హిందూ ధర్మంలో వేదాలే అత్యంత ప్రాచీనమైనవి మరియు పరమ పవిత్రమైనవి. వేదాలు దైవ ప్రసాదితాలని, వీటిని మహర్షులు తమ తపోబలంతో తెలుసుకున్నారని నమ్ముతారు. అందుకే వీటిని ‘శ్రుతులు’ (విన్నవి) అని లేదా ‘అపౌరుషేయాలు’ (మనుషులు రాసినవి కావు) అని పిలుస్తారు.
మొదట్లో వేదాలన్నీ కలిసే ఉండేవి. వేదవ్యాస మహర్షి వాటిని నాలుగు భాగాలుగా విభజించి మనకు అందించారు. “వేదాలను విభజించిన వారు” కాబట్టే ఆయనకు ‘వేదవ్యాసుడు’ అనే పేరు వచ్చింది.
ప్రతీ వేదంలోనూ మళ్ళీ నాలుగు భాగాలు ఉంటాయి:

సంహితలు: భక్తి భావం, ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే స్తుతులు.
బ్రాహ్మణాలు: యజ్ఞయాగాదులు, వాటి పద్ధతులు.
ఆరణ్యకాలు: ధ్యానం, ఆత్మ విచారణ.
ఉపనిషత్తులు: పరమ జ్ఞానం మరియు వైరాగ్యం.

‘వేదం’ అంటేనే ‘జ్ఞానం’ అని అర్థం. అందుకే ఏ విద్యనైనా మనం వేదం అని కూడా పిలుస్తుంటాం. ఇక ‘సంహిత’ అంటే ‘పద్ధతిగా కూర్చిన శ్లోకాల సమూహం’ అని అర్థం.
నేటికీ వేదాల ప్రాముఖ్యత తగ్గలేదు. ఉదాహరణకు, మన పెళ్ళిళ్లలో అగ్ని సాక్షిగా ప్రమాణం చేయడం అనేది దాదాపు 4000 ఏళ్లుగా నిరంతరాయంగా వస్తున్న ఒక వేద సంప్రదాయం. ఈ చిత్రంలో కనిపిస్తున్నది నాలుగు వేదాల సాంప్రదాయ రూపం.

ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన వ్యాకరణ గ్రంథం ‘అష్టాధ్యాయి’ (క్రీ.పూ. 500 నాటిది). ఇది వైదిక సంస్కృతంతో పాటు లౌకిక (క్లాసికల్) సంస్కృతానికి కూడా ఒక స్పష్టమైన రూపాన్ని ఇచ్చింది. ఇందులో ఎనిమిది అధ్యాయాలు ఉన్నాయి (అందుకే దీనికి అష్టాధ్యాయి అని పేరు), మొత్తం 3959 చిన్న చిన్న వ్యాకరణ సూత్రాలు ఉంటాయి. దీనిని పాణిని మహర్షి రచించారు. విశేషమేమిటంటే, ఆయన తన రచనలో అంతకుముందే ఉన్న కనీసం పది మంది వ్యాకరణ వేత్తల గురించి ప్రస్తావించారు.
ఇది వేదాంగాల్లో ఒకటైన ‘వ్యాకరణం’ కిందికి వస్తుంది. వేదాలను అర్థం చేసుకోవడానికి, చదవడానికి వేదాంగాలు ఎంతో ముఖ్యం. ఇవి వేదాల్లోని భాషా అంశాలను (వ్యాకరణం, ఉచ్చారణ, పదాల పుట్టుక, ఛందస్సు) మరియు యజ్ఞయాగాదుల పద్ధతులను వివరిస్తాయి.
పాణిని తన గ్రంథంలో ‘వాసుదేవ’ (4.3.98) అనే పదాన్ని ఒక గౌరవప్రదమైన నామవాచకానికి ఉదాహరణగా వాడారు. ఇది దైవానికి లేదా ఒక విశిష్ట వ్యక్తికి కూడా వర్తించవచ్చు. దీని ఆధారంగానే, ఆ కాలంలో కృష్ణ పరమాత్మ (వాసుదేవుడి) ఆరాధన ఏ స్థాయిలో ఉండేదో పరిశోధకులు వివరిస్తుంటారు.
సంస్కృతంలో ‘అష్ట’ అంటే ఎనిమిది, ‘అధ్యాయ’ అంటే పాఠం లేదా అధ్యాయం అని అర్థం.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత:

సంస్కృతంలోని ధాతువులు, ప్రత్యయాలు వంటి ప్రాథమిక అంశాలు ఏ నియమాల ప్రకారం కలిస్తే సరైన వాక్యాలు తయారవుతాయో పాణిని చాలా పద్ధతిగా వివరించారు. ఈ సూత్రాల ద్వారా మనం అనంతమైన పదాలను, వాక్యాలను సృష్టించవచ్చు. భాషకు సంబంధించిన ఈ ‘అల్గారిథమిక్’ (algorithmic) ఆలోచనా విధానానికి అష్టాధ్యాయి ఒక గొప్ప ఉదాహరణ. అందుకే నేటి కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామింగ్‌కు కూడా ఇది ఒక మార్గదర్శిగా నిలుస్తోంది.

గాయత్రీ మంత్రం ఆ పేరుతో పిలవబడటానికి కారణం అది ‘గాయత్రీ ఛందస్సు’లో ఉండటమే. ఈ ఛందస్సులో ప్రతి లైన్లో ఎనిమిది అక్షరాల చొప్పున మూడు లైన్లు ఉంటాయి.
వేదాలు చాలా కవితాత్మకమైనవి మరియు కచ్చితమైన ఛందస్సుతో కూడి ఉంటాయి. వేదాంగాలలో ఒకటైన ‘ఛందస్సు’ అనేది పద్య నిర్మాణం మరియు ఛందస్సుల గురించి వివరిస్తుంది. వేద సూక్తాలను సరైన లయ, ఉచ్చారణ మరియు అర్థం దెబ్బతినకుండా పఠించడానికి ఇవి ఎంతో అవసరం. ఒక లైన్లో ఎన్ని అక్షరాలు ఉండాలి, వాటి నిడివి ఎంత ఉండాలి అనే నియమాలను ఇవి నిర్దేశిస్తాయి. దీనివల్ల వేదాలు తరతరాలుగా నోటి ద్వారా (oral tradition) ఒక తరం నుండి మరో తరానికి ఏమాత్రం మార్పు లేకుండా అందాయి. ఈ శాస్త్రానికి పింగళ మహర్షి రచించిన ‘ఛందశ్శాస్త్రం’ అత్యంత ముఖ్యమైన గ్రంథం.
సంస్కృతంలో ‘ఛంద్’ అంటే ‘ఆనందపరచడం’ లేదా ‘ప్రకాశించడం’ అని అర్థం. అంటే వినడానికి ఎంతో ఆహ్లాదకరంగా ఉండే నిర్మాణాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత:
పింగళ మహర్షి తన ఛందశ్శాస్త్రంలో వివరించిన ‘మాత్రామేరు’ అనే అంశమే నేడు మనం పిలుస్తున్న ‘ఫిబొనాచీ సిరీస్’ (Fibonacci series) కి అత్యంత పురాతనమైన మూలం.
ఈ చిత్రంలో రాజా రవివర్మ గారు గీసిన గాయత్రీ మంత్రం పెయింటింగ్‌తో పాటు ఆ మంత్ర శ్లోకాలు కూడా ఉన్నాయి.

జ్యోతిషం అంటే ఆకాశంలో కాంతిని వెదజల్లే ఖగోళ వస్తువుల గురించి చేసే అధ్యయనం. ఇందులో మూడు భాగాలు ఉన్నాయి: ‘సంహిత’ అంటే ఖగోళ పరిశీలనలు, ‘గణిత’ అంటే గణిత పరమైన ఖగోళ శాస్త్రం, మరియు ‘హోర’ అంటే జాతక లేదా ఫల జ్యోతిష్యం. కాబట్టి జ్యోతిషం అనగానే అటు ఖగోళ శాస్త్రం (Astronomy), ఇటు జ్యోతిష్య శాస్త్రం (Astrology) రెండూ వస్తాయి.
ఆకాశంలో గ్రహాల గమనాన్ని గమనిస్తూ, వేదోక్తమైన కార్యాలను సరైన సమయంలో నిర్వహించడానికి జ్యోతిషం చాలా కీలకంగా ఉండేది. క్యాలెండర్లు (పంచాంగాలు) తయారు చేయడం, కాలాన్ని లెక్కించడం మరియు యజ్ఞయాగాదులకు శుభ ముహూర్తాలను నిర్ణయించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. సూర్యుడు, చంద్రుడు మరియు నక్షత్రాల గమనాన్ని ఇది నిరంతరం గమనిస్తుంది.
జ్యోతిషం పూర్తిగా గణితం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. దీనివల్ల మన దేశంలో ప్రాచీన కాలం నుండే గొప్ప గణిత శాస్త్ర గ్రంథాలు పుట్టుకొచ్చాయి. ముఖ్యంగా కేరళకు చెందిన గణిత శాస్త్ర పాఠశాల (Kerala school of mathematics) ప్రాచీన కాలం నుండి ఎంతో పేరు పొందింది.
సంస్కృతంలో ‘జ్యోతి’ అంటే ‘వెలుగు’ అని అర్థం.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత: మనం చెప్పుకునే 12 జ్యోతిర్లింగాలు అంటే పరమశివుడు వెలుగు స్తంభంలా (Column of light) వెలసిన ప్రదేశాలు అని అర్థం.
ఈ చిత్రం ఒక సాంప్రదాయ పంచాంగం యొక్క ముఖచిత్రం.

అర్థశాస్త్రం అనేది వేదాలకు అనుబంధంగా ఉండే ‘ఉపవేదాల’లో ఒక భాగం. వేదాలు మన జీవితంలోని ఆధ్యాత్మిక అంశాలను (ధర్మం మరియు మోక్షం) వివరిస్తే, ఉపవేదాలు అర్థం (సంపద/వనరులు) మరియు కామం (కోరికలు) గురించి చెబుతాయి. ధర్మానికి లోబడి ఈ లౌకిక ప్రపంచంలో మనం ఎలా నడుచుకోవాలో, పనులను ప్రాక్టికల్‌గా ఎలా చేయాలో ఇవి వివరిస్తాయి. మనకున్న నాలుగు వేదాలకు తగ్గట్టుగా ఆయుర్వేదం, అర్థవేదం, గాంధర్వవేదం మరియు స్థాపత్యవేదం అనే నాలుగు ఉపవేదాలు ఉన్నాయి.
అర్థవేదంలో అన్నిటికంటే ముఖ్యమైన గ్రంథం ‘అర్థశాస్త్రం’. ఇది ప్రధానంగా పరిపాలన, ఒక రాజ్యాన్ని ఎలా స్థాపించాలి, ఎలా రక్షించాలి మరియు ఎలా నిర్వహించాలి అనే అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. ఇందులో ఆర్థిక శాస్త్రం, రాజకీయాలు, చట్టం, నీతిశాస్త్రం, రక్షణ రంగం, మేనేజ్‌మెంట్, వ్యాపారం, సివిల్ మరియు మిలిటరీ ఇంజనీరింగ్, గూఢచారి వ్యవస్థ వంటి ఎన్నో విషయాలు ఉన్నాయి. పరిపాలన యొక్క అసలు లక్ష్యాన్ని అర్థశాస్త్రం ఒకే మాటలో చెబుతుంది: “ప్రజల సంతోషంలోనే రాజు సంతోషం ఉంటుంది; వారి శ్రేయస్సే రాజు శ్రేయస్సు.” ‘అర్థం’ అంటే సంపద, ఐశ్వర్యం లేదా భౌతిక వనరులు అని అర్థం.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత: ఢిల్లీలో విదేశీ రాయబార కార్యాలయాల కోసం ప్రత్యేకంగా ఒక ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేసినప్పుడు, దానికి గౌరవార్థం ‘చాణక్యపురి’ అని పేరు పెట్టారు. అక్కడి ప్రధాన రహదారులకు ధర్మ మార్గ్, సత్య మార్గ్, న్యాయ మార్గ్, శాంతి పథ్ అని పేర్లు పెట్టడం విశేషం. ఇది భారతదేశ పరిపాలనా తత్త్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
ఈ చిత్రంలో కనిపిస్తున్నది ఢిల్లీలోని చాణక్యపురి ప్రాంతం.

ఆయుర్వేదం అంటే కేవలం మందులు వేసుకోవడం మాత్రమే కాదు, అది జీవితకాలం ఆరోగ్యంగా ఎలా ఉండాలో నేర్పే ఒక ‘జీవన వేదం’. మనిషి శారీరక, మానసిక మరియు ఆధ్యాత్మిక స్థితిగతులను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఆయుర్వేదం పనిచేస్తుంది. శరీరం, మనస్సు మరియు ఆత్మ మూడూ ఆరోగ్యంగా ఉండటమే దీని లక్ష్యం. రోగాలను నయం చేయడమే కాకుండా, ఒక మనిషి తన జీవితాన్ని ఎలా గడపాలో ఇది ఒక చక్కని మార్గాన్ని చూపిస్తుంది. మన లౌకిక జీవితానికి సంబంధించిన నాలుగు ఉపవేదాలలో ఆయుర్వేదం ఒకటి. ఈ ఉపవేదాలు మన జీవితంలోని భౌతిక, సౌందర్య, మానసిక మరియు రాజకీయ కోణాలను వివరిస్తాయి. ఆయుర్వేదంలో ఉన్న మూడు ప్రధాన గ్రంథాలలో ‘చరక సంహిత’ ఒకటి. మిగిలిన రెండు సుశ్రుత సంహిత మరియు అష్టాంగ హృదయం. ‘చరక’ అంటే ‘సంచరించేవాడు’ అని అర్థం. పూర్వ కాలంలో ఊరూరా తిరుగుతూ వైద్యం చేసే వైద్యులను ఇది సూచిస్తుంది.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత: చరక సంహిత వైద్యులు మరియు నర్సుల కోసం కొన్ని నైతిక నియమాలను (code of ethics) సూచించింది. రోగుల వ్యక్తిగత గోప్యతను గౌరవించడం, వారి అనుమతి తీసుకోవడం, వారిని ఆర్థికంగా ఇబ్బంది పెట్టకపోవడం మరియు రోగుల కుటుంబ విషయాల్లో జోక్యం చేసుకోకపోవడం వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి.
ఈ చిత్రంలో కనిపిస్తున్నది హరిద్వార్‌లోని చరకుడి విగ్రహం.

సామాన్య ప్రజలకు కూడా వేదాల సారాన్ని ప్రదర్శన కళల ద్వారా అందించాలనే ఉద్దేశంతో, బ్రహ్మ దేవుడు ‘నాట్య వేదాన్ని’ ఐదవ వేదంగా సృష్టించారని నమ్ముతారు. ఆ తర్వాత ఆయన ఈ విద్యను భరత మునికి నేర్పించారు. భరత ముని క్రీ.పూ. 500 ప్రాంతంలో ఈ ‘నాట్యశాస్త్రాన్ని’ రచించారు. ఇది ఉపవేదాలలో ఒకటైన ‘గాంధర్వ వేదం’లో భాగం.
నాట్యశాస్త్రం అనేది కేవలం నాట్యం గురించి మాత్రమే కాదు, ఇది ప్రదర్శన కళలు, సాహిత్యం, సౌందర్య శాస్త్రం మరియు వాస్తు శిల్ప కళలకు సంబంధించిన ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వం (encyclopedia). నాటక రంగంలో భావాలను, రసాలను మరియు మనోభావాలను ఎలా పండించాలో ఇది వివరిస్తుంది. శారీరక కదలికలు, మాటలు, ఆహార్యం మరియు భావోద్వేగాల ద్వారా కళను ఎలా వ్యక్తపరచాలో ఇందులో ఉంటుంది.
సంగీతం, వాయిద్యాలు, నృత్యం, అలంకారాలు, సాహిత్యం, వ్యాకరణం, ఛందస్సు, స్టేజ్ నిర్మాణం, సెట్స్ వేయడం, నగలు, మేకప్, దుస్తులు మరియు థియేటర్ విద్య ఇలా అన్ని సృజనాత్మక రంగాల గురించి ఇది సమగ్రంగా వివరిస్తుంది.
కళాకారుడి హావభావాల (భావ) కంటే, ప్రేక్షకుడిలో కలిగే అనుభూతికే (రస) నాట్యశాస్త్రం ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది. ప్రేక్షకులు పొందే ఆనందాన్ని లేదా అనుభూతినే భరతుడు ‘రసం’ అని పిలిచారు. “ధర్మాన్ని బోధించడానికి, సద్గుణాలను ప్రేరేపించడానికి మరియు అందరికీ ఆనందాన్ని పంచడానికే నాట్యం పుట్టింది” అని భరతముని చెప్పారు. మన సంప్రదాయంలో కళ అంటే కేవలం వినోదం మాత్రమే కాదు, అది మోక్షాన్ని లేదా పరమానందాన్ని పొందే ఒక మార్గం.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత:
మనం పాటలను సూచించడానికి ‘గాన’ అనే పదాన్ని వాడుతుంటాం. వినోదం కోసం పాడే ప్రాంతీయ సంగీతాన్ని నాట్యశాస్త్రంలో ‘గాన’ అని పిలిచారు (ఇది శాస్త్రీయమైన గాంధర్వ సంగీతం కంటే భిన్నమైనది). ఇప్పటికీ తమిళనాడులో ‘గాన’ (Gana) అంటే చాలా నాటుగా, సరదాగా ఉండే జానపద సంగీతాన్ని పిలుస్తారు.
ఈ చిత్రం ‘నవరసాల’కు సంబంధించినది.

ఇతిహాసం’ అంటే “ఇది ఇలాగే జరిగింది” అని అర్థం. ఇతిహాసాలు నిజంగా జరిగిన సంఘటనల ఆధారంగానే ఉంటాయి, కానీ వాటిని అందరికీ అర్థమయ్యేలా ఆసక్తికరమైన కథల రూపంలో వివరిస్తాయి. ధర్మాన్ని నిత్య జీవితంలో ఎలా ఆచరించాలో ఇవి మనకు చూపిస్తాయి. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే ఇవి మన జీవితాలకు ‘కేస్ స్టడీస్’ లాంటివి. ధర్మానికి, అధర్మానికి మధ్య జరిగే సంఘర్షణ, మనం తీసుకునే నిర్ణయాలు, వాటి వల్ల కలిగే పరిణామాలు మన జీవితాలను ఎలా మారుస్తాయో ఇవి కళ్లకు కట్టినట్లు చూపిస్తాయి. తాత్కాలిక ప్రయోజనాల కోసం చేసే పనులకు, ధర్మబద్ధంగా చేసే పనులకు మధ్య తేడా ఏంటి.. అవి మనకు దుఃఖాన్ని మిగిలిస్తాయా లేక స్థిరత్వాన్ని ఇస్తాయా అనేది ఇవి వివరిస్తాయి.
నిజానికి మహాభారతాన్ని ‘పంచమ వేదం’ (ఐదవ వేదం) అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే వేదాల్లో ఉన్న ప్రతి విషయం ఇందులో ఉంటుంది. గందరగోళం, అహంకారం మరియు ఆవేశంపై ‘ధర్మం’ సాధించిన విజయమే రామాయణ, మహాభారతాల సారం.
‘బృహత్కథ’ అనేది కూడా ఒక గొప్ప ఇతిహాసమే, కానీ అది ప్రస్తుతం మనకు లభ్యం కావడం లేదు. అయితే ‘కథా సరితా సాగరం’ రూపంలో ఆ కథలు మనకు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత:
మన భారత రాజ్యాంగం “India, that is Bharat” (ఇండియా అంటే భారత్) అనే పదాలతో మొదలవుతుంది. మన ఇతిహాసాల మూలాలను మన దేశం పేరులోనే ఇలా పొందుపరిచారు.

పురాణాలు అంటే పాత కథలు మరియు ఉపాఖ్యానాల సమాహారం. సామాన్య ప్రజలకు వేదాల సారాన్ని సులభంగా అర్థమయ్యేలా చెప్పడమే వీటి ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. వేదాల్లోని కష్టమైన, తాత్వికమైన విషయాలను ఆకర్షణీయమైన కథల రూపంలో పురాణాలు మనకు అందిస్తాయి. అయితే ఇవి కేవలం కథలు మాత్రమే కాదు; ఇతర గ్రంథాల్లో లేని ఎంతో ముఖ్యమైన భౌగోళిక మరియు చారిత్రక సమాచారం వీటిలో ఉంటుంది.
మొత్తం 18 మహాపురాణాలు ఉన్నాయి, ఇవి కాకుండా మరెన్నో చిన్న పురాణాలు కూడా ఉన్నాయి. ఒక పురాణాన్ని ‘మహాపురాణం’ అనాలంటే దానికి ఐదు లక్షణాలు ఉండాలి: సృష్టి, లయం మరియు తిరిగి సృష్టి, దేవతలు మరియు మహర్షుల వంశానుక్రమం, వివిధ యుగాల చరిత్ర, మరియు గొప్ప రాజుల వంశ చరిత్రల గురించి అవి వివరించాలి.
రాజుల విజయాలను, వారి వంశాలను ఇవి రికార్డు చేశాయి. పురాణాల వల్లే మన పండుగలు, తీర్థయాత్రలు, నదులు, పర్వతాలు మరియు అడవులకు అంతటి ప్రాముఖ్యత లభించింది. మన చుట్టూ ఉన్న భౌగోళిక ప్రాంతాలను ‘పుణ్య క్షేత్రాలు’గా మార్చిన ఘనత పురాణాలదే. ఆ కాలంలో ఇవి ప్రజల విజ్ఞాన సర్వస్వాలుగా (encyclopedias) పనిచేసేవి. వేదాలు, ఉపనిషత్తులు పండితులకు అర్థమైతే, సామాన్య ప్రజలకు ధర్మం అంటే ఏమిటో ఇతిహాసాలు, పురాణాలే నేర్పించాయి.
పురాణాలు అనేక ‘తీర్థాల’ గురించి చెబుతాయి. ‘తీర్థం’ అంటే ‘దాటడం’ అని అర్థం—అంటే భౌతిక ప్రపంచం నుండి ఆధ్యాత్మిక ప్రపంచంలోకి అడుగు పెట్టడం అన్నమాట.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత:
మనం నవరాత్రుల సమయంలో చదువుకునే ప్రసిద్ధ ‘దుర్గా సప్తశతి’ మార్కండేయ పురాణంలోని భాగమే. అలాగే, అయోధ్య కేసులో రామజన్మభూమి గురించి సుప్రీం కోర్టులో జరిగిన వాదనల సమయంలో స్కాంద పురాణంలోని ఆధారాలే కీలక పాత్ర పోషించాయి.

వేదాంగాలలో ఒకటైన ‘కల్పం’ యజ్ఞయాగాదులు, సంప్రదాయ పద్ధతుల గురించి వివరిస్తుంది. ఈ కల్పంలో ఒక భాగమే ‘ఆగమాలు’. ఇవి ప్రధానంగా ఆలయ వ్యవస్థ మరియు సామూహిక పూజా విధానాల గురించి చెబుతాయి. గుడిలో జరిగే ఉత్సవాలు, పండుగలు ఎలా నిర్వహించాలి? ఆలయ నిర్మాణం, వాస్తు మరియు విగ్రహ రూపకల్పన (iconography) ఎలా ఉండాలి? వంటి నియమాలన్నీ ఇందులో ఉంటాయి. ఈ ఆగమాలను శైవ, వైష్ణవ మరియు శాక్త ఆగమాలుగా వర్గీకరించారు.
ఆగమాలతో పాటు ‘తంత్రం’ కూడా వీటికి దగ్గరి సంబంధం ఉన్న శాస్త్రమే. శాక్త ఆగమాలను సాధారణంగా తంత్రాలు అని పిలుస్తారు. ఆగమాలు ఆలయాల్లో జరిగే పబ్లిక్ పూజల గురించి చెబితే, తంత్రాలు వ్యక్తిగత సాధన మరియు భగవంతుడితో ఏకమవ్వడానికి చేసే ప్రక్రియలపై దృష్టి పెడతాయి. అయితే, తంత్రం అనగానే కేవలం మంత్రతంత్రాలు లేదా క్షుద్ర విద్యలు అని అనుకోవడం పొరపాటు.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత:
మన దేశంలోని ప్రాచీన దేవాలయాలన్నీ ఆగమ శాస్త్రం ప్రకారమే నిర్మించబడ్డాయి. ఇప్పటికీ చాలా ప్రసిద్ధ ఆలయాల్లో ప్రతిరోజూ జరిగే పూజా కార్యక్రమాలు, సేవలు ఈ ఆగమ పద్ధతుల ప్రకారమే జరుగుతున్నాయి.
ఈ చిత్రం దేవాలయానికి మరియు మానవ శరీరానికి ఉన్న సంబంధాన్ని తెలియజేసే ఒక సంకేతం.

సంస్కృతంలో తత్త్వశాస్త్రాన్ని ‘దర్శనం’ అంటారు. దీనికి “దృక్పథం”, దృష్టి లేదా అవగాహన అని అర్థం. ఈ పదం వెనుక ఉన్న విశేషమేమిటంటే, భారతీయ తత్త్వశాస్త్రం ఎంత విశాలమైనదో ఇది తెలియజేస్తుంది. విభిన్నమైన ఆలోచనలను, అభిప్రాయాలను గౌరవిస్తూ, వాటిని లోతుగా పరిశోధించే గొప్ప సంస్కృతి మనది.
దర్శనాలు అంటే ప్రధానంగా ఆరు రకాల తత్త్వ పాఠశాలలు: న్యాయ, వైశేషిక, సాంఖ్య, యోగ, మీమాంస మరియు వేదాంత.
ఈ దర్శనాలు ఐదు ప్రాథమిక ప్రశ్నలకు సమాధానాలను వెతుకుతాయి – మనిషి స్వభావం ఏమిటి? ఈ ప్రపంచం ఎలాంటిది? పరమాత్మ స్వరూపం ఏమిటి? మనిషిని ఈ లోకంతో బంధించేది ఏమిటి? మరియు ఆ బంధాల నుండి విముక్తి (మోక్షం) కలిగించేది ఏమిటి?
భారతీయ దర్శన వ్యవస్థ చాలా పెద్దది. ఇందులో కేవలం ఆధ్యాత్మికతే కాకుండా, పూర్తి భౌతికవాదాన్ని నమ్మే ‘చార్వాకం’ మరియు విధిని నమ్మే ‘ఆజీవికం’ వంటి భిన్నమైన సిద్ధాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. సంస్కృతంలో ‘దర్శనం’ అంటే చూడటం అని అర్థం. మనం గుడికి వెళ్ళినప్పుడు దైవ దర్శనం చేసుకున్నాము అని వాడుకలో అంటుంటాం కదా, అది దీని నుండే వచ్చింది.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత:
‘యోగ’ అనేది మనం నిత్య జీవితంలో పాటించే ఒక ఆచరణాత్మక తత్త్వశాస్త్రం. మనసుని, శరీరాన్ని ఒక క్రమశిక్షణలో ఉంచి, మోక్ష మార్గంలో నడిపించడానికి ఇది ఒక ప్రాక్టికల్ మార్గాన్ని చూపిస్తుంది. ఈ చిత్రం ఆరు దర్శనాల గురించిన సంక్షిప్త సమాచారం. (క్రెడిట్: myNachiketa.com)

ఆరు దర్శనాలలో ఒకటైన ‘వేదాంతం’నే ‘ఉత్తర మీమాంస’ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది వేదాల చివరన ఉండే భాగం మాత్రమే కాదు, వేదాలు బోధించే తత్త్వానికి ఒక గొప్ప సారాంశం కూడా. ప్రపంచంలోనే అత్యున్నతమైన తత్త్వశాస్త్రం ‘వేదాంతం’ అని స్వామి వివేకానంద ప్రకటించారు.
ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మ సూత్రాలు మరియు భగవద్గీత… ఈ మూడింటినీ వేదాంతానికి పునాది గ్రంథాలుగా భావిస్తారు. వీటిని కలిపి ‘ప్రస్థాన త్రయి’ అని అంటారు. చాలా సందర్భాలలో ఉపనిషత్తులనే వేదాంతంగా పిలుస్తుంటారు. అద్వైతం, ద్వైతం మరియు విశిష్టాద్వైతం అనేవి వేదాంతంలోని ప్రసిద్ధ శాఖలు.
శంకరాచార్యులు (అద్వైతం) మరియు మండన మిశ్రుల (పూర్వ మీమాంస) మధ్య ఒక సుదీర్ఘమైన వేదాంత చర్చ జరిగింది. ఆ చర్చకు మండన మిశ్రుడి భార్య (ఆమె కూడా గొప్ప పండితురాలు) న్యాయ నిర్ణేతగా వ్యవహరించారు. ఆ చర్చలో గెలిచిన శంకరాచార్యులు, మండన మిశ్రుడిని తన శిష్యుడిగా స్వీకరించారు.
దర్శనాలన్నింటిలోనూ ‘బ్రహ్మన్’ అనే పదం చాలా ముఖ్యమైనది. ఇక్కడ ‘బ్రహ్మన్’ అంటే ‘పరబ్రహ్మ’ లేదా అత్యున్నతమైన సత్యం అని అర్థం. దీనిని ‘బ్రాహ్మణ’ (కుల గుర్తింపు) అనే పదంతో కలిపి గందరగోళం పడకూడదు.

నేటి కాలంలో దీని ప్రాముఖ్యత:
మన జాతీయ నినాదమైన ‘సత్యమేవ జయతే’ ముండకోపనిషత్తు నుండి తీసుకున్నదే.
ఈ చిత్రం ఉపనిషత్తుల బోధనలను ప్రతిబింబిస్తుంది. (హిమాలయన్ అకాడమీ వారి పెయింటింగ్).