ମହଯୋଗୀ ଶିବଙ୍କ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ ସହି ନ ପାରି ସତୀ ଆତ୍ମଦାହ କରିଥିଲେ l ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଭଗବାନ ଶିବ କଠୋର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିଥିଲେ l ଶିବଙ୍କ ମନରେ ଅବତରିତ ପାର୍ବତୀ ସତୀଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ପ୍ରଘଟ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରେମର ଦେବତା କାମଦେବଙ୍କୁ ନି୍ୟୁକ୍ତି କରାଗଲା l କାମଦେବଙ୍କ ଏତାଦୃଶ କର୍ମ ରେ ଶିବ ଙ୍କ୍ରୋଧiନ୍ୱିତ ହୋଇ କାମଦେବଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରି ଦେଇଥିଲେ l ପତିଙ୍କ ନିଧନ ପରେ ରତି ଶିବଙ୍କୁ କାମଦେବଙ୍କୁ ଜୀବିତ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ l ଶିବ ରତିଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ରକ୍ଷା କରି କାମଦେବଙ୍କୁ ଶରୀରବିହୀନ ଆତ୍ମା ରୂପରେ ଜୀବିତ କରିଥିଲେ l ହୋଲି କାମଦେବଙ୍କ ପୁନରଜୀବନ ର ପ୍ରତୀକ l
ହୋଲି ର ପୂର୍ବଦିନ ରେ ହେଉଥିବା ହୋଲିକା ଦହନ କାମଦେବଙ୍କ ଭସ୍ମ ହେବାର ପ୍ରତୀକ l ପୌରାଣିକ ଲେଖାରେ ବସନ୍ତୋତ୍ସବ ବିଭିନ୍ନ ନାମରେ ଯଥା କାମୋତ୍ସବ, ମଦନୋତ୍ସବ ଓ କୌମୁଦୀ ମହୋତ୍ସବ ରୂପରେ ବର୍ଣନା କରାଯାଇଅଛି ଯାହାର ସମ୍ପର୍କ କାମଦେବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ନାମ କାମ, ମଦନ ଓ କୌମୁଦୀ ସହିତ ସମ୍ପୂକ୍ତ l ସାଧାରଣତଃ ଏହି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଦେଶର ମଧ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିବା ବେଳେ ହୋଲକା ଦହନ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଦେଶର ଉତ୍ତର ଓ ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ପ୍ରଚଳିତ l ସମୟାନୁକ୍ରମେ ଏ ସବୁ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ର ପ୍ରଭାବ କମି ଯାଇଛି କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଏବେବି ଏହାର ଝଲକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ l ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ର ଗ୍ରାମ୍ୟଞ୍ଚଳ ରେ ହୋଲି ଅବସରରେ ଧୂଳିବନ୍ଦନ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ ଯାହା କାମଦେବଙ୍କ ଚିତାଷ୍ମ (ଧୂଳି ) ଦେହରେ ବୋଳି ତାଙ୍କ ପୁର୍ନଜନ୍ମ କୁ ବନ୍ଦନା କରାଯାଏ l
ସୂଚନା ସ୍ରୋତ : ନାଗରାଜ ପଚୋୖରି
https://indiafacts.org/holi-kaamotsava-age-old-hindu-festival-love/

The 1890 painting is Shiva burning Kamadeva.

ସମ୍ବଭତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଷୋହଳ ଶହ ମସିହାରେ ଲିଖିତ ଗର୍ଗ ସଂହିତା ରାଧା କୃଷ୍ଣ ଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଵେବତା ରୂପେ ବନ୍ଦନା କରେ l ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତ୍ତି ଙ୍କ ହୋଲି ଉତ୍ସବ ପାଳନର ବର୍ଣନା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂହିତାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ l ଅନେକ ସମୟରେ ରାଧାଙ୍କ ଶ୍ୱେତ ଶୁଭ୍ର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ରେ ଇର୍ଷାନ୍ୱିତ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ରଂଗାୟିତ କରିଥାନ୍ତି ତ ଗୋପୀ ମାନଙ୍କ ଗହଣରେ ରହିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଧା ମଧ୍ୟ ଇର୍ଷାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଥାନ୍ତି l ରାଧା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅନୁପମ ଲୀଳାର ବିଭିନ୍ନ ଛଟା ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ର ବ୍ରଜଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ, ଯେମିତି ଲଠମାର ହୋଲିରେ ସ୍ତ୍ରୀ ମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଲାଠିରେ ମାଡ ମାରିଥାନ୍ତି, ଫୂଲୱାଲୀ ( ଫୁଲ )ହୋଲି, ଲଡ଼ୁମାର (ମିଠାଈ ) ହୋଲି, ଦଉଳି କି ହୂରଙ୍ଗ ( ଦାଉ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ) ହୋଲି.

The painting is 18th Century Nihal Chand of Radha Krishna playing Holi

ଏହି ଅଂଚଳରେ ହୋଲି ଉତ୍ସବ କୁ ଦୋଳ ଯାତ୍ରା ବା ଝୁଲା ଯାତ୍ରା କୁହା ଯାଇଥାଏ l କୃଷଭକ୍ତ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦିନଟି ମହତ୍ବପୁର୍ଣ କାହିଁକିନା ଏହି ଦିନକୁ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ l ରାଧା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତିମା କୁ ସୁସଜ୍ଜିତ ପାଲିଙ୍କିରେ ବସାଇ ଗୀତାବାଦ୍ୟ ଓ ରଙ୍ଗୀନ ପିଚକାରୀ ସହ ସହର ପରିକ୍ରମା କରାଯାଇ ଥାଏ l ଏହି ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବ ସାଧାରଣ ହୋଲି ଅପେକ୍ଷା ଆହୁରି ମହତ୍ବପୁର୍ଣ ଅଟେ I ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ରେ କାଳିଦାସ ବିରଚିତ ରଘୁବଂଶ ରେ ଦୋଳଯାତ୍ରା କୁ ବସନ୍ତ ଉତ୍ସବର ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ବର୍ଣନା କରାଯାଇଛି l

The picture is Dol Jatra in Puri. Picture Credit Heritage Labs

ହୋୟସାଲା ରାଜବଂଶ ର ମନ୍ଦିର ଶିଳ୍ପକଳା ଅଦ୍ଵିତୀୟ ଓ ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଶିଳ୍ପକଳା ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା l କୋମଳ ଖଡ଼ିପଥର ର ଵ୍ୟବହାର ଏହି ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ର ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଅଟେ l ଏହି ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ରେ ଏମିତି ନିଖୁଣ କାରିଗରୀ ଅଛି ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ ମନେହୁଏ ଯେମିତି କେହି ବଣିଆ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆଭୂଷଣ ତିଆରି କରିଛି l ଏହି ଛବି ବାର ଶହ ଶତାବ୍ଦୀ ରେ ନିର୍ମିତ ବେଲୁର ର ଚେନ୍ନାକେଶବ ମନ୍ଦିରର ଯାହାକି ବିଶ୍ୱାଧରୋହର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ l ଏହି ଛବିରେ ଜଣେ ସହଚରି ପିଚକାରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ଓ ଅନ୍ୟ ସହଚରି ଜଳ କୁମ୍ଭ ନେଇ ଆସୁଥିବାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ l

ନିକୋଲୋ କୋଣ୍ଟି ଭେନିସ ସହରର ବ୍ୟବସାୟୀ ଥିଲେ ଯେ ପଚିଶ ବର୍ଷ ଧରି ଏସିଆ ମହାଦେଶ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ l ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ 1420ରେ ହାମ୍ଫି ଆସି ସେଠାରେ ହେଉଥିବା ତିନି ଦିନିଆଁ ହୋଲି ବିଷୟରେ ବର୍ଣନା କରି କହନ୍ତି ଯେ ଜନସାଧାରଣ ରାଜବଂଶ ସହିତ ମିଶି କେଶର ରଙ୍ଗର ପାଣି ରେ ହୋଲି ଖେଳୁଥିଲେ l ରାଜାରାଜୁଡା ଙ୍କୁ ଅପଦସ୍ତ ରେ ପକାଇ ତାର ମଜା ନେଉଥିଲେ l ଏହା ଏକ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ଖୁସି ର ହୋଲି ଥିଲା l ହାମ୍ଫି ରେ ଥିବା ଅନେକ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ରେ ଏମିତି ହୋଲି ଉପଭୋଗ କରିବାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ l ସଂଲଗ୍ନ ଛବିରେ ଏମିତି ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେଉଁଠି ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଛିଡା ହୋଇଥିବା ରାଜ ଦମ୍ପତ୍ତି ଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ମାନେ ପିଚକାରୀ ମାରୁଛନ୍ତି l ରାଜ ଦମ୍ପତ୍ତି ପାଣିଛିଟା ରୁ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି l ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ମନୋରମ ଦୃଶ୍ୟ !
ସୂଚନା ସ୍ରୋତ : https://www.theheritagelab.in/20-holi-pictures/

ହୋଲି ମୁସଲିମ କବି ଓ ଗାୟକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲା l ତେର ଶହ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅମୀର ଖୁସୃ ଲେଖନ୍ତି ” ମୋର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଘର ରଙ୍ଗରେ ଭରପୁର” l ଅଠର ଶହ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବୁଲ୍ଲେ ଶାହା ଲେଖନ୍ତି “ମୁ ବିସମିଲ୍ଲା କହି ସାରିବା ପରେ ହୋଲି ଖେଳିବି “l ବାହାଦୁର ଶାହା ଜାଫର ହିନ୍ଦୀ ସିନେମାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିବା ଏକ ରସିକିଆ ପଦ୍ୟରେ ଲେଖନ୍ତି ” ମୋ ଉପରେ ରଙ୍ଗ କାହିଁକି ମାରିଲ ରାଜକୁମାର, ମୁ ତୁମକୁ ଗାଳି ଦେବି “l

Picture Credit: Heritage Labs, Late mughal period Holi Celebration painting

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କ୍ଷ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଲେଖା ହୋଇଥିବା ଶବରଙ୍କ ଭାଷ୍ୟ ବୁଦ୍ଧଦେବଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ପୂର୍ବର ଜୈମିନିଙ୍କ ମୀମାଂଶାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ବପୁର୍ଣ କୃତି ଅଟେ l ଏହି ଭାଷ୍ୟରୁ ଜଣାପଡେ ଯେ ହୋଲି କେବଳ ପୂର୍ବୀୟ ପ୍ରାନ୍ତର ଉତ୍ସବ ବୋଲି ଗଣା ଯିବା ପାଇଁ ଦାବି ହୋଇଥିଲା l ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ଶବର କହିଛନ୍ତି ସମଗ୍ର ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ହୋଲି ଉତ୍ସବ ମାନିବା କଥା l ଏଇଥିରୁ ଜଣାପଡେ ହୋଲି ପ୍ରାୟତଃ ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ମନା ଯାଉଥିଲା, ଦେଶର ଅନ୍ୟ ଭାଗରେ ଏହାର ପ୍ରଚଳନ ଏତେ ନ ଥିଲା l ଏବେ ହୋଲି ମଧ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ପର୍ବ ଭାବରେ ନିଆଯାଏ l

Picture Credit: Heritage Labs, Late 19th century painting of Holi in Murshidabad

ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୁର୍ବ 400 ରୁ 300 ଇସବି ମଧ୍ୟରେ ଲେଖାହୋଇଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ କାମସୁତ୍ର ମନୁଷ୍ୟର ଚାରୋଟି ପୁରୁଷାର୍ଥ ମଧ୍ୟରୁ କାମ (ବାସନା /ସୁଖ ) ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଏ l ବାସନ୍ତୋତ୍ସବ ଉଦକ କ୍ଷ୍ବେଦିକା ( ଜଳ ସିଞ୍ଚନ ) ମଧ୍ୟ୍ୟମରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ବୋଲି ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣିତ l କାମସୁତ୍ର ଉପରେ ଜୟମଙ୍ଗଳଙ୍କ ବିସ୍ଲେଷଣରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ହୋଲକା ଉତ୍ସବ ଫଗୁଣ ପୂର୍ଣମୀ ଦିନ ପାଳନ କରାଯାଏ l ଜନସାଧାରଣ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବୁଟିଆ (କିଂଶୁକ,ପଳାଶ ) ପୁଲରେ ତିଆରି ରଙ୍ଗୀନ ଜଳ ପିଚକାରୀରେ ସିଞ୍ଚି ଓ ରଙ୍ଗୀନ ଫଗୁ ଫିଙ୍ଗି ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ ମନାନ୍ତି ଯାହାକୁ ରଙ୍ଗ କ୍ରୀଡା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ l ହୋଲି ଉତ୍ସବର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ସେଚନକ୍ରୀଡା ବାର ଶହ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ମନ୍ଦିରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ l

Picture Credit: Heritage Labs, 18th Century Radha Krishna

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାର ଏକ ପରିଷ୍କୃତ ଉପଭାଷା ଯାହାକି ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ପଦ୍ୟ ସାହିତ୍ୟର ମାନକ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ l ମରାଠୀ ଭାଷାର ସୃଷ୍ଟି ଏଇଠାରୁ l ଗାହ ସତ୍ତସାଇ ଗଲ୍ପଗୁଛ ପ୍ରେମ ଗଳ୍ପକୁ ଜୀବନର କୁଶ୍ଚିତ ବାସ୍ତବିକତା ରୂପେ ବର୍ଣନା କରେ l ହୋଲି ପରି ଉତ୍ସବର ମଧ୍ୟ ବର୍ଣନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ l ଏକ ପଦ୍ୟାଂଶରେ କବି ଜଣେ ରମଣୀ ହାତରେ ରଙ୍ଗ ଧରି ଭାବୁଛି କାଳେ ନିଜର ପ୍ରିୟତମକୁ ରଙ୍ଗରେ ରଂଗାୟିତ କରି ଦିଅନ୍ତା କି, ଏକଥା ଭାବି ଭାବି ହାତର ରଙ୍ଗ ତାର ନିଜର ସ୍ବେଦରେ ପଣିଆ ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଯାଏ l ଅନ୍ୟ ପଦ୍ୟାଂଶରେ କାଦୁଅ ଛିଟାରେ ଭରି ଦିଆ ଯାଇଥିବା କାବ୍ୟର ନାୟିକାଙ୍କୁ ଜଣେ କହୁଛି ” ପ୍ରିୟାତମ ତୁମକୁ କାଦୁଅରେ ଶୁଶୋଭିତ କରିଛନ୍ତି ଯାହାକି ଫଗୁଣ ଉତ୍ସବରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ଅଟେ l

Picture Credit: Heritage Labs, 19th Century painting of Maratha Chieftan celebrating Holi

ଥାନେସର ସମ୍ରାଟ ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନ, ଶ୍ରୀ ହର୍ଷ ନାମରେ ତିନୋଟି ନାଟ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ l ରତ୍ନାବଳୀ ନାଟକ ବସନ୍ତୋତ୍ସବ ସମୟରେ ଅଭିନୀତ ହୋଇଥିଲା l ସେହି ନାଟ୍ୟରେ ବସନ୍ତୋତ୍ସବର ବର୍ଣନା ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ” ଜନସାଧାରଣ ପିଚକାରୀରୁ ବାହାରୁଥିବା ପାଣିର ତାଳେ ତାଳେ ନାଚୁଥାଆନ୍ତି l ସହରର ଗଳିକନ୍ଦି ସଂଗୀତମୟ ହୋଇ ଥାଏ l ଜନବସତୀ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗରେ ଓ ସୁବାସିତ ଫଗୁ ଗୁଣ୍ଡରେ ଚମତ୍କାର ଦିଶୁଥାଏ “l ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କୁତ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତୋତ୍ସବ ବିଷୟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି l ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଷଷ୍ଠ ସପ୍ତମ ମଧ୍ୟରେ ଦାଣ୍ଡିନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲେଖାଯାଇଥିବା “ଦଶକୁମାରଚରିତ ” ମଧ୍ୟ ହୋଲିକାତ୍ସବରେ ରଙ୍ଗର ଉପଯୋଗ ବିଷୟରେ ବର୍ଣନା କରେ
ସୂଚନା ସ୍ରୋତ : ଡାନିଏଲ ଫେଲର, ଦି ସ୍ପ୍ରିଙ୍ଗ ଫେଷ୍ଟିଭିଟିସ ଇନ କିଙ୍ଗସ କୋୖର୍ଟ, ଏସେ ଇନ ଫେଷ୍ଟିଭାଲ ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ

The picture is an AI rendering of the description in Ratnavali

ଆଜି ହୋଲି ଏକ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ଖେଳ ହୋଇ ଯାଇଛି କିନ୍ତୁ ଦିନ ଥିଲା ଏହା କେବଳ ରାଜା ରାଜୁଡାଙ୍କ ଖେଳ ଥିଲା l ଅଥର୍ବ ବେଦର ‘ରାଜା ରାଜୁଡାଙ୍କ ଉତ୍ସବ ପାଞ୍ଜିଜା ‘ ବିଭାଗରେ ହୋଲକା ଉତ୍ସବ ବିଷୟରେ ବର୍ଣନା ମିଳେ ଯାହାକି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସମ୍ରାଟ ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କ ନାଟ୍ୟରେ ଲେଖା ହୋଇଅଛି l ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଏଗାର ଶତାବ୍ଦୀରେ ଲେଖା ଯାଇଥିବା “କଥାସରିତସାଗର ” ଓ “ବିକ୍ରମଚରିତ” ରେ ବନ ମହୋତ୍ସବ ପାଳନରେ କିପରି ରାଜାମାନେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଉ ଥିଲେ ତାହା ଲେଖା ହେଇଅଛି l ମୋଗଲମାନେ ଏହି ସଂକୃତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ହୋଲି ପର୍ବକୁ ଇଦ ଏ ଗୁଲାବି ଏବଂ ଅବ ଏ ପାଶୀ (ରଙ୍ଗ ବିରଙ୍ଗ ପୁଲ ବର୍ଷା ) ନାମରେ ନାମିତ କରିଥିଲେ ଯାହାକି ଜାହାଙ୍ଗୀର ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜିବନୀରେ ଲେଖିଛନ୍ତି l ମୋଗଲ ଓ ରାଜପୁତ ହୋଲି ଖେକୁଥିବା ସମୟର ଅନେକ ଚିତ୍ରକଳା ରହିଛି l ସଂଲଗ୍ନ ଚିତ୍ରକଳା ବିକୀମେଡ଼ିଆରେ ଥିବା ଜାହାଙ୍ଗୀର ହୋଲି ଖେଳୁଥିବାର ଦୃଶ୍ୟ ଅଟେ l

Wikimedia Image of Holi in Jahangir’s court

ପ୍ରଚଳିତ ଲୋକକଥାରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ହୋଲି ଶବ୍ଦ ପୌରାଣିକ ଗଳ୍ପ ହୋଲିକା ଓ ପ୍ରହଲ୍ଲାଦ ରୁ ଆସିଛି l ବୋଧହୁଏ ହୋଲକା ଶବ୍ଦ ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ହୁ (ଅର୍ପଣ କରିବା )ରୁ ଆସିଛି l ଆହୁତି ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ହୋଇଛି l ହୋଲିରେ ହେଉଥିବା କାଷ୍ଠ ଦହନରୁ ହୋଲକା ( ଯିଏ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରେ ) ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଯାହାକି ଅଥର୍ବ ବେଦର ପରିଶିଷ୍ଟରେ ବର୍ଣିତ l ଚରକ ସଂହିତା ଅନୁସାରେ ହୋଲକା-ସ୍ବେଦ ଏକ କଳା ଯାହାଦ୍ୱାରା ହୋଲିର କାଷ୍ଠଗ୍ନୀ ରୁ ସ୍ବେଦ ବାହାର କରିବା ଲ ହୋଲି ପର୍ବ ବିଷୟରେ ଆହୁରି ଅନେକ ଲେଖ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ l ତୈତ୍ତ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକ ଉପରେ ସାୟନnk ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଭଗବାନ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ନିଜର ଅଙ୍ଗବସ୍ତ୍ର ରଂଗାୟିତ କରନ୍ତି l ମହାବ୍ରତ୍ୟ ପର୍ବାଣି ସମୟରେ ସ୍ତ୍ରୀ ମାନେ ଅଗ୍ନି ଚତୁର୍ପାଶ୍ୱରେ ପିଚକାରୀ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରିବା ଦେଖାଯାଏ l କଥକ ଗୃହ ଶୁତ୍ର ଅନୁସାରେ ଫଗୁଣ ପୂର୍ଣମୀ ରାତ୍ରି ରେ ବିବାହିତା ନାରୀ ନିଜର ପରିବାରର ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୁର୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାକଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି l ଅନେକେ ହୋଲି ପର୍ବ ବୈଦିକ ନୁହଁ ବୋଲି ମତାମତ ଦେଇଥାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏହି ପର୍ବର ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତା ବୈଦିକ ସାହିତ୍ୟ ସହିତ ଜଡିତ ଥିବା ଦେଖାଯାଏ l

Picture Credit: Sara Welch, Wikimedia, Prahalada and Holaka