ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଉପବେଦଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଅଂଶ ଯାହା ବେଦଜ୍ଞାନର ଏକ ମାଧ୍ଯମିକ ସଂସ୍ଥା | ବେଦ ଜୀବନର ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକ ଦିଗ (ଧର୍ମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ) କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ଉପବେଦ ଅର୍ଥ (ଭୌତିକ ମାଧ୍ଯମ) ଏବଂ କାମ (ଇଚ୍ଛା) କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ଉପବେଦଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ବ୍ଯବହାରିକ ପ୍ରଯ଼ୋଗର ଉଦାହରଣ। ସେମାନେ ଭୌତିକ ଜଗତରେ ଆମର କାର୍ଯ୍ଯକଳାପ ଉପରେ ଧ୍ଯାନ ଦିଅନ୍ତି। ଚାରୋଟି ଉପବେଦ ଅଛି, ଯାହା ଚାରୋଟି ବେଦର ପାଖାପାଖି ଅନୁରୂପ, ଆୟୁର୍ବେଦ, ଅର୍ଥ ବେଦ, ଗନ୍ଧର୍ବ ବେଦ ଏବଂ ସ୍ଥପାତ୍ଯ ବେଦ।
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଅର୍ଥବେଦର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରନ୍ଥ। ଏହା ଶାସନ, ରାଜ୍ଯ଼ ଅଧିଗ୍ରହଣ, ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କଳା ଉପରେ ଧ୍ଯ଼ାନ ଦେଇଥାଏ। ଏଥିରେ ଅର୍ଥନୀତି, ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ, ଆଇନ, ନୈତିକତା, ସମାଜ ବିଜ୍ଞାନ, ନ୍ଯ଼ାଯ଼ଶାସ୍ତ୍ର, ପ୍ରତିରକ୍ଷା, ପରିଚାଳନା, ବାଣିଜ୍ଯ଼ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ଯ଼, ବେସାମରିକ ଏବଂ ସାମରିକ ଇଞ୍ଜିନିଯ଼ରିଂ, ଗୁପ୍ତଚର ଇତ୍ଯାଦି ଅଧ୍ଯୟନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ |
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଶାସନର ଲକ୍ଷ୍ଯକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି-“ନିଜ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସୁଖରେ ରାଜାଙ୍କ ସୁଖ ରହିଥାଏ; ସେମାନଙ୍କ କଲ୍ଯାଣରେ, ତାଙ୍କର କଲ୍ଯାଣ।”
ଅର୍ଥଶବ୍ଦ ଧନ କିମ୍ବା ସମୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଭୌତିକ ସାଧନକୁ ବୁଝାଏ ।
ଆଜିର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା: ଯେତେବେଳେ ବିଦେଶୀ ଦୂତାବାସ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ଯ ଦୂତାବାସ ରଖିବା ପାଇଁ ଦିଲ୍ଲୀରେ କୂଟନୈତିକ ଏନକ୍ଲେଭ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଉପଯୁକ୍ତ ନାମ ଚାଣକ୍ଯପୁରୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହାର କେତେକ ମୁଖ୍ଯ ରାସ୍ତାର ନାମ ଧର୍ମ ମାର୍ଗ, ସତ୍ଯ ମାର୍ଗ, ନ୍ଯାୟ ମାର୍ଗ, ଶାନ୍ତି ପଥ ଇତ୍ଯଦି ରଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଭାରତୀୟ ଶାସନ ଦର୍ଶନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଛି।
ଏହି ଚିତ୍ରଟି ଦିଲ୍ଲୀର ଚାଣକ୍ଯପୁରୀର ।
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଉପବେଦଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଅଂଶ ଯାହା ବେଦଜ୍ଞାନର ଏକ ମାଧ୍ଯମିକ ସଂସ୍ଥା | ବେଦ ଜୀବନର ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକ ଦିଗ (ଧର୍ମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ) କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ଉପବେଦ ଅର୍ଥ (ଭୌତିକ ମାଧ୍ଯମ) ଏବଂ କାମ (ଇଚ୍ଛା) କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ | ଉପବେଦଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ବ୍ଯବହାରିକ ପ୍ରଯ଼ୋଗର ଉଦାହରଣ। ସେମାନେ ଭୌତିକ ଜଗତରେ ଆମର କାର୍ଯ୍ଯକଳାପ ଉପରେ ଧ୍ଯାନ ଦିଅନ୍ତି। ଚାରୋଟି ଉପବେଦ ଅଛି, ଯାହା ଚାରୋଟି ବେଦର ପାଖାପାଖି ଅନୁରୂପ, ଆୟୁର୍ବେଦ, ଅର୍ଥ ବେଦ, ଗନ୍ଧର୍ବ ବେଦ ଏବଂ ସ୍ଥପାତ୍ଯ ବେଦ।
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଅର୍ଥବେଦର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରନ୍ଥ। ଏହା ଶାସନ, ରାଜ୍ଯ଼ ଅଧିଗ୍ରହଣ, ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କଳା ଉପରେ ଧ୍ଯ଼ାନ ଦେଇଥାଏ। ଏଥିରେ ଅର୍ଥନୀତି, ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ, ଆଇନ, ନୈତିକତା, ସମାଜ ବିଜ୍ଞାନ, ନ୍ଯ଼ାଯ଼ଶାସ୍ତ୍ର, ପ୍ରତିରକ୍ଷା, ପରିଚାଳନା, ବାଣିଜ୍ଯ଼ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ଯ଼, ବେସାମରିକ ଏବଂ ସାମରିକ ଇଞ୍ଜିନିଯ଼ରିଂ, ଗୁପ୍ତଚର ଇତ୍ଯାଦି ଅଧ୍ଯୟନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ |
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଶାସନର ଲକ୍ଷ୍ଯକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି-“ନିଜ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସୁଖରେ ରାଜାଙ୍କ ସୁଖ ରହିଥାଏ; ସେମାନଙ୍କ କଲ୍ଯାଣରେ, ତାଙ୍କର କଲ୍ଯାଣ।”
ଅର୍ଥଶବ୍ଦ ଧନ କିମ୍ବା ସମୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଭୌତିକ ସାଧନକୁ ବୁଝାଏ ।
ଆଜିର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା: ଯେତେବେଳେ ବିଦେଶୀ ଦୂତାବାସ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ଯ ଦୂତାବାସ ରଖିବା ପାଇଁ ଦିଲ୍ଲୀରେ କୂଟନୈତିକ ଏନକ୍ଲେଭ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଉପଯୁକ୍ତ ନାମ ଚାଣକ୍ଯପୁରୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହାର କେତେକ ମୁଖ୍ଯ ରାସ୍ତାର ନାମ ଧର୍ମ ମାର୍ଗ, ସତ୍ଯ ମାର୍ଗ, ନ୍ଯାୟ ମାର୍ଗ, ଶାନ୍ତି ପଥ ଇତ୍ଯଦି ରଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଭାରତୀୟ ଶାସନ ଦର୍ଶନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଛି।
ଏହି ଚିତ୍ରଟି ଦିଲ୍ଲୀର ଚାଣକ୍ଯପୁରୀର ।
