പരമ്പരാഗത കെട്ടിടങ്ങളിൽ സൗകര്യമനുസരിച്ച് ദിവസത്തിൻ്റെ വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത സ്ഥലങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കാറുള്ളത്. ഗുജറാത്തിലെ പടിക്കിണറുകൾ ഭാരതത്തിലെ വേറിട്ടു നിൽക്കുന്ന വാസ്തുവിദ്യയുടെ പ്രധാനനേട്ടം തന്നെയാണ്.
പ്രധാനമായും ജലസംഭരണത്തിനായി നിർമ്മിച്ചവയാണെങ്കിലും, ചൂടുള്ള വേനൽക്കാല ഉച്ചനേരങ്ങളിൽ അവ കൂടിച്ചേരൽ സ്ഥലങ്ങൾ കൂടിയായിരുന്നു. ജലം തണുപ്പിക്കുന്ന പ്രഭാവം നൽകി.
ശൈത്യകാലത്ത് കിണറുകൾ അസഹ്യമാംവിധം തണുത്തിരിക്കുമ്പോൾ, ആളുകൾ തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് വിശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. മഴക്കാലത്ത് അവർ വരാന്ത ഉപയോഗിച്ചു.
അടുത്തകാലം വരെ, വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ ആളുകൾ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാല ദിവസങ്ങൾ കെട്ടിടങ്ങളുടെ താഴത്തെ നിലകളിൽ ചെലവഴിച്ചു, എന്നാൽ രാത്രികളിൽ തണുത്ത മേൽക്കൂരയിൽ കഴിഞ്ഞുകൂടി. ശൈത്യകാലത്ത് ഇത് നേരെ മറിച്ചായിരുന്നു.

ചിത്രത്തിൽ വേനൽക്കാലത്ത് ദിവസത്തിന്റെ വിവിധ സമയങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പലതരം വരാന്തകളോടുകൂടിയ ഒരു പടിക്കിണറിന്റെ ഛേദചിത്രം കാണാം.

അവലംബം: (വിവരങ്ങൾ & ചിത്രം): “Indigenous Architecture & Natural Cooling”; വിനോദ് ഗുപ്ത

സൂക്ഷ്മ കാലാവസ്ഥാ നിയന്ത്രണം ഒരു പ്രധാന ഊർജ്ജരഹിത ശീതീകരണ വിദ്യയായിരുന്നു. ബാഷ്പീകരണത്തിലൂടെയുള്ള തണുപ്പിക്കൽ സൃഷ്ടിക്കാൻ ലാൻഡ്സ്കേപ്പ് ചെയ്ത സസ്യജാലങ്ങൾ, കെട്ടിടത്തിനുള്ളിലെ ജലാശയങ്ങൾ, ജലധാരകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചു.

ഡൽഹിയിലെ ചെങ്കോട്ട പൂർണ്ണമായും പൂന്തോട്ടങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. മുഗൾ കെട്ടിടങ്ങളിൽ, അകത്തെ അന്തരീക്ഷം ക്രമീകരിക്കാൻ കെട്ടിടത്തിന്റെ അകത്തളങ്ങളിലൂടെ ജലചാലുകൾ കടന്നുപോയിരുന്നു. അവയെ നഹർ-ഇ-ബഹിഷ്ത് (സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ കനാൽ) എന്ന് വിളിച്ചു.

ചിത്രത്തിലുള്ളത് ഫത്തേപൂർ സിക്രി കോട്ടയിലെ ജലധാരകളും ജലകനാലുകളും ആണ്.

അവലംബം:
(വിവരങ്ങൾ & ചിത്രം) “Passive Cooling in Mughal Buildings”; ആസിഫ് അലി,

ഇന്ത്യയിലെ പരമ്പരാഗത ശീതീകരണ രീതികളിൽ പലപ്പോഴും ജനാലകൾക്കോ വാതിലുകൾക്കോ മുകളിൽ രാമച്ച-സ്ക്രീനുകൾ തൂക്കിയിരുന്നു. നനച്ച് വെക്കുമ്പോൾ, ഈ സ്ക്രീനുകൾ ബാഷ്പീകരണത്തിലൂടെ അകത്തേക്ക് വരുന്ന വായുവിനെ തണുപ്പിച്ചു. അവ തണുപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, മനോഹരവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ സുഗന്ധവും നൽകുന്നു. രാമച്ച കർട്ടനുകൾ ബാഷ്പീകരണത്തിലൂടെയുള്ള തണുപ്പിക്കലിനെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനാൽ, അവ ഈർപ്പമില്ലാത്ത അന്തരീക്ഷത്തിലാണ് ഏറ്റവും നന്നായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്, വരണ്ട വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ വ്യാപകമായി ഇവ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

രാമച്ചവിത്തുകളോ അതിന്റെ വേരുകളിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാക്കുന്ന രാമച്ച സിറപ്പോ ശരീരം തണുപ്പിക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ഡൽഹി ചെങ്കോട്ടയിൽ, ‘ദിവാൻ-ഇ-ഖാസി’ന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള ചക്രവർത്തിയുടെ സിംഹാസനം പരസ്പരം നാല് മീറ്റർ അകലത്തിലുള്ള രണ്ട് സെറ്റ് തുറസ്സുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വേനൽക്കാലത്ത് ഈ തുറസ്സുകൾ വെള്ളം തളിച്ച പുൽപായകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു, ശൈത്യകാലത്ത് കട്ടിയുള്ള പുതപ്പുകൾ തൂക്കിയിട്ടിരുന്നു.

തണുപ്പിക്കാനായി ജലകനാലുകളും, രാമച്ചകർട്ടനുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഡൽഹിയിലെ മുഗൾ സിംഹാസനത്തിന്റെ മുകൾഭാഗത്തെ ചിത്രം.

അവലംബം:
(വിവരങ്ങൾ & ചിത്രം) “Passive Cooling in Mughal Buildings”; ആസിഫ് അലി,

കേരളത്തിലെ പുരാതന വീടുകളിൽ, മുറികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും, (മുകളിലേക്ക്) ആകാശത്തേക്ക് തുറന്നതുമായ (open air- no roof) ഒരു മുറ്റവും (അങ്കണം) ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. നടുമുറ്റം- ഉള്ളിലെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളെ സൂര്യതാപത്തിൽ നിന്നും, ചൂട് പൊടി കാറ്റിൽ നിന്നും സംരക്ഷണം നല്കുന്നു. ചൂടുപിടിച്ച നടുമുറ്റത്തിന്റെ നിലം അവിടുത്തെ വായുവിനെ ചൂടാക്കി അതിനെ മുകളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി ശുദ്ധമായ തണുത്ത കാറ്റ് അതിനു പകരം താഴേക്ക് കൊണ്ടു വരും (സ്റ്റാക്ക് വെന്റിലേഷൻ)
നടുമുറ്റത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള വരാന്ത വായു സഞ്ചാരത്തെ ക്രമീകരിച്ച് ഒന്നുകൂടി തണുപ്പിക്കുന്നു. നടുമുറ്റത്തിന് വളരെ ഫലപ്രദമായി ചൂടിനെ 25 ശതമാനത്തോളം കുറയ്ക്കുവാൻ കഴിയുമെന്ന് പല ഗവേഷണങ്ങളും തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

വരാന്തയാൽ ചുററപ്പെട്ട നടുമുറ്റത്തിന്റെ ചിത്രമാണ് വിക്കിമീഡിയ ചിത്രം. (സൗമ്യ VN)

അവലംബം: അസിഫ് അലിയുടെ “Passive Cooling in Mughal Buildings”; അസിഫ് അലി

സൂര്യരശ്മികളെ തടഞ്ഞ്, ജനലകളിലൂടെയും ഭിത്തികളിലൂടെയുമുള്ള അതിന്റെ ആഗീരണം കുറച്ച് സ്വാഭാവികതയോടെ തണുപ്പിക്കാനായി പഴയ കെട്ടിടങ്ങളിലെ- ആഴമുള്ളതും ചെരിഞ്ഞതുമായ സൺ ഷേയ്ഡുകൾ വളരെ ഫലപ്രദമായിരുന്നു. ആധുനിക വാസ്തുവിദ്യയിലും “ബ്രൈസ് സൊലെയ്” (സൂര്യതാപമറയുടെ ഫ്രഞ്ച് നാമം) എന്നറിയപ്പെടുന്ന, നെടുകെയും കുറുകെയും നിരനിരയായി അടുക്കിയ അലുമിനിയം പാളികൾ, കെട്ടിടങ്ങളുടെ സൂര്യതാപ ആഗീരണത്തെ ക്രമീകരിക്കുന്നു.

റെഡ് ഫോർട്ടിലെ നീളമുള്ള ഛാജ്ജകളാണ് ചിത്രത്തിൽ.

അവലംബം: (വിവരങ്ങളും, ചിത്രവും) ” Passive Cooling in Mughal Buildings”; അസിഫ് അലി

മുകൾ നിലകളിൽ പുറത്തേക്ക് തളളി നില്ക്കുന്ന, അടച്ചുറപ്പുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ അഥവാ ബാൽക്കണികളെ ജരോഖകൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഒരു കെട്ടിടത്തിന്റെ മുൻവശം മുഴുവൻ നിര നിരയായുള്ള ജരോഖകളാണ്. ഇത് കെട്ടിടത്തിന്റെ ഭംഗി കൂട്ടുന്നതോടൊപ്പം, ഇവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വകാര്യതയോടെ, താഴെയുള്ള തെരുവുകളും മറ്റും വീക്ഷിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു .
ഇതിന്റെ പ്രധാന ഉപയോഗം: സൂര്യപ്രകാശം നേരിട്ടേൽക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ കുറയ്ക്കുകയും, താപവികിരണത്തിൽ (റേഡിയേഷൻ) നിന്ന് സംരക്ഷണം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. അവ തണുത്ത വായുവിനെ ഹവേലിയുടെ മുൻവശത്തൂടെ കടത്തി, കെട്ടിടത്തിന്റെ ഉള്ളിലൂടെ, നടുമുറ്റം വഴി ചൂട് വായുവിനെ പുറത്തേക്ക് വിടുന്നു.

നിരവധി ജരോഖകൾ ഉള്ള പരമ്പരാഗത രാജസ്ഥാനി ഹവേലിയാണ് ചിത്രത്തിൽ.

അലംബം: (വിവരങ്ങളും ചിത്രവും)
“Architecture before Air Conditioning in India”; മോഹിത് അദ്വാനി & വിദ്യാ സിംഗ്

ജരോഖകൾക്കും, ജാലികൾക്കും ഒരുമിച്ച് താപനില 4-9 ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡ് കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.
കാറ്റിന്റെ ഒഴുക്കിന്റെ ദിശയിൽ കിഴക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് അച്ചുതണ്ടിലാണ് ഹവാ മഹൽ നിലകൊള്ളുന്നത്. കാറ്റ് പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് തുറന്ന മൈതാനങ്ങളിലൂടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും, മുറ്റത്ത് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന ജലാശയത്തിൽ നിന്ന് സംവഹന (convection currents) പ്രവാഹങ്ങളിലൂടെ ഈർപ്പം വലിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈർപ്പം നിറഞ്ഞ ഈ കാറ്റ് പിന്നീട് ജരോഖകളിൽ (ബാൽക്കണികൾ) ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന 953 ജാലികളിലേക്ക് (ജാലകങ്ങൾ) നീങ്ങുന്നു. വെൻചുരി ഇഫക്റ്റിലൂടെ വായുവിനെ തണുപ്പിക്കുന്ന – (Venturi – Effect) മർദ്ദം കുറയ്ക്കുമ്പോൾ കാറ്റിന്റെ വേഗത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന – ഇടുങ്ങിയ പാതകളിലൂടെ (ജാലികളിലൂടെ) വായു ഒഴുകുന്നു.
“ഹവാ മഹൽ” എന്നാൽ ‘കാറ്റിന്റെ കൊട്ടാരം’ എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്.

ഹവാ മഹലിന്റെ വിക്കിമീഡിയ ചിത്രം
(Marcin Bialek)

അവലംബം: Hawa Mahal: How India’s ‘palace of winds’ was ahead of its time (CNN)

കാറ്റിനെ സ്വാധീനിക്കാനുള്ള ഗോപുരങ്ങൾ പടിഞ്ഞാറൻ ഏഷ്യയിൽ സാധാരണമാണ്. രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകളിലും, ഹവേലികളിലും നമുക്ക് ഇവ കാണാൻ കഴിയും. ഒരു കെട്ടിടത്തിന്റെ മട്ടുപ്പാവിന് മുകളിലാണ് ഇത്തരം ഗോപുരങ്ങൾ ഉയരത്തിൽ നിൽക്കുക. അത്രയും ഉയരത്തിലെ കാറ്റിന്റെ ദിശാഗതികൾക്കനുസൃതമായതിനാൽ, അനുകൂലമായ കാറ്റ് വീശുന്ന സമയത്ത്, അതിനെ അകത്തേയ്ക്ക് വരാനായി സ്വാധീനിക്കുകയും അങ്ങനെ കടന്നു വരുന്ന കാറ്റിനെ കെട്ടിടത്തിനുള്ളിലേയ്ക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനം. അഴികളോ, പഴുതുകളോ ഇല്ലാതെ തുറസ്സായ വിടവുകളുള്ളപ്പോൾ ഇത് മികച്ച രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
നടുമുറ്റങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ, ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ രീതിയില്‍ മന്ദമന്ദം തണുപ്പിക്കുന്ന സാങ്കേതികതയാണ് ഇത്തരം ഗോപുരങ്ങൾ, ഇവ താപനില 12-15 ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡ് വരെ കുറയ്ക്കുന്നു.

1800കളിലെ സിന്ധിലെ ഹൈദരാബാദ് പട്ടണത്തിന്റെ വിക്കിമീഡിയ ചിത്രത്തിൽ കാറ്റിന്റെ ദിശയിൽ മട്ടുപ്പാവിലുള്ള കാറ്റു ഗോപുരങ്ങളോടുകൂടിയ വീടുകൾ കാണാം.

അവലംബം: (വിവരങ്ങളും, ചിത്രവും) “Architecture before Air Conditioning in India”; മോഹിത് അദ്വാനി & വിദ്യാ സിങ്ങ്

മുഗൾ കോട്ടകൾ, സ്വാഭാവികമായ വായുസഞ്ചാരം വളരെ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിച്ചു. മിക്ക മുഗൾ കെട്ടിടങ്ങളിലും കാണുന്നതുപോലെ, വലിയ മതിലുകളിലെ ചെറിയ ജനലുകൾ, കാറ്റിനെ കൂടുതൽ ബലത്തോടെ കെട്ടിടത്തിനുള്ളിൽ അങ്ങിങ്ങ് നീങ്ങാനായി അനുവദിക്കുന്നു. അകത്ത് ചെറിയ ഭാഗങ്ങളുള്ള, വിസ്താരം കുറഞ്ഞ് വരുന്ന രീതിയിലുള്ള ജനലുകളും വായു ഉള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതിന്റെ വേഗത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. കൂടുതൽ വേഗതയുള്ള വായു വിശാലമായ സ്ഥലത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ സംഭവിക്കുന്ന പെട്ടെന്നുള്ള വികാസം, ആന്തരിക താപനില കുറയ്ക്കുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു. താഴികക്കുടങ്ങളുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ചൂടുള്ള വായു മുകളിലേയ്ക്കു ഉയരുകയും, മേൽക്കൂരയ്ക്ക് സമീപമുള്ള ചെറിയ ദ്വാരങ്ങൾ ചൂടിനെ പുറത്തേയ്ക്ക് രക്ഷപ്പെടാൻ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
അക്ബറിന്റെ ഭാര്യമാർക്ക് അവരുടെ വേനൽക്കാല സായാഹ്നങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഫത്തേപൂർ സിക്രിയിലെ അഞ്ച് നിലകളുള്ള പഞ്ച്മഹൽ താഴെ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്നതായി ചിത്രം കാണിക്കുന്നു. അസമമായ രൂപകൽപ്പന താഴ്ന്ന തലങ്ങളിൽ സ്വാഭാവികമായ വായുസഞ്ചാരം ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഇത് ചിലപ്പോൾ വായുസഞ്ചാരങ്ങൾക്കുള്ള ഗോപുരമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.

അവലംബം: (വിവരങ്ങളും ചിത്രവും)
“Passive Cooling in Mughal Buildings”; ആസിഫ് അലി

മേവാറിലെ ചിറ്റോറിനടുത്തുള്ള കുംഭൽഗഡ് കോട്ടയ്ക്ക് 36 കിലോമീറ്റർ നീളവും, സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 3600 അടി ഉയരവുമുണ്ട്. 6 കുതിരകൾക്ക് അടുത്തടുത്ത് നിൽക്കാൻ സാധിക്കുന്നയിടങ്ങളിൽ ഇതിന്റെ മതിലുകൾ തമ്മില്‍15 അടി അകലമുണ്ട്(വീതി). പഴയ കെട്ടിടങ്ങളിൽ, ഉരുക്കിന്റെ അഭാവത്തിൽ ഘടനാപരമായ പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാൻ മതിലുകൾ കട്ടിയുള്ളതായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ കട്ടിയുള്ള കല്ല് (ഇഷ്ടിക) കൊണ്ടുള്ള മതിലുകൾ തകർക്കാനോ കത്തിക്കാനോ കൂടുതൽ ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു, ഇത് സ്വാഭാവിക ഇൻസുലേഷൻ നൽകികൊണ്ട് പകൽസമയത്ത് പതുക്കെ ചൂട് ആഗിരണം ചെയ്യുകയും, വേനൽക്കാലത്ത് ഉൾഭാഗങ്ങളിൽ തണുത്തതും, ശൈത്യകാലത്ത് ചൂടായതുമായ രീതിയിൽ രാത്രിയിൽ അത് പുറത്തുവിടുകയും ചെയ്യുന്നു.

അവലംബം: (വിവരങ്ങളും, ചിത്രവും) Incredible India

സംസ്കൃതത്തിൽ മരം എന്നർത്ഥം വരുന്ന
‘കഷ്ത്’ അഥവാ ‘കത്’,
& മൂല (corner) എന്നർത്ഥം വരുന്ന ‘കോന’ എന്നീ രണ്ട് പദങ്ങളിൽ നിന്നാണ്
കത്- കുനി ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. ഇവ ഭൂകമ്പങ്ങളെ നല്ല രീതിയിൽ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിന് ഉതകുന്നതാണ്. പരമ്പരാഗത കത്-കുനി ഘടനകൾ നിരവധി ഭൂകമ്പങ്ങളെ അതിജീവിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. ഇതിന് സിമന്റിംഗ് വസ്തുക്കളൊന്നുമില്ലാതെ തന്നെ, തടി കഴുകോലുകളുടെയും കല്ലുകളുടെയും പാളികളുണ്ട്. ചുമരുകൾ എല്ലാം ഇരട്ട നിർമ്മിതിയിലൂന്നിയതും, ഈ രണ്ട് സമാന്തര തടി പാളികൾക്കിടയിലൂടെ വായുസഞ്ചാരത്തിനായുള്ള വിടവും ഉണ്ട്, അത് അയഞ്ഞ, ചെറിയ കല്ലുകളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇത് ഘടനയെ മൊത്തത്തിൽ ഇൻസുലേറ്റ് ചെയ്യുകയും, (ഒരു ആവരണമായി നിന്ന്) തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിൽ ചൂടും, വേനൽക്കാലത്ത് തണുപ്പും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭൂകമ്പസമയത്ത് വായുവിലെ വിടവുകൾ ഭൂകമ്പശക്തിയെ ഇല്ലാതാക്കുകയും, മതിലുകൾ ഇടിഞ്ഞുവീഴുന്നത് തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. മരപാളികളും, കല്ലുകളുടെ ഘടനയും ചേർന്ന് ചുവരുകളിൽ രസകരമായ അലങ്കാര പണികള്‍ സ്വയമേവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അവലംബം: (വിവരങ്ങളും, ചിത്രവും) Architectural Digest website

ബംഗാളിലെ സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയത് ചല വാസ്തുവിദ്യയാണ്. ‘ചല’ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം ‘മേൽക്കൂര’ എന്നാണ്. കാലക്രമേണ ചെറിയ കുടിലുകളുടെ വളഞ്ഞ മേൽക്കൂരകൾ, ബംഗാളിലെ ടെറാക്കോട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ അടയാളമായ കമാനമുള്ള കളിമൺ മേൽക്കൂരകളുടെ മാതൃകയായി മാറി. ഈ പ്രദേശത്തെ ചൂടുള്ളതും, ഈർപ്പമുള്ളതുമായ വർഷകാല കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായിരുന്നു ഈ രൂപകൽപ്പന. മേൽക്കൂരയിലെ ചരിവുകളുടെ എണ്ണം വ്യത്യസ്ത ശൈലികൾ സൃഷ്ടിച്ചു:
ഏക്-ചല (ഒരു ചരിവ്) ദോ-ചല (രണ്ട് ചരിവുകൾ) തീൻ-ചല (മൂന്ന് ചരിവുകൾ)
ചാർ-ചല (നാല് ചരിവുകൾ)
അട്ട്-ചല (എട്ട് ചരിവുകൾ)
കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനകളും ഉണ്ട്. ഒരു ദോ-ചലയെ ‘ഏക് ബംഗ്ലാ’ എന്നും,
ജോർ-ബംഗ്ലാ ഘടന രണ്ട് ‘ബംഗ്ലാ’ കളുടെയോ, രണ്ട് ദോ-ചലകളുടെയോ സമാഹാരമാണ്.

പശ്ചിമ ബംഗാൾ ടൂറിസത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ ചിത്രം, ബിഷ്ണുപൂരിലെ പ്രശസ്തമായ ജോർ ബംഗ്ലാ ക്ഷേത്രത്തിന്റേതാണ്.

അവലംബം: www.oaklores.com