తన ‘పేద’ భర్త శివుడిని ఆమె తండ్రి అగౌరవపరిచిన తర్వాత సతి ఆత్మాహుతికి పాల్పడింది. ఆమె మరణం తర్వాత శివుడు కఠినమైన బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించాడు. ప్రేమ దేవుడైన కామదేవుడికి పునర్జన్మ పొందిన సతి అయిన పార్వతి పట్ల శివుడి లో ప్రేమను రేకెత్తించే పని అప్పగించబడింది. శివుడి అతని పై కోపగించి దహనం చేశాడు. కాముడి భార్య రతి కోరిక పై కరుణించి శివుడు కాముడి కి పునర్జన్మను ప్రసాదించినాడు. హోలీకి ఒక రోజు ముందు జరిగే భోగి మంట అతని దహనాన్ని సూచిస్తుంది. కామోత్సవం మరియు మదనోత్సవం వంటి పురాతన గ్రంథాలలో వసంత ఉత్సవానికి ఆపాదించబడిన కొన్ని పేర్లు కాముడితో సంబంధాన్ని సూచిస్తాయి. ఈ కథ మధ్య & దక్షిణ భారతదేశంలో ఎక్కువ ప్రబలంగా ఉండేది, అయితే హోలక ఒకటి ఉత్తర & తూర్పు ప్రాంతాలలో ఒకప్పుడు ఎక్కువగా ఉండేది. ఈ కథ కాలక్రమేణా మసకబారింది కానీ దక్షిణాదిలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో, ఇది ఇప్పటికీ గుర్తుండిపోతుంది. గ్రామీణ మహారాష్ట్రలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో, ధూలివందన పండుగ హోలీలో భాగం. ఇది కాముడి పునరుత్థానాన్ని జరుపుకోవడానికి (వందన్) కామ బూడిద (ధూళి) పూయడాన్ని సూచిస్తుంది.
మూలం: నాగరాజ్ పాతూరి,

The 1890 painting is Shiva burning Kamadeva.

గర్గ సంహిత (బహుశా 16వ శతాబ్దం) రాధా కృష్ణుడిలుని అత్యున్నత దేవతలుగా పూజిస్తారు. ఈ దైవిక జంట హోలీ వేడుకలను జరుపుకోవడం వివరిస్తుంది. కొన్నిసార్లు, కృష్ణుడు రాధ సౌందర్యాన్ని చూసి అసూయపడి ఆమెపై రంగు వేస్తాడు మరియు కొన్నిసార్లు రాధ కృష్ణుడిని చుట్టుముట్టిన గోపికలను చూసి అసూయ పడుతుంది. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని బ్రజ్ ప్రాంతంలో హోలీ జరుపుకునే అనేక ప్రత్యేకమైన విభిన్న మార్గాల్లో వారి లీలను స్మరించుకుంటారు. వీటిలో లథ్మార్ హోలీ ఉన్నాయి, ఇక్కడ మహిళలు తమ భర్తలను ఎగతాళి చేస్తారు, ఫూలోన్ వాలి హోలీ (పుష్ప హోలీ), లడూ మార్ హోలీ (స్వీట్లతో హోలీ), దౌజీ కా హురంగ (బలరామ – దౌతో హోలీ).

The painting is 18th Century Nihal Chand of Radha Krishna playing Holi

ఈ ప్రాంతాలలో, హోలీని డోల్ జాతర లేదా ఉయ్యాల పండుగ అని పిలుస్తారు. ఇది కృష్ణ భక్తులకు గొప్ప రోజు మరియు చైతన్య మహాప్రభు పుట్టినరోజుగా కూడా జరుపుకుంటారు. రాధా & కృష్ణులను అలంకరించిన పల్లకీలలో ఉంచి, సంగీతంతో పాటు నీరు & రంగు పొడి చల్లుతూ గ్రామం చుట్టూ తీసుకువెళతారు. కానీ ఇది సాధారణంగా హోలీతో ముడిపడి ఉన్న దానికంటే చాలా గంభీరమైన వేడుక. ‘రఘువంసం’ (4వ శతాబ్దం CE) లో కాళిదాసు ఊయల ఆటను వసంత ఉత్సవాలలో ముఖ్యమైన భాగంగా వర్ణించాడు.
మూలం: డేనియల్ ఫెల్లర్, “ది స్ప్రింగ్ ఫెస్టివల్స్ ఎట్ ది కింగ్స్ కోర్ట్”, ‘ఫెస్టివల్స్ ఆఫ్ ది ఇండియా’లో వ్యాసం.

The picture is Dol Jatra in Puri. Picture Credit Heritage Labs

హొయసల ఆలయ నిర్మాణం చాలా ప్రత్యేకమైనది, మనం ఉత్తరాదిలో లేదా దక్షిణాదిలో చూసే దానికి భిన్నంగా ఉంటుంది. మృదువైన సబ్బు రాయిని ఉపయోగించడం దీనికి ముఖ్య కారణం. వారి శిల్పాలు ఒక ఆభరణాల వ్యాపారి చేసినట్లుగా సంక్లిష్టంగా చెక్కబడ్డాయి. ఈ చిత్రం బేలూర్‌లోని 12వ శతాబ్దపు CE చెన్నకేశవ ఆలయం నుండి తీసుకోబడింది. ఈ ఆలయం ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం. మీరు ఒక మదనిక (అటెండెంట్) తన పిచ్కారిని నింపుతుండగా, మరొకరు ఆమెకు నీటి పాత్రను అందిస్తున్న శిల్పం చాలా సుపరిచితం.
మూలం: https://www.theheritagelab.in/20-holi-pictures/

నికోలో కాంటి అనే వెనీషియన్ వ్యాపారి ఆసియాలో 25 సంవత్సరాలు పర్యటించాడు. ఆయన 1420 CE ప్రాంతంలో హంపికి వచ్చి, రాజకుటుంబ సభ్యులతో సహా ప్రజలపై కుంకుమపువ్వు కలిపిన నీటిని చల్లిన మూడు రోజుల వేడుక గురించి వివరించాడు. రాజకుటుంబం అంతా నవ్వులతో నిండిపోయింది. ఇది సాధారణ ఆనందాల సమయం. హంపిలో ఈ హోలీ లాంటి వేడుకలను వర్ణించే కొన్ని శిల్పాలు ఉన్నాయి. క్రింద జతచేయబడిన చిత్రం మధ్యలో రాజ దంపతులను, నృత్యకారులు పిచ్కారీల నీటితో చల్లుతున్నట్లు మీరు చూడగలిగే ప్యానెల్.ఆ జంట దాక్కోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. మనోహరమైన చిత్రణ
మూలం: https://www.theheritagelab.in/20-holi-pictures/

హోలీ పండుగను ముస్లిం కవులు మరియు గాయకులు ఎంతో ఇష్టపడ్డారు. అమీర్ ఖుస్రావు (13వ శతాబ్దం CE) “మేరే ఖ్వాజా కే ఘర్ రంగ్ హై రి” (నా ప్రభువు ఇల్లు రంగులతో నిండి ఉంది) అని రాశారు. బుల్లె షా (18వ శతాబ్దం CE) “హోలీ ఖేలూంగి కేహ్ కర్ బిస్మిల్లా” ​​(బిస్మిల్లా అని చెప్పిన తర్వాత నేను హోలీ ఆడతాను) అని పాడారు. బహదూర్ షా జాఫర్ హోలీకి ఒక సరసమైన గీతాన్ని రాశారు, అది బాలీవుడ్ చిత్రంలో చోటు సంపాదించింది, “క్యూం మోపే మారి రంగ్ కీ పిచ్కారి, దేఖ్ కున్వర్జీ దుంగి గారి” (నువ్వు నాపై ఎందుకు రంగులు చల్లావు, నేను నిన్ను తిడతాను)

Picture Credit: Heritage Labs, Late mughal period Holi Celebration painting

షబర భాష్యం (క్రీ.శ. తొలి శతాబ్దాలు) అనేది జైమిని రాసిన మీమాంసపై ఒక తీవ్రమైన రచన, ఇది బుద్ధుని కంటే ముందే ఉన్న ఒక ప్రారంభ తాత్విక వ్యవస్థ. దీనిలో, హోలక పండుగను తూర్పు ప్రజలు మాత్రమే జరుపుకోవాలని ఒకరు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఆ పండుగను అందరు ‘ఆర్యులు’ జరుపుకోవాలని షబర సమాధానం ఇస్తున్నారు. ఇది ఏదో ఒక సమయంలో, హోలీ పండుగ తూర్పు భారతదేశంలో విస్తృతంగా ప్రబలంగా ఉండేదని మరియు దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో అంతగా సాధారణం కాదని సూచిస్తుంది. నేడు, హోలీని ఉత్తర & మధ్య భారతీయ పండుగగా విస్తృతంగా పరిగణిస్తారు.

Picture Credit: Heritage Labs, Late 19th century painting of Holi in Murshidabad

కామసూత్రం (400BCE – 300CE) అనేది జీవితంలోని నాలుగు పురుషార్థాలలో (లక్ష్యాలు) ఒకటి – కామ లేదా కోరిక/ఆనందం పై దృష్టి సారించిన పురాతన గ్రంథం. ఇది ‘ఉదక-క్షేదిక’ (అక్షరాలా “నీరు చల్లడం”) తో కూడిన వసంత ఉత్సవం (వసంతోత్సవం) గురించి వివరిస్తుంది. కామసూత్రంపై జయమంగళ వ్యాఖ్యానం హోలక అనేది ఫాల్గుణ పౌర్ణమి రోజున జరిగే పండుగ అని వివరిస్తుంది, ఈ పండుగలో ప్రజలు బుటియా (కింషుకా లేదా పలాష) వంటి పువ్వులతో తయారు చేసిన రంగు నీటిని చల్లుకోవడం ద్వారా, నీటి సిరంజిలను ఉపయోగించి మరియు ఒకరిపై ఒకరు రంగు పొడిని చల్లుకోవడం ద్వారా ఒకరినొకరు రంగులు వేసుకుంటారు. వారు శృంగ క్రీడలో మునిగిపోతారు, అంటే “నీటి సిరంజిలు లేదా కొమ్ములతో ఆడుకోవడం” (పిచ్చకారి). కర్ణాటకలోని 12వ శతాబ్దపు CE ఆలయంలో చిత్రీకరించబడిన హోలీ లాంటి వేడుకకు ‘సేచనక్రిడే’ అనే ఇదే పేరును ఉపయోగిస్తారు.

Picture Credit: Heritage Labs, 18th Century Radha Krishna

మహారాష్ట్రి అనేది ప్రాకృత భాష యొక్క శుద్ధి చేసిన సాహిత్య మాండలికం మరియు ప్రాచీన భారతదేశంలో సాహిత్య కవిత్వానికి ఒక ప్రమాణం. మరాఠీ దాని నుండి ఉద్భవించింది. గహ సత్తాసై ప్రేమ కథల ఆచరణాత్మక సంకలనాన్ని జీవితపు అసహ్యకరమైన వాస్తవికతగా అందిస్తుంది. ఇది హోలీ లాంటి వేడుకలను వివరిస్తుంది. ఒక పద్యం ఒక స్త్రీ గురించి మాట్లాడుతుంది, “తన పిడికిలిలో రంగు పొడిని పట్టుకుని, నా ప్రియమైన వ్యక్తిపై నేను దానిని విసిరేస్తానని ఆలోచిస్తూ, ఆమె చేతిలో ఉన్న పొడి రంగు నీరుగా మారినందుకు (చెమట కారణంగా) ఆమె (చాలా) ఆనందంతో ఆందోళన చెందింది.” బురదతో చల్లబడిన హీరోయిన్‌తో మరొక పద్యం ఇలా చెబుతుంది: “ఎవరో (మీ ప్రేమికుడు) మిమ్మల్ని బురదతో అలంకరించారు, ఇది ఫాల్గుణ పండుగ సమయంలో ఆమోదయోగ్యమైనది.”

Picture Credit: Heritage Labs, 19th Century painting of Maratha Chieftan celebrating Holi

థానేసర్ చక్రవర్తి హర్షవర్ధనుడు శ్రీ హర్ష పేరుతో మూడు నాటకాలు రాశాడు. ‘వసంతోత్సవ’ సమయంలో రత్నావళి ప్రదర్శించబడింది. వసంత ఉత్సవాల గురించి ఆయన వర్ణన నేటికీ చెల్లాచెదురుగా ఉండదు, “సిరంజీల నుండి వచ్చే నీటి స్పర్శకు పౌరులు నృత్యం చేస్తున్నారు. రోడ్డు అంతటా ఉన్న మార్గాలు జానపద పాటల ఉప్పొంగే సంగీతంతో పాడుతున్నారు మరియు అన్ని ప్రాంతాలులో పసుపు-ఎరుపు రంగులో సువాసనగల పొడి చల్లుకున్నారు”. ఇతర సంస్కృత రచయితలు కూడా వసంత ఉత్సవాలను ప్రస్తావిoచారు. దండిన్ (6వ-7వ శతాబ్దం CE) తన ‘దశకుమారచరిత’లో కూడా హోలికోత్సవాన్ని రంగులతో ఆడుకుంటున్నట్లు వర్ణించారు.
మూలం: డేనియల్ ఫెల్లర్, “ది స్ప్రింగ్ ఫెస్టివీటీస్ ఎట్ ది కింగ్స్ కోర్ట్”, ‘ఫెస్టివల్స్ ఆఫ్ ఇండియా’లో వ్యాసం.

The picture is an AI rendering of the description in Ratnavali

నేడు, హోలీ అనేది ప్రజల పండుగ అని మనం భావిస్తున్నాము. కానీ అది మొదలు రాజ వేడుకగా ప్రారంభింబడింది. అథర్వణ వేదంలో హోలక గురించిన ప్రస్తావన ‘రాజ వేడుకల క్యాలెండర్’ విభాగంలో ఉంది. హర్ష చక్రవర్తి 7వ శతాబ్దం CE తన నాటకంలో దీనిని వివరించాడు. 11వ శతాబ్దం CE కథా సంకలనాలు, కథాసరితసాగర్ మరియు విక్రమచరిత వసంతోత్సవ వేడుకలలో రాజుల పాత్రను హైలైట్ చేస్తాయి. విజయనగర రాజు వసంత ఉత్సవాలకు కేంద్రంగా ఉండేవారు. మొఘలులు ఈ ఆచారాన్ని స్వీకరించి హోలీని, ఈద్-ఎ-గులాబి లేదా ఆబ్-ఎ-పాషి (రంగురంగుల పువ్వుల వర్షం) అని పిలిచారు. జహంగీర్ తన ఆత్మకథలో దీనిని వివరించాడు. రాజ హోలీ ఉత్సవాలను వర్ణించే అనేక మొఘల్ & రాజ్‌పుత్ చిత్రాలు ఉన్నాయి. వికీమీడియా చిత్రం జహంగీర్ హోలీ ఆడుతున్నట్లు చూపించే పెయింటింగ్.

Wikimedia Image of Holi in Jahangir’s court

హోలీ అనేది హోలిక & ప్రహ్లాదుడి పురాణ కథ నుండి వచ్చిందని ప్రసిద్ధ కథనం సూచిస్తుంది. ఇది బహుశా సంస్కృత ‘హోలక’ అనే మూలం ‘హు’ – అర్పణ’ నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. ‘ఆహుతి’ లేదా నైవేద్యం అనే పదం దీని ఉత్పన్నం.
హోలక అంటే “నైవేద్యాలను స్వీకరించేది”, ఇది హోలీ భోగి మంటను సూచిస్తుంది. ఇది అథర్వణ వేదం యొక్క అనుబంధం లేదా ‘పరిషిష్ట’లో ప్రస్తావించబడింది. హోలక-స్వేదు అనేది భోగి మంట యొక్క అర్థాన్ని నిర్ధారిస్తూ చెమట పట్టడానికి ఉపయోగించే సాంకేతికత అని చరక సంహిత చెబుతోంది.
హోలీ వేడుకలకు అనేక ఇతర సూచనలు ఉన్నాయి. తైత్తిర్య అరణ్యకంపై సాయన వ్యాఖ్యానం వసంతకాలంలో దేవతలు తమ దుస్తులకు రంగులు వేసుకోవడాన్ని సూచిస్తుంది. మహావ్రాత్యం అనేది ఒక గంభీరమైన ఆచారం, ఇందులో మహిళలు నిప్పు చుట్టూ నీటి కుండలతో పాటలు పాడుతూ నృత్యం చేస్తారు. కథక గృహ్య సూత్రం ప్రకారం హోలక సమయంలో వివాహిత మహిళలు తమ కుటుంబాల సంక్షేమం కోసం ఫాల్గుణ మాసంలో పౌర్ణమి రాకాను పూజిస్తారు. చాలామంది హోలీని వేదం కానిదిగా భావిస్తారు, కానీ దాని ముఖ్య లక్షణాలన్నీ వేద సాహిత్యంలో సూచించబడ్డాయి.

Picture Credit: Sara Welch, Wikimedia, Prahalada and Holaka