ପାରମ୍ପରିକ ଅଟ୍ଟାଳିକାରେ, ଆରାମ ଆଧାରରେ ଦିନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ବ୍ଯବହାର କରାଯାଉଥିଲା। ଗୁଜରାଟର ଷ୍ଟେପ୍ୱେଲ୍ ଭାରତର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ଯ ସଫଳତା ମଧ୍ଯରୁ ଅନ୍ଯତମ। ଯଦିଓ ଏହା ମୁଖ୍ଯତଃ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ତଥାପି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଗରମ ମଧ୍ଯାହ୍ନରେ ମଧ୍ଯ ଲୋକମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକ ନିକଟରେଏକାଠି ହେଉଥିଲେ। ଏହି କୂଅ ପାଣି ଶୀତଳତା ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା।
ଶୀତଦିନେ ଯେତେବେଳେ କୂଅଗୁଡ଼ିକ ଅସହ୍ଯ ଭାବେ ଥଣ୍ଡା ହେଉଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିଲେ। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସେମାନେ ବାରଣ୍ଡାକୁ ବ୍ଯବହାର କରୁଥିଲେ।
ନିକଟରେ ଉତ୍ତରରେ, ଲୋକମାନେ କୋଠାର ତଳ ମହଲାରେ ଗରମ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନ ବିତାଉଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଶୀତଳ ଛାତ ଉପରେ ରାତି ବିତାଇଥାନ୍ତି। ଶୀତଦିନେ ଏହାର ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ।
ଚିତ୍ରଟି ଖରାଦିନର ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବ୍ଯବହୃତ ଘରର ବିଭିନ୍ନ ବାରଣ୍ଡା ସହିତ ଏକ ଷ୍ଟେପୱେଲର ଗୋଟିଏ ଭାଗର ଦୃଶ୍ଯ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ଉତ୍ସ :(ପାଠ୍ଯ ଏବଂ ଚିତ୍ର) ବିନୋଦ ଗୁପ୍ତା, “ସ୍ୱଦେଶୀ ସ୍ଥାପତ୍ଯ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଶୀତଳତା”

ମାଇକ୍ରୋକ୍ଲାଇମେଟ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଶୀତଳୀକରଣ କୌଶଳ ଥିଲା। ବାଷ୍ପୀଭୂତ ଶୀତଳତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଲ୍ଯାଣ୍ଡସ୍କେପ୍ ଉଦ୍ଭିଦ, ଆଭ୍ଯନ୍ତରୀଣ ଜଳ ଉତ୍ସ ଏବଂ ଝରଣା ବ୍ଯବହୃତ ହୋଇଥିଲା |
ଦିଲ୍ଲୀର ସମଗ୍ର ଲାଲକିଲ୍ଲା ଉଦ୍ଯ଼ାନ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା। ମୋଗଲ ଅଟ୍ଟାଳିକାଗୁଡ଼ିକରେ, ଆଭ୍ଯନ୍ତରୀଣ ପରିବେଶରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପାଇଁ ଅଟ୍ଟାଳିକାଗୁଡ଼ିକର ଆଭ୍ଯନ୍ତରୀଣ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ଜଳ ଚ୍ଯାନେଲଗୁଡ଼ିକ ଗତି କରୁଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ନାହର-ଇ-ବହିଷ୍ଟ (ସ୍ବର୍ଗର କେନାଲ) କୁହାଯାଉଥିଲା।
ଏହି ପ୍ରତିଛବିରେ ଫତେହପୁର ସିକ୍ରି ଦୁର୍ଗରେ ଥିବା ଝରଣା ଏବଂ ଜଳ କେନାଲକୁ ଦେଖାଯାଇଛି।

ଉତ୍ସ: (ଲେଖା ଏବଂ ଚିତ୍ର) ଆସିଫ ଅଲ୍ଲୀ, “ମୋଗଲ ଭବନରେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଶୀତଳତା”

ଭାରତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଶୀତଳୀକରଣ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଝରକାରେ ଓ ଦ୍ୱାରରେ ଝୁଲୁଥିବା ଖସ (ତୃଣମୂଳ ମୂଳ) ପରଦା ବ୍ଯବହାର ଦ୍ବାରା କରାଯାଉଥିଲା। ଓଦା ରଖାଗଲେ, ଏହି ପରଦା ବାଷ୍ପୀକରଣ ମାଧ୍ଯମରେ ଆସୁଥିବା ବାୟୁକୁ ଥଣ୍ଡା କରିଥାଏ। ସେମାନେ ଥଣ୍ଡା କରନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ସୁଖଦ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସୁଗନ୍ଧ ମଧ୍ଯ ଦିଅନ୍ତି | ଯେହେତୁ ଖସ ପର୍ଦ୍ଦା ବାଷ୍ପୀଭୂତ ଶୀତଳତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଣଆର୍ଦ୍ର ପରିବେଶରେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ କାମ କରେ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଉତ୍ତରରେ ଅଧିକ ବ୍ଯବହୃତ ହୁଏ |
ଖସ୍ ମଞ୍ଜି କିମ୍ବା ଏହାର ମୂଳରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖସ୍ ସିରପ୍ ମଧ୍ଯ ଶରୀରକୁ ଥଣ୍ଡା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ଯବହୃତ ହୁଏ |
ଦିଲ୍ଲୀର ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ, ସମ୍ରାଟଙ୍କ ସିଂହାସନ ‘ଦିୱାନ୍-ଏ-ଖାସ୍’ କୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖି ପରସ୍ପରଠାରୁ ଚାରି ମିଟର ଦୂରରେ ଦୁଇଟି ସେଟ୍ ପର୍ଦା ଘେରି ରହିଛି | ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଏହି ଖୋଲା ସ୍ଥାନ ଗୁଡ଼ିକୁ ଘାସ ଚଟଣା ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶୀତ ଋତୁକରେ ପ ଏଗୁଡ଼ିକୁ କାଢି ରଖାଯାଉଥିଲା।
ଏହି ଚିତ୍ରଟି ଦିଲ୍ଲୀର ମୋଗଲ ସିଂହାସନର ଶୀର୍ଷରୁ ଏକ ଦୃଶ୍ଯର ଅଙ୍କନ- ଯେଉଁଠି ଶୀତଳତା ପାଇଁ ଉଭୟ ଜଳକେନାଲ ଏବଂ ଖସ ପର୍ଦ୍ଦାର ବ୍ଯବହାର ଦର୍ଶାଯାଇଛି |

ଉତ୍ସ :(ଲେଖା ଏବଂ ଚିତ୍ର) ଆସିଫ ଅଲ୍ଲୀ, “ମୋଗଲ ଭବନରେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଶୀତଳତା”

ନାଲୁକେଟ୍ଟୁ (ଅର୍ଥାତ୍ ଚାରି ଖଣ୍ଡ) ହେଉଛି କେରଳର ଏକ ପ୍ରାଙ୍ଗଣଥିବା ଘର, ଯେତେବେଳେ କି ନାଦୁମୁଟ୍ଟମ୍ ହେଉଛି ପ୍ରାଙ୍ଗଣ।
‘ଅଙ୍ଗନ’ କିମ୍ବା ‘ସେହାନ’, ଘର ଭିତରେ କୋଠରୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିବା ଏକ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ କିନ୍ତୁ ଆକାଶ ପାଇଁ ଖୋଲା, ପୁରୁଣା ଘରଗୁଡିକରେ ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ଯ ଥିଲା।ପ୍ରାଙ୍ଗଣଟି ଆଭ୍ଯନ୍ତରୀଣ ସ୍ଥାନକୁ ସୌର ବିକିରଣ ଏବଂ ଗରମ ଓ ଧୂଳି ପବନରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏହା ଦିନସାରା ସର୍ବଦା ଛାୟାବୃତ ହୋଇରହିଥାଏ। ପ୍ରାଙ୍ଗଣର ଉତ୍ତପ୍ତ ଚଟାଣ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଉପସ୍ଥିତ ବାୟୁର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଗରମ ବାୟୁ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ଏବଂ ଏକ ତାଜା ଏବଂ ଥଣ୍ଡା ପବନ ଏହି ସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରେ। (ଷ୍ଟାକ୍ ଭେଣ୍ଟିଲେସନ୍ ପ୍ରଭାବ)
ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପ୍ରାଙ୍ଗଣଟି ଏକ ବାରଣ୍ଡା (ଏକ ପାଦଚଲା ରାସ୍ତା) ଦ୍ୱାରା ଧାଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥିଲା ଯାହା ଅତିରିକ୍ତ ଶୀତଳତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା, ଓ ଯାହା ବାୟୁ ପ୍ରବାହକୁ ବି ନିଯ଼ନ୍ତ୍ରିତ କରୁଥିଲା | ଅନୁସନ୍ଧାନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ପ୍ରାକୃତିକ ଉତ୍ତାପକୁ ପଚିଶି ପ୍ରତିଶତ କମ୍ କରିବାରେ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଶୀତଳୀକରଣ କୌଶଳ।

ସୌମ୍ଯାଭନ୍ ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଇକିମିଡ଼ିଆର ଏହି ଚିତ୍ର ବାରଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିବା କେରଳର ଏକ ଘର ଓ ପ୍ରାଙ୍ଗଣକୁ ଦର୍ଶାଉଛି |

ଉତ୍ସ: ଆସିଫ୍ ଅଲ୍ଲୀ, “ମୋଗଲ ଅଟ୍ଟାଳିକାରେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଶୀତଳତା”

ସୂର୍ଯ୍ଯର ବିକିରଣକୁ ହ୍ରାସ କରି ପ୍ରାକୃତିକ ଶୀତଳତା ହାସଲ କରାଯାଏ ଓ ଉଭୟ ଝରକା ଏବଂ କାନ୍ଥରେ ତାପଶୋଷଣ କମାଇବା ଦ୍ବାରା ବି ଏହା କମିଥାଏ। ପୁରୁଣା ଅଟ୍ଟାଳିକାଗୁଡ଼ିକରେ ବଡ ବଡ ଏବଂ ଝୁକିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ଯଛାୟା ଥିଲା, ଯାହା ଅତ୍ଯନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲା। ଆଧୁନିକ ସ୍ଥାପତ୍ଯ ମଧ୍ଯ ବ୍ରିଜ୍ ସୋଲିଲ୍ (“ସୂର୍ଯ୍ଯ ବ୍ରେକର୍” ପାଇଁ ଫରାସୀ ଶବ୍ଦ) ବା ଏକ କୋଠାର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ଉଭୟ ଲମ୍ବା ଓ ଓସାରରେ ଆଲୁମିନିଯ଼ମ୍ ବ୍ଲେଡ୍/ପାତର ଏକ ସିରିଜ୍ ବ୍ଯବହାର କରେ ଯାହା ଏହି ବିଲ୍ଡିଂ ଦ୍ବାରା ସୌର ଉତ୍ତାପ ଶୋଷଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ଯ କରେ।

ଏହି ପ୍ରତିଛବିରେ ଦିଲ୍ଲୀର ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଲମ୍ବା ଚଜ୍ଜାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଉତ୍ସ (ଲେଖା ଏବଂ ଚିତ୍ର) ଆସିଫ ଅଲ୍ଲୀ, “ମୋଗଲ ଭବନରେ ନିଷ୍କ୍ରିଯ଼ ଶୀତଳତା”

ଝରକା ଘରର କାନ୍ଥ ବା ବାଲକୋନୀ ଗୁଡିକରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସାଧାରଣତଃ ଉପର ମହଲାର କାନ୍ଥ ବା ବାଲକୋନୀରୁ ଝୁଲୁଥିବା ଏହି ଝରକାଗୁଡିକ କୋଠାର ସମ୍ମୁଖଭାଗର ବାହ୍ଯ ସ୍ତରକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରେ ଓ ଏଗୁଡ଼ିକ ଘରର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ଯକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ଘରର ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ତଳେ ଥିବା ରାସ୍ତାକୁ ଲୁଚି ଲୁଚି ଦେଖିବା ପାଇଁ ବି ଏହା ସୁଯୋଗ ଦେଉଥିଲା |
ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ଯ ବ୍ଯବହାର ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ଯକିରଣର ସିଧା ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସୁଥିବା କ୍ଷେତ୍ରକୁ କମ୍ କରିବା ଏବଂ ସିଧାସଳଖ ବିକିରଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବାଲାଗି ଗୋଟିଏ ବାହ୍ଯ ସ୍ତର ଗଠନ କରିବା। ଏଗୁଡିକ ହାଭେଲିର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗ ଦେଇ ଥଣ୍ଡା ପବନ ପ୍ରବାହିତ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଯାହା କୋଠାର ଭିତର ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଓ ଭିତରର ଗରମ ପବନ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଦେଇ ବାହାରିଥାଏ।
ଏହି ପ୍ରତିଛବିଟି ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଏକାଧିକ ଝରକାଥିବା ରାଜସ୍ଥାନୀ ହାଭେଲିର।
ଉତ୍ସ: (ପାଠ୍ଯ ଏବଂ ଚିତ୍ର) ମୋହିତ ଆଦୱାନୀ ଏବଂ ବିଦ୍ଯା ସିଂ ଲିଖିତ “ଭାରତରେ ଏୟାର କଣ୍ଡିସନିଂ ପୂର୍ବର ସ୍ଥାପତ୍ଯ”।

ଝରକା ଓ ଜାଲି ମିଶି ତାପମାତ୍ରା ଚାରିରୁ ନଅଡିଗ୍ରୀ ସେଣ୍ଟିଗ୍ରେଡ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହ୍ରାସ କରିପାରେ।
ହାୱା ମହଲର ଆଭିମୁଖ୍ଯ ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ଦିଗରେ ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ଅକ୍ଷରେ ରହିଛି। ପବନ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ଦେଇ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଜଳାଶୟରୁ ସଞ୍ଚାଳନ ସ୍ରୋତ ମାଧ୍ଯମରେ ଜଳକଣା ସଂଗ୍ରହ କରେ। ଏହି ଥଣ୍ଡା ପବନ ତା ‘ପରେ ବାଲକୋନିରେ ଥିବା ୯୫୩ଟି ଜାଲିକା ଝରକା ଆଡକୁ ଗତି କରେ। ଏହା ଭେଣ୍ଚୁରୀ ପ୍ରଭାବ ମାଧ୍ଯମରେ ବାୟୁକୁ ଥଣ୍ଡା କରିଥାଏ-ବା ଏକ ସଙ୍କୁଚିତ ପଥ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜାଲିକଣାଗୁଡିକ ବାୟୁଚାପ ହ୍ରାସ କରିବା ସମୟରେ ଏହାର ବେଗ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାନ୍ତି।
ହାୱା ମହଲର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ପବନର ପ୍ରାସାଦ “।

ହାୱା ମହଲର ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ଚିତ୍ର ମାର୍ସିନ୍ ବିୟାଲେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।
ଉତ୍ସ: ହାୱାମହଲ- କିପରି ଭାରତର ‘ପବନର ପ୍ରାସାଦ’ ନିଜ ସମୟଠାରୁ ଢେର୍ ଆଗରେ ଥିଲା | ସିଏନଏନ

ୱିଣ୍ଡ ଟାୱାର କିମ୍ବା ୱିଣ୍ଡ କ୍ଯାଚର ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ସାଧାରଣତଃ ଦେଖାଯାଏ। ଆମେ ଏ ସବୂ ରାଜସ୍ଥାନର ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ହାଭେଲିରେ ଦେଖିପାରୁଛୁ। ଏକ ବିଲ୍ଡିଂର ଛାତ ଉପରେ ପବନ ପ୍ରବାହର ଅନୁକୂଳ ଦିଗରେ ସ୍ତମ୍ଭମାନ ନିର୍ମିତ ଯାହା ପବନର ପ୍ରବାହର ଦିଗ ଆଡ଼କୁ ଖୋଲା। ଏହାର ମୁଖ୍ଯ କାର୍ଯ୍ଯ ହେଉଛି ଉପରୁ ବାୟୁକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରେରିତ କରିବା ଓ ଏହାକୁ କୋଠା ଭିତରେ ସଞ୍ଚାରିତ କରିବା। ଏହା ସବୁଠାରୁ ଭଲ କାମ କରେ ଯେତେବେଳେ ଜାଲି କିମ୍ବା ଭେଣ୍ଟ୍ ବିନା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଖୋଲାଥାଏ |
ଅଗଣା ପରେ ୱିଣ୍ଡ ଟାୱାର ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଶୀତଳୀକରଣ କୌଶଳ, ଯାହା ତାପମାତ୍ରାକୁ ବାରରୁ ପନ୍ଦର ଡିଗ୍ରୀ ସେଣ୍ଟିଗ୍ରେଡ୍ ହ୍ରାସ କରେ |
ଅଠରଶହ ଦଶକରେ ସିନ୍ଧର ହାଇଦ୍ରାବାଦ ସହରର ୱିକିମିଡ଼ିଆ ଚିତ୍ରଟି ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ପ୍ରତ୍ଯେକ ଘରର ନିଜସ୍ୱ ପବନ ଟାୱାର ପବନ ଦିଗରେ ରହିଛି।
ଉତ୍ସ: (ପାଠ୍ଯ ଏବଂ ଚିତ୍ର) ମୋହିତ ଆଦୱାନୀ ଏବଂ ବିଦ୍ଯା ସିଂଙ୍କ “ଭାରତରେ ଏୟାର କଣ୍ଡିସନିଂ ପୂର୍ବର ସ୍ଥାପତ୍ଯ”

ମୋଗଲ ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ବାଯ଼ୁ ସଞ୍ଚାଳନକୁ ପ୍ରଭାବୀ ଢଙ୍ଗରେ ବ୍ଯବହାର କରୁଥିଲେ। ଏକ ବିଶାଳ କାନ୍ଥରେ ଏକ ଛୋଟ ଝରକା, ଯେପରି ଆମେ ଅଧିକାଂଶ ମୋଗଲ ଅଟ୍ଟାଳିକାରେ ଦେଖୁଛୁ, ପବନକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ସହିତ କୋଠା ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ। ଭିତରେ ଛୋଟ ବିଭାଗ ଥିବା ଟେପର୍ ହୋଇଥିବା ଝରକା ମଧ୍ଯ ବାୟୁ ପ୍ରବେଶର ବେଗକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଯେତେବେଳେ ଅଧିକ ବେଗରେ ବାୟୁ ଏକ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ହଠାତ୍ ବିସ୍ତାରିତ ହେବା ଫଳରେ ଆଭ୍ଯନ୍ତରୀଣ ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏକ ଗମ୍ବୁଜ ସ୍ଥାନରେ ଗରମ ବାୟୁ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ଏବଂ ଛାତ ନିକଟରେ ଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ବା ଭେଣ୍ଟ ଗରମ ବାୟୁକୁ ବାହାରକୁ ବାହାରିଯିବା ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ |
ଏହି ପ୍ରତିଛବିରେ ଫତେହପୁର ସିକ୍ରିରେ ଥିବା ପାଞ୍ଚ ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ ପଞ୍ଚମହଲକୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ତଳୁ ଉପରକୁ ହ୍ରାସ ପାଉଛି, ଯାହା ଆକବରଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କର ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳିନ ସନ୍ଧ୍ଯା ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା। ଅସମମିତିକ ଡିଜାଇନ୍ ନିମ୍ନ ସ୍ତରରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭେଣ୍ଟିଲେସନ୍ ନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଏହାକୁ ବେଳେବେଳେ ଏକ ପବନ ଟାୱାର ବୋଲି ଭୁଲରେ ନିଆଯାଏ |

ଉତ୍ସ: (ଲେଖା ଏବଂ ଚିତ୍ର) ଆସିଫ ଅଲ୍ଲୀଙ୍କ “ମୋଗଲ ଭବନରେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଶୀତଳତା”

ମେୱାରର ଚିତ୍ତୋର ନିକଟରେ ଥିବା କୁମ୍ଭଲଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ ସମୁଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରୁ ୩୬୦୦ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାରେ ଛତିଶି କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବ। ଏହାର କାନ୍ଥଗୁଡିକ ପନ୍ଦର ଫୁଟ ମୋଟା ଯେଉଁଠାରେ ଛଅଟି ଘୋଡ଼ା ପାଖ ପାଖ ହୋଇ ଛିଡ଼ା ହୋଇପାରିବେ। ପୁରୁଣା ଅଟ୍ଟାଳିକାଗୁଡ଼ିକରେ, ଇସ୍ପାତର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ନିର୍ମାଣ ସୁଦୃଢ଼ ହେବା ପାଇଁ କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମୋଟା ଥିଲା। ମୋଟା ପଥର କିମ୍ବା ଇଟାର କାନ୍ଥ ଭାଙ୍ଗିବା କିମ୍ବା ଜଳାଇବା ଅଧିକ କଷ୍ଟକର ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ତାପରୋଧକ ସାଜିଥିଲା। ସେମାନେ ଦିନରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉତ୍ତାପକୁ ଅବଶୋଷିତ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଅଭ୍ଯନ୍ତରକୁ ଥଣ୍ଡା ରଖୁଥିଲେ। ଶୀତ ଋତୁରେ ଉଷ୍ମ ରଖି ରାତିରେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ।

ଉତ୍ସ: (ପାଠ୍ଯ ଏବଂ ଚିତ୍ର) ଇନ୍କ୍ରେଡିବଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ

କାଠ କୁନି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦରୁ ସଂସ୍କୃତରେ କାଠ ପାଇଁ ‘କାଷ୍ଠ ବା କଥ’ ଓ କୋଣ ପାଇଁ ‘କୋନା’। ଏହା ଭୂମିକମ୍ପ ପ୍ରତିରୋଧକ। ଅନେକ ପାରମ୍ପାରିକ କାଠ କୁନି ସଂରଚନା ଭୂମିକମ୍ପରୁ ବଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ନିର୍ମାଣ କୌଶଳରେ କୌଣସି ସିମେଣ୍ଟିଂ ସାମଗ୍ରୀ ବିନା କାଠ ବିମ୍ ଓ ପଥର ଗୋଟେ ପରେ ଗୋଟେ ଏକ ସ୍ତରରେ ଖଞ୍ଜା ଯାଇଛନ୍ତି। କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇ ସ୍ତରରେ ନିର୍ମିତ। ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ କାଠ ବିମ୍ ମଧ୍ଯରେ ଏକ ବାୟୁ ବ୍ଯବଧାନ ଅଛି ଏବଂ ଏହା ଆଲଗା ଅଲଗା ଛୋଟ ପଥର ଖଣ୍ଡରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଛି। ଏହା ଦୁଇ ସ୍ତରକୁ ପୃଥକ କରିଥାଏ। ଥଣ୍ଡା ପାଗରେ ଏହା ଭିତର ବାୟୁକୁ ଗରମ ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଥଣ୍ଡା ରଖିଥାଏ। ଏହି ବାୟୁ ବ୍ଯବଧାନ ମଧ୍ଯ ଭୂମିକମ୍ପ ସମୟରେ ଭୂକମ୍ପନ ଶକ୍ତିକୁ କମ କରିଥାଏ, ଯାହା କାନ୍ଥକୁ ତଳକୁ ଖସିଯିବାରୁ ରୋକିଥାଏ। କାଠ ସହିତ ପଥର ମିଶ୍ରିତ ହେବା ଦ୍ୱାରା କାନ୍ଥରେ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଢାଞ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।

ଉତ୍ସ :(ପାଠ୍ଯ ଏବଂ ଚିତ୍ର) ସ୍ଥାପତ୍ଯ ଡାଇଜେଷ୍ଟ ୱେବ୍ସାଇଟ୍

ଚାଳ ସ୍ଥାପତ୍ଯ ବଙ୍ଗଳାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ରୂପ ଦେଇଛି। ‘ଚାଳ’ଶବ୍ଦର ସରଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି’ଛାତ’। ସମୟକ୍ରମେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଝୁମ୍ପୁଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ବକ୍ର ଛପର ବଙ୍ଗଳାର ଟେରାକୋଟା ମନ୍ଦିରର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଖିଲାନଯୁକ୍ତ ମାଟି ଛାତର ନମୁନା ପାଲଟିଗଲା | ଏହି ଡିଜାଇନ୍ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଗରମ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ର ମୌସୁମୀ ଜଳବାୟୁ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା | ଛାତର ଢାଲୁ ସଂଖ୍ଯ ବିଭିନ୍ନ ଶୈଳୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା-ଏକ-ଚାଲା (ଗୋଟିଏ ଢାଲୁ) ଦୋ-ଚାଲା (ଦୁଇଟି ଢାଲୁ) ତିନ ଚାଲା (ତିନୋଟି ଢାଲୁ) ଚାର ଚାଲା (ଚାରୋଟି ଢାଲୁ) ଆଟ-ଚାଲା (ଆଠଟି ଢାଲୁ)
ଏହା ଛଡା ଏହାର ଅଧିକ ଜଟିଳ ଢାଞ୍ଚା ମଧ୍ଯ ରହିଛି। ଗୋଟିଏ ‘ଦୋ-ଚାଲା “କୁ’ ଏକ ବଙ୍ଗଳା” ଏବଂ ‘ଜୋର-ବଙ୍ଗଳା ଢାଞ୍ଚା ଦୁଇଟି ବଙ୍ଗଳା” ବା ଦୁଇଟି ‘ଦୋ-ଚାଲା “ର ଏକ ସଂକଳନ।

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଚିତ୍ର:
ବଙ୍ଗଳା ପର୍ଯ୍ଯଟନ ବିଷ୍ଣୁପୁରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜୋର ବଙ୍ଗଳା ମନ୍ଦିରକୁ ଦର୍ଶାଉଛି |
ଉତ୍ସ: Oaklores.com