদিহে তেওঁ নিজৰ মাতৃৰ প্ৰতি আসক্ত হয়। শক্তি লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ পাৰ্বতীৰ প্ৰকৃত পৰিচয় নজনাকৈয়ে তেওঁৰ প্ৰতি মোহিত হৈ পৰিছিল। প্ৰহ্লাদৰ পৰামৰ্শকো অগ্ৰাহ্য কৰি অন্ধকাই শিৱৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ যাত্ৰা কৰিছিল।
​শিৱই তেওঁৰ ত্ৰিশূলেৰে অন্ধকাক পৰাস্ত কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত তেওঁৰ অহংকাৰ চূৰ্ণ হ’ল আৰু অন্ধকাই ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। শিৱই তেওঁক জীৱনদান দিলে আৰু নিজৰ গণসমূহৰ মাজত এজন ভক্ত অনুচৰ হিচাপে স্থান দিলে। এই কাহিনীটো বামন পুৰাণত বিশেষভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
​প্ৰসংগ:
​চিত্ৰখন: ইলোৰা গুহাত থকা ‘অন্ধকাসুৰমৰ্দন’ৰ এটা দৃশ্য (Redtigerxyz-ৰ দ্বাৰা তোলা)।
​উৎস: ভেট্টম মণিৰ ‘পুৰাণিক এনচাইক্লোপিডিয়া’, ‘অন্ধকা III’ শিতানৰ পৰা।

শিৱই মাৰ্কণ্ডেয়ৰ পিতৃ-মাতৃক সুধিছিল, “আপোনালোকে এগৰাকী গুণী, জ্ঞানী আৰু ধাৰ্মিক পুত্ৰ বিচাৰে নেকি যি মাত্ৰ ১৬ বছৰলৈকে জীয়াই থাকিব, নে এজন দুৰ্জন আৰু মূৰ্খ পুত্ৰ বিচাৰে যি দীৰ্ঘজীৱী হ’ব?” পিতৃ-মাতৃয়ে জ্ঞানী পুত্ৰকে বাছি লৈছিল। সেইমতে মাৰ্কণ্ডেয় এজন মেধাৱী কিশোৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল, যাৰ আয়ুস আছিল অতি কম। তেওঁৰ মৃত্যুৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত দিনটোত ল’ৰাজনে এটা শিৱলিংগক সাৱটি ধৰিছিল। মাৰ্কণ্ডেয়ৰ চাৰিওফালে থকা এক ঐশ্বৰিক জ্যোতিৰ বলয়ৰ বাবে মৃত্যুৰ দেৱতা যম তেওঁৰ ওচৰ চাপিব পৰা নাছিল। সেয়েহে যমে তেওঁৰ কালপাশ (যমৰ জৰী) নিক্ষেপ কৰিলে, যিয়ে কিশোৰজনৰ লগতে শিৱলিংগটোকো মেৰিয়াই ধৰিলে। তেতিয়াই ক্ৰোধিত শিৱই লিংগৰ পৰা আৱিৰ্ভাৱ হৈ যমক বধ কৰিলে, অৱশ্যে পিছত তেওঁক পুনৰ জীৱনদান দিলে।
​এইদৰেই শিৱই মৃত্যুঞ্জয় (মৃত্যুক জয় কৰোঁতা), কালকাল (কালৰো কাল) আৰু কালান্তক (মৃত্যুৰ অন্ত কৰোঁতা) নাম লাভ কৰিলে। শিৱই মাৰ্কণ্ডেয়ক অমৰত্ব প্ৰদান কৰিলে আৰু তেওঁ এজন মহান ঋষি হৈ পৰিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে তেৱেই মহাভাৰতৰ ‘ৰামোপখ্যান’ ৰচনা কৰিছিল, যিটো বাল্মীকিৰ পিছত ৰামকথাৰ দ্বিতীয়টো বৰ্ণনা। লগতে দেৱী উপাসনাৰ মূল গ্ৰন্থ ‘দুৰ্গা সপ্তশতী’ৰ (মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণৰ অন্তৰ্গত) কৃতিত্বও তেওঁকেই দিয়া হয়।
​প্ৰসংগ:
​চিত্ৰখন: ৰাজা ৰবি বৰ্মাৰ দ্বাৰা অংকিত এই ঘটনাটোৰ এটা দৃশ্য।
​উৎস: ভেট্টম মণিৰ ‘পুৰাণিক এনচাইক্লোপিডিয়া’, ‘মাৰ্কণ্ডেয়’ শিতানৰ পৰা।