ವಿಷ್ಣುವು ವರಾಹ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು.
ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರ ನಡುವೆ ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂಬ ವಾದವು ಶುರುವಾಗಲು, ಶಿವನು ಒಂದು ಅನಂತ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಬೆಳಕಿನ ಕಂಬವನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾದ ವಿಧಿ-ಹರಿಗಳು ಇದರ ಆದಿ-ಅಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ವರಾಹ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆಯುತ್ತಾ ಆ ಬೆಳಕಿನ ಕಂಬದ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೋದನು. ಅವನ ಪ್ರಯತ್ನವು ಫಲಕಾರಿಯಾಗದೆ, ದಣಿದು ತನ್ನ ಸೋಲನ್ನೊಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ಬೆಳಕಿನ ಕಂಬದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಕಂಡೆನೆಂದು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಶಿವನು ಕಂಬದಿಂದ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಜ ಸತ್ಯ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನಂತೆಯೆ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುವನೆಂದು ಹೇಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಪಟವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಸುಳ್ಳನ್ನು ಸತ್ಯಮಾಡಲು ಹೋದದ್ದಕ್ಕೆ, ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲದೇಹೋಗಲೆಂದು ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟನು. ಶಿವನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ರದ ವಿವರ: ಕೊನೇರಿರಾಜಪುರಂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಸಮೇತ ಶಿವನ ಲಿಂಗೋದ್ಭವ ಮೂರ್ತಿ.
ಚಿತ್ರ ಸಹಕಾರ — ಎಸ್. ಶ್ರೀರಾಮ್ , ವಿಕಿಮೀಡಿಯ.

ಕಂಖಲ್ ಹರಿದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಇದೆ.

ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ, ತನ್ನ ಅಳಿಯನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಆದರೂ, ದಕ್ಷನ ಮಗಳಾದ ಸತಿ ದೇವಿಯು ತಂದೆಯು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ಗರ್ವಿಯಾದ ದಕ್ಷನು ಅವಳ ಎದುರೇ ಶಿವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲು, ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಸತಿ ದೇವಿಯು, ತಾಳಲಾರದೆ, ಅಲ್ಲೇ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಯಜ್ಞಕುಂಡಕ್ಕೆ ಆಹುತಿಯಾದಳು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉದ್ರಿಕ್ತನಾದ ಶಿವನು ದುಃಖದಿಂದಲೂ, ಕೋಪದಿಂದಲೂ ಸತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಹೊತ್ತು ರುದ್ರ ತಾಂಡವ ಮಾಡುತ್ತಾ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಅಲೆದನು.ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ, ಶಿವನನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಸುವಂತೆ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಸತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದನು. ಸತಿಯ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳು ಭೂ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಳವೂ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.
ಚಿತ್ರ ಸಹಕಾರ : ಇಂಡಿಯಾತ್ರಾ; ಎಸ್. ರಾಮಾನುಜಂ
ಚಿತ್ರದ ವಿವರ— ಕಂಖಲ್ ದೇವಾಲಯ

ತಾರಕಾಸುರನ ಉಪಟಳದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ತತ್ತರಿಸಿ ಹೋಗಿದ್ದರು.
ಶಿವಕುಮಾರನಿಂದಲೇ ಮರಣ ಒದಗಲೆಂದು ತಾರಕನು ವರಪಡೆದಿದ್ದ. ಆದರೆ ಶಿವನು, ಸತಿಯ ಮರಣಾನಂತರ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ ತಪೋನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ಸಂದರ್ಭದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಅರಿತ ದೇವೇಂದ್ರನು, ಶಿವನ ಮನವನ್ನು ಪಾರ್ವತಿಯತ್ತ ಹೊರಳಿಸಲು ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಕಾಮದೇವನು ರತಿ ಮತ್ತು ವಸಂತರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಿವನ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಹೂ ಬಾಣವನ್ನು ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು.
ಬಾಣದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಶಿವನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಮನಸೋತನು. ಆದರೆ, ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಮನವನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತಂದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ತಪೋಭಂಗ ಮಾಡಿದ ಕಾಮದೇವನ ಮೇಲೆ ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ, ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರೆದು ಅವನನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು.ಮುಂದೆ, ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ವರಿಸಿದಾಗ ,ರತಿ ದೇವಿಯು, ತಾನು ಈ ಸಂತೋಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಂಡನಿಲ್ಲದೆ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು. ದೇವತೆಗಳು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಪುನಃ ಬದುಕಿಸುವಂತೆ ಶಂಕರನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.ಆಶುತೋಷನು ಒಪ್ಪಿ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿದನು.

ಚಿತ್ರ — ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ವರ್ಣಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಕಾಮನನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿರುವದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಿವ ದರುಶನವನ್ನು ಪಡೆದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಕಲಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಇಂದ್ರನು ಮಾತುಕೊಟ್ಟನು.
ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜುನನು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.ಅರ್ಜುನನ ಧೈರ್ಯ ಸ್ಥೈರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಶಿವನು ಒಬ್ಬ ಬೇಡನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎದುರುಗೊಂಡನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮೂಕಾಸುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು, ದುರ್ಯೋಧನನ ಆದೇಶದಂತೆ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಕಾಡು ಹಂದಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿದನು.
ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಶಿವ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ರಕ್ಕಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು.ತನ್ನ ಬಾಣದಿಂದಲೇ ರಕ್ಕಸನು ಸತ್ತಿದ್ದು ಎಂದು ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆಯೂ ನಡೆದ ದ್ವಂದ್ವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಶಿವನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅರ್ಜುನನ ಧೈರ್ಯ ಸ್ಥೈರ್ಯಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಮಹಾದೇವನು ಅವನಿಗೆ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು, ಅದರ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರ,ಯಮ, ವಾಯು ಮತ್ತು ವರುಣರಿಗೂ ತಿಳಿಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪಾಶುಪತ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಶಿವನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಚಿತ್ರ – ಮೈಸೂರು ಬಳಿಯ ನಂಜನಗೂಡು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಪಾಶುಪತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಶಿಲ್ಪ.
ಚಿತ್ರ ಸಹಕಾರ- ದಿನೇಶ್ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ, ವಿಕಿಮೀಡಿಯ

ಶಿವನ ಅಪಸ್ಮಾರನ ಮೇಲಿನ ನರ್ತನವು, ಅಜ್ಞಾನದ ನಿರ್ಮೂಲನವನ್ನೂ ಜ್ಞಾನದ ಉದಯವನ್ನೂ ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಪಸ್ಮಾರನು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಿಕ್ಷಾಟನ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಶಿವನು ದಾರುಕಾವನಕ್ಕೆ ಬರಲು, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಅಲ್ಲಿನ ಋಷಿಗಳ ಪತ್ನಿಯರು ಅವನಲ್ಲಿ ಮೋಹಗೊಂಡರು.ಕೋಪಗೊಂಡ ಋಷಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ,ಶಿವನು ಹಾವನ್ನು, ಹುಲಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಿಂಹವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಅಪಸ್ಮಾರನೇ ಬಂದನು. ಇವನು ಅಮರನಾದ್ದರಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಇವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲಾಗದೇ ತನ್ನ ಬಲಗಾಲಿನಿಂದ ಅಪಸ್ಮಾರನನ್ನು ತುಳಿದು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದನು.
ಅಪಸ್ಮಾರ ಎಂದರೆ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಣೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಛೆರೋಗವನ್ನು (ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿ) ಅಪಸ್ಮಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಮನಮಾಡುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, ಜ್ಞಾನದಾತನಾದ ಶಿವನ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ರೂಪವೂ ಕೂಡ ಅಪಸ್ಮಾರನನ್ನು ತುಳಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿರುವುದು ಸರ್ವ ವೇದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಶಿವ ಆಂಡ್ ಅಪಸ್ಮಾರ, ದೀಪಾ ಕಿರಣ್, ಇಂಡಿಕಾ ಟುಡೆ

ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನಿಂದ ಹತನಾದ ತಾರಕಾಸುರನ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದವರು ತಾರಕಾಕ್ಷ, ಕಮಲಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಿ. ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವನಿಂದ ವರ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಮೂರು ತೇಲುವ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಮೂರು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ, ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದವು. ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದಂತೆ, ತೇಲುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಮೂರು ಪಟ್ಟಣಗಳು ೧೦೦೦ ವರುಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟವೆಂದು ಅರಿತಿದ್ದ ಅಸುರರು, ಶಕ್ತಿಯ ಮದದಿಂದ ಭೂಲೋಕ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪದ್ರವಿಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದರು.ಅಸುರರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೇವತೆಗಳು ಪಟ್ಟ ಶ್ರಮವೆಲ್ಲ ವ್ಯರ್ಥವಾದಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಶರಣಾದರು.ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಭಯವನಿತ್ತ ಶರ್ವನು, ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ರಥವಾಗಿಸಿ,ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರನ್ನೇ ರಥದ ಗಾಲಿಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವನೇ ರಥದ ಸಾರಥಿಯಾದನು. ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಬಾಣವಾಗಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬಾಣದ ತುದಿಯಾಗಿಸಿ, ವಾಯುವನ್ನು ಬಾಣದ ಹಿಂಬದಿಯಾಗಿಸಿ ಮಹಾದೇವನು ಸಮರಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
ಮಂದಹಾಸ ಬೀರುತ್ತಾ, ಆ ಬಾಣವನ್ನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲಾದ ಅಜಗವಕ್ಕೆ ( ಧರ್ಮದ ಪ್ರತೀಕವಿದು) ಹೂಡಿ, ಒಮ್ಮೆಲೆ ಮೂರು ಪುರಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದನು.
ಈ ಮೂರು ಪುರಗಳನ್ನು ಅಹಂಕಾರ, ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಅಶೌಚಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಿವನು ಈ ಮೂರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿ ಮುಕ್ತಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಭಾವಾರ್ಥ.

ಚಿತ್ರ — ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನ ಕೆತ್ತನೆ.
ಚಿತ್ರ ಸಹಕಾರ – ವಿಸ್ಡಮ್ ಲಿಬ್

ಮಹಾಬಲಿಯ( ವಾಮನಾವತಾರದಲ್ಲಿನ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ) ನೂರು ಜನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಬಾಣಾಸುರನು ಪ್ರಮುಖನು. ಇವನಿಗೆ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳಿದ್ದವು. ಬಾಣಾಸುರನು ನರಕಾಸುರನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದನು.ಬಾಣಾಸುರನು ವೀಣೆಯನ್ನು ನುಡಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಹರನನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದನು. ಶಿವನು ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.
ಬಾಣನ ಮಗಳಾದ ಉಷೆಯು ಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡು, ಅವನ್ನನ್ನು ಪ್ರೇಮಿಸಿ ಮಾಯೆಯ ಬಲದಿಂದ ಆತನನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದಳು. ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನರು ಬಾಣನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಬಾಣನಿಗೆ ವರವಿತ್ತಿದ್ದ ಶಿವನು ಷಣ್ಮುಖನನ್ನು ಜೊತೆಗೊಂಡು ಬಾಣನ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದನು.ಸಮಾನ ಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ಹರಿ ಹರರ ಸಮರವು ಜೋರಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಶಿವನು, ಶರಣಾಗತನಾದ ತನ್ನ ಭಕ್ತನಾದ ಬಾಣಾಸುರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಕೃಷ್ಣನ ಮನವೊಲಿಸಿದನು. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು, ಬಾಣಾಸುರನ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಿ ಬಾಣಾಸುರನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಬಾಣಾಸುರನ ಕೈಗಳಿಂದ ಹರಿದ ನೆತ್ತರು, ಆ ಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೆಂಪಾಗಿಸಿತು. ಅಸ್ಸಾಂನ ತೇಜಪುರ(ತೇಜ್ ಎಂದರೆ ರಕ್ತ) ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲದ ಸರಹನ್ ಈ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ವಿವಾಹಾನಂತರ, ಉಷಾ-ಅನಿರುದ್ಧರು ದ್ವಾರಕಾ ನಗರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರೆಂದು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಿತ್ರ — ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಕನಿಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಉಷೆ; ಚಿತ್ರ ಸಹಕಾರ:ರಾಜ ರವಿವರ್ಮನ ಕಲಾಕುಂಚ.
ಮೂಲ – ವೀಕಿಮೀಡಿಯ

ಸಾಡೇಸಾತಿ ಎಂಬುದು ೭.೫ ವರುಷದ ಬಹು ಕಠಿಣವಾದ, ಆದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಾಲ ಎಂದು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.ಶನಿಯು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜನ್ಮ ರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಸಾಡೇಸಾತಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.ಶನಿಯು ಕರ್ಮಫಲದಾತನಾದ್ದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಕಷ್ಟನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಮನಗಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರ್ಜಿತ ಕರ್ಮಫಲವು ಇದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಶನೈಶ್ಚರ ಎಂದರೆ, ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವವನು ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಶನಿಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ತಿರುಗಲು ೩೦ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಜಾನಪದದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಶನಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿದಾಗ, ಶನಿಯು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿ,ಯಾರಿಂದಲೂ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ತನ್ನ ೭.೫ ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕೆಲವು ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು. ಆದರೂ ಶಿವನು ಶನಿಯ ನೇತ್ರದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಬಚ್ಚಿಟುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಶಿವನು, ಶನಿಯ ಬಳಿ ಬಂದು, ಆತನ ಕೆಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯು ತನಗೇನನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲು, ಶನಿಯು ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಶಿವನೇ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆಯಿತೆಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಟ್ಟನು.

ಚಿತ್ರ ಸಹಕಾರ : ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ; ಪಿಯರಿ ಸೋನ್ನೆರಿಟ್ ಅವರು ೧೭೮೨ರಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಿರುವ ಶನಿದೇವನ ಚಿತ್ರ.
ಮೂಲ: Bharathkidise.blogspot.com

ಶಿವನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳವೇ ಕಾಶಿ.ಶಿವ ಶಕ್ತಿಯರು ಕಾಶಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ನಂತರ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರಂತೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಂಕರನ ಅತ್ತೆ-ಮಾವ, ತಮ್ಮ ಮಗಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮವಾದ ಜಾಗವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಡಲು ಶಿವನನ್ನು ಕೇಳಿದರಂತೆ. ಆಗ ಶಿವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಶೀ ನಗರವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮೆಚ್ಚಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತನಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಆ ಕತೆಯ ವಿವರ. ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸಮಸ್ತವು ಮುಳುಗಿದರೂ, ಶಿವನು ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲದ ಮೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಶಿವನು ಕಾಶಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಯ ನೀಡಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಕಾಶಿಯನ್ನು ಅವಿಮುಕ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಚಿತ್ರ ಸಹಕಾರ — ನವೋದಯ ಟೈಮ್ಸ್; .ಶಿವನ ತ್ರಿಶೂಲದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಶಿ ನಗರವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿರುವ ವರ್ಣ ಚಿತ್ರ.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಿವನನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದಾಗ, ಶಿವಗಣಗಳು ಆಹಾರ, ಶೌಚಗಳ ಬಗೆಗೆ ನಿರಾಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಒಂದು ಪಾಕಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಳು.ಆದರೆ, ಶಿವಾನುಯಾಯಿಗಳು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.ಶಿವನು ತನ್ನನುಚರರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ, ಜೀವನಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯ(ಪೋಷಣೆ) ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲವೆನ್ನಲು, ಪಾರ್ವತಿಯು ಬೇಸರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾದಳು. ಜಗನ್ಮಾತೆಯ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ಜಗತ್ತೇ ಶಕ್ತಿಹೀನವಾಗಲು, ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳೂ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದವು. ಲೋಕದ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಶಂಕರನು, ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಕಾಶಿಗೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕಾಣಲು, ವಿಶ್ವನಾಥನು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ತನಗೂ ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೂ ಅನ್ನಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬೇಡಿದನು. ಪಾರ್ವತಿಯು ಪ್ರಸನ್ನ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿಯಾಗಿ ಲೋಕದ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿದಳು. ಇದು ಪುರಾಣದ ಕಥೆ. ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ “ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇ ಸದಾಪೂರ್ಣೇ ಶಂಕರ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭೇ'” ಎಂದು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ ಶಂಕರನ ಪ್ರಿಯಸತಿಯಾದ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ.

ಚಿತ್ರ – ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾ ದೇವಾಲಯ, ಕಾರ್ಸೋಗ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ.
ಚಿತ್ರ ಸಹಕಾರ – ಎಸ್.ಆರ್. ರಾಮಾನುಜಂ.

ಒಮ್ಮೆ ಪಾರ್ವತಿಯು, ಶಿವನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಶಿವನ ಮೂರೂ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಳು. ಈಶ್ವರನ ಅಗ್ನಿ ನೇತ್ರದ ಶಾಖದಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕೈಗಳು ಬೆವರಿದವು. ಆ ಬೆವರಿನ ಹನಿಯಿಂದ ಕತ್ತಲೆಯ ಪ್ರತೀಕನಾದ ಅಂಧಕನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಒಮ್ಮೆ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಸಂತಾನಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು.ಶಿವನು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ, ಅಂಧಕನನ್ನು ಸಾಕು ಮಗನಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು.ನಂತರ ಭೂದೇವಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದಕ್ಕಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುವು ವರಾಹನಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿ, ಅಂಧಕನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಹೋದನು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ವರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಂಧಕನು ಅತೀವ ಶಕ್ತಿಯುತನಾದನು. ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಗೆದ್ದು, ಭೂಲೋಕ ದೇವಲೋಕಗಳಿಗೆ ಕಂಟಕನಾದನು. ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದ ಅನ್ವಯ, ಅಂಧಕನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನೇ ಗರುತಿಸದೆ, ಅವಳನ್ನೇ ಬಯಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಾವು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದಿತು.ವಿಧಿಲಿಖಿತದಂತೆ ಅಹಂಕಾರದ ಮದದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕನು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸದೆ, ಅವಳನ್ನು ಬಯಸಿ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಮಾತನ್ನು ಮೀರಿ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಾರಿದನು. ದೀರ್ಘವಾದ ಸಮರದ ನಂತರ ಶಿವನು ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಅಂಧಕನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಶಿವನ ಶೂಲದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪುನೀತನಾದ ಅಂಧಕನು ಶಿವ-ಶಿವೆಯರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದನು. ಶಿವನು ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಈ ಕಥೆಯು ವಾಮನ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಚಿತ್ರ : ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಯೊಂದರಲ್ಲಿರುವ ಅಂಧಕಾಸುರ ಮರ್ದನ ಮೂರ್ತಿ.

ಮೃಕಂಡು ಮತ್ತು ಮರುದ್ವತಿಯರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವನು, ಸಂತಾನಾಪೇಕ್ಷಿತರಾದ ಅವರನ್ನು ಕುರಿತು, “ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದ ಸಂಸ್ಕಾರವಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಗನೋ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಯಾದ ಮತಿಗೇಡಿ ಮಗನೋ? ಆಯ್ಕೆ ನಿಮ್ಮದು.” ಎನ್ನಲು,
ಋಷಿ ದಂಪತಿಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಗನನ್ನೇ ಬೇಡಿದರು.ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಮಹಾ ಮೇಧಾವಿಯಾದ ಅವನ ಆಯುಷ್ಯವು ಕೇವಲ ೧೬ ವರ್ಷಗಳು ಎಂಬ ಸಂಗತಿ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದಿತು. ಆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ದಿನದಂದು, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಹಿಡಿದನು. ವಿಧಿಗೆ ಅವನ ಹತ್ತಿರ ಸುಳಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಪಗೊಂಡ ಯಮನು ತನ್ನ ಪಾಶವನ್ನು ಬೀಸಿ ಸೆಳೆಯಲು, ಅದು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಜೊತೆಗೆ ಲಿಂಗವನ್ನೂ ಸೆಳೆಯಿತು.ಕೋಪಗೊಂಡ ಮಹೇಶ್ವರನು ಲಿಂಗದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಯಮನನ್ನು ಸಂಹಿರಿಸಿ ನಂತರ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಜೀವದಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ, ಶಿವನಿಗೆ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ, ಕಾಲಕಾಲ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಂತಕ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಬಂದವು.ಶಂಕರನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಚಿರಂಜೀವಿಯಾಗುವಂತೆ ವರವನ್ನಿತ್ತನು.
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮಹಾಮುನಿಗಳು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣದ ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದರು.

ಚಿತ್ರ : ರಾಜ ರವಿ ವರ್ಮನ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪಾಲನೆಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರ.