એક માછલી દ્વારા સમગ્ર સૃષ્ટિને બચાવવાની આ વાર્તા સૌપ્રથમ મહાભારતમાં જોવા મળે છે. રાજા મનુને એક નાની માછલી મળી, જેણે વચન આપ્યું કે જો મનુ તેને સુરક્ષિત રાખશે તો તે તેમને બચાવશે. મનુએ તેને પહેલા એક ઘડામાં રાખી, અને જેમ જેમ તે મોટી થતી ગઈ, તેમ તેને તળાવમાં, પછી નદીમાં અને અંતે સમુદ્રમાં મૂકી.
માછલીએ મનુને કહ્યું કે જલ્દી જ ભયંકર પ્રલય આવવાનો છે, તેથી તેઓ એક નાવ બનાવી તેમાં બેસી જાય. જ્યારે મહાપ્રલય આવ્યો, ત્યારે માછલીએ નાવને સુરક્ષિત રાખી, જ્યારે બાકી બધા જીવ નાશ પામ્યા. અંતે મનુ એકલા રહી ગયા, ત્યારે મત્સ્ય અવતારે તેમને આશીર્વાદ આપ્યો અને ફરીથી સૃષ્ટિ શરૂ કરવા માટે પ્રેરણા આપી.
મત્સ્ય પુરાણમાં આ કથા થોડું અલગ રીતે મળે છે—અહીં માછલી હયગ્રીવ નામના અસુર પાસેથી વેદોને બચાવે છે અને પછી રાજા સત્યવ્રતને મળે છે, ત્યારબાદ આ જ વાર્તા આગળ વધે છે. ગુજરાતના બેટ દ્વારકા ખાતે મત્સ્ય ભગવાનનું એક દુર્લભ મંદિર છે, જેને પોતે પણ એક મોટા પ્રલયનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, જેમાં શ્રીકૃષ્ણનો વંશ નાશ પામ્યો હતો.
ભારતીય કથા નોહની વાર્તાથી થોડું અલગ છે, કારણ કે તેમાં નાવમાં પ્રાણીઓને પણ બચાવવામાં આવ્યા છે. પ્રલયની આવી વાર્તાઓ લગભગ દરેક પ્રાચીન સંસ્કૃતિમાં જોવા મળે છે, તેથી શક્ય છે કે આ કોઈ વાસ્તવિક ઘટના પર આધારિત હો. તેનો સૌથી પ્રાચીન ઉલ્લેખ બેબિલોનની તખ્તીઓ અને મેસોપોટેમિયાના ‘ગિલગમેશ’ મહાકાવ્યમાં, ઈસા પૂર્વે ત્રીજા સહસ્રાબ્દીમાં મળે છે.
આ ચિત્ર આંધ્ર પ્રદેશના તિરુપતિ નજીક નાગલાપુરમમાં આવેલ વેદનારાયણસ્વામી મંદિરનું છે, જ્યાં ભગવાન વિષ્ણુ મત્સ્ય નારાયણ સ્વરૂપે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.

કૂર્મ, ભગવાન વિષ્ણુનો બીજો અવતાર, તેની વાર્તા સૌપ્રથમ રામાયણમાં જોવા મળે છે. દેવતાઓ પોતાની શક્તિ ગુમાવી બેસે છે અને ભગવાન વિષ્ણુ પાસે મદદ માટે જાય છે. વિષ્ણુ તેમને સલાહ આપે છે કે તમામ ઔષધિઓ અને વનસ્પતિઓ એકત્ર કરીને ક્ષીરસાગરમાં નાખો. પછી મન્દર પર્વતને મથાની તરીકે અને નાગરાજ વાસુકીને દોરી તરીકે ઉપયોગ કરીને દેવો અને અસુરો મળીને સમુદ્ર મન્થન કરે છે.
પણ પર્વત સ્થિર રહેતો નહોતો, તેથી ભગવાન વિષ્ણુએ કૂર્મ (કચ્છપ) અવતાર ધારણ કર્યો અને પોતાની પીઠ પર પર્વતને ધારણ કર્યો. કહેવાય છે કે આ ભારને લીધે કચ્છપના કવચ પર વિશિષ્ટ નિશાન જોવા મળે છે.
આ મન્થનમાંથી અમૃત સિવાય પણ તે સમયના સમાજ માટે કિંમતી માનાતી ઘણી વસ્તુઓ અને દિવ્ય પ્રાણીઓ પ્રગટ થયા. કચ્છપ ધીરજ, દીર્ઘાયુ, શાંતિ અને મજબૂત કવચ પર ભાર સહન કરવાની ક્ષમતાનું પ્રતિક છે—જેમ પૃથ્વી સમગ્ર સૃષ્ટિનો ભાર વહન કરે છે.
કચ્છપને યમુના નદીનું વાહન પણ માનવામાં આવે છે.
આ ચિત્ર આંધ્ર પ્રદેશમાં આવેલ દુર્લભ શ્રીકૂર્મ મંદિરનું છે.

વૈકુંઠ ભગવાન વિષ્ણુનું ‘શાશ્વત આનંદનું ધામ’ છે, જે સર્વોચ્ચ આધ્યાત્મિક લોક માનવામાં આવે છે. આ દિવ્ય લોકના પ્રવેશદ્વારની રક્ષા જોડિયા દેવતા—જય અને વિજય—કરે છે.
એક દિવસ, ચાર અત્યંત આધ્યાત્મિક શક્તિ ધરાવતા ઋષિઓ બાળ સ્વરૂપમાં વૈકુંઠમાં પ્રવેશવા આવ્યા. તેમનું માનવું હતું કે ભગવાન વિષ્ણુ પોતાના ભક્તો માટે હંમેશા ઉપલબ્ધ રહે છે. પરંતુ દ્વારપાલોએ તેમના સાથે અહંકારપૂર્વક વર્તન કર્યું. તેથી ક્રોધિત થઈ ઋષિઓએ તેમને શ્રાપ આપ્યો કે તેઓ પોતાની દિવ્યતા ગુમાવી દેશે.
ભગવાન વિષ્ણુએ આ શ્રાપમાં ફેરફાર કરીને જય-વિજયને બે વિકલ્પ આપ્યા—પૃથ્વી પર 7 જન્મ સુધી તેમના ભક્ત બની રહેવું કે 3 જન્મ સુધી તેમના શત્રુ તરીકે જન્મ લેવો. જય-વિજયે બીજો વિકલ્પ પસંદ કર્યો.
ત્યારબાદ તેઓ ક્રમે હિરણ્યાક્ષ અને હિરણ્યકશિપુ, પછી રાવણ અને કુંભકર્ણ (જેમનો વધ ભગવાન રામે કર્યો) અને અંતે શિશુપાલ અને દંતવક્ર (જેમનો વધ ભગવાન કૃષ્ણે કર્યો) તરીકે જન્મ્યા.
ચિત્ર શ્રેય: દેશમુખાલુમા દ્વારા ‘જય-વિજય’, ઇન્સ્ટાગ્રામ પરથી.

હયગ્રીવ, ભગવાન વિષ્ણુનો ઘોડા સ્વરૂપ અવતાર, પ્રસિદ્ધ દશાવતારમાં તો ગણાતો નથી, પરંતુ વિવિધ પુરાણોમાં દર્શાવાયેલા વિસ્તૃત અવતારોમાં તેનો સમાવેશ થાય છે.
કથાનુસાર, હયગ્રીવ નામનો એક અસુર હતો, જેને એવો વર્દાન મળ્યો હતો કે તેનો વધ માત્ર એ જ નામ ધરાવતા કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા થઈ શકે. આ શક્તિ મળ્યા પછી તે અત્યંત ઉદ્ધત બની ગયો. દેવતાઓએ ભગવાન વિષ્ણુને પ્રાર્થના કરી, પરંતુ તે સમયે વિષ્ણુ ગાઢ નિંદ્રામાં હતા અને તેમનું ધનુષ્ય તેમની ઠોડી નીચે રાખેલું હતું.
બ્રહ્માએ દીંધીયાઓ (દીમકો)ને કહ્યું કે તેઓ ધનુષ્યની ડોરી કાપી નાખે, જેથી વિષ્ણુ જાગી શકે. તેના બદલામાં બ્રહ્માએ તેમને યજ્ઞના અવશેષ આપવાનું વચન આપ્યું. દીંધીયાઓએ ડોરીને એટલી સારી રીતે કાપી કે તે તૂટી ગઈ અને તેના આંચકાથી વિષ્ણુનું માથું અલગ થઈ ગયું.
પછી વિષ્ણુએ ઘોડાનું માથું ધારણ કર્યું અને હયગ્રીવ (ઘોડા-ગળાવાળો) સ્વરૂપ ધારણ કરીને પોતાના નામધારી અસુરનો સંહાર કર્યો. બીજી એક કથામાં, તેઓ આ જ સ્વરૂપમાં વેદોને ફરીથી પ્રાપ્ત કરે છે.
આ ચિત્ર આસામના ગુવાહાટી નજીક આવેલા પ્રસિદ્ધ હયગ્રીવ માધવ મંદિરનું છે. ઈ.સ. 1583માં બનેલું આ મંદિર તે સ્થળ તરીકે માનવામાં આવે છે, જ્યાં હયગ્રીવે વેદોને બચાવ્યા હતા અને અહીં તેમની જ્ઞાનના દાતા તરીકે પૂજા થાય છે.
મંદિરનું તળાવ પણ વિશ્વપ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં દુર્લભ કાળા સોફ્ટશેલ કચ્છપો જોવા મળે છે, જેમને ભગવાન વિષ્ણુના પ્રતિનિધિ તરીકે માનવામાં આવે છે.

દક્ષ પ્રજાપતિ, જે પ્રજાઓના સ્વામી ગણાય છે, તેમની 50 પુત્રીઓ હતી, જેમાં સૌથી તેજસ્વી સતી હતી. સતીનું લગ્ન ભગવાન શિવ સાથે થયું હતું. દક્ષને પોતાના તપસ્વી જમાઈ શિવ પસંદ નહોતા. તેમણે એક યજ્ઞનું આયોજન કર્યું જેમાં બધા દેવતાઓને આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા, પરંતુ શિવને બોલાવવામાં આવ્યા નહોતા.
ત્યાં છતાં સતી યજ્ઞમાં ગઈ, પરંતુ ત્યાં તેમનું અપમાન થયું. આ અપમાનથી વ્યથિત થઈને સતીએ યજ્ઞની અગ્નિમાં પોતાનું જીવન સમર્પિત કર્યું.
ક્રોધિત થઈને ભગવાન શિવે વીરભદ્રને ઉત્પન્ન કર્યો, જેણે તમામ દેવતાઓને પરાજિત કર્યા, યજ્ઞનો વિનાશ કર્યો અને દક્ષનું શિર કાપી નાખ્યું. તે શિરને યજ્ઞમાં ફેંકી દેવામાં આવ્યું.
દેવતાઓના વિનંતી પર શિવે દક્ષને પુનર્જીવિત કર્યો, પરંતુ તેમનું શિર બળી ગયેલું હોવાથી તેની જગ્યાએ બલિ આપવામાં આવેલા બકરાનું શિર લગાવવામાં આવ્યું.
શ્રી અરવિંદના મત મુજબ, દક્ષનું પોતાના તેજસ્વી મન પર અહંકારપૂર્ણ લગાવ આધ્યાત્મિક વિકાસમાં અવરોધ છે. તેમનું શિર કાપવું એ દર્શાવે છે કે ‘આત્મા માત્ર મન નથી’. આધ્યાત્મિક પ્રગતિ માટે મનથી આગળ વધવું જરૂરી છે.
‘દક્ષ’ શબ્દનો અર્થ ‘કુશળ’ થાય છે અને તેનો સંબંધ અંગ્રેજી શબ્દ dexterity (કુશળતા) સાથે છે, જેનો મૂળ લેટિન છે.
આ ચિત્ર હરિદ્વાર નજીક કનખલ મંદિરનું છે, જે તે યજ્ઞનું સ્થાન માનવામાં આવે છે.
સ્રોત: https://renaissance.aurosociety.org/

નંદીનો અર્થ આનંદ, ખુશી અને સંતોષ થાય છે. તેઓ ભગવાન શિવના વાહન (વહન) છે અને શિવના નિવાસસ્થાન કૈલાસના રક્ષક પણ માનવામાં આવે છે. લગભગ દરેક શિવ મંદિરમાં નંદીને શિવલિંગ સામે બેસેલા અને તેની તરફ એકાગ્રતાથી નિહાળતા દર્શાવવામાં આવે છે. તેઓ તે વ્યક્તિગત આત્માનું પ્રતિક છે, જે સંપૂર્ણપણે દૈવી ચેતનામાં લીન છે.
નંદીના ચાર પગ સત્ય, ધર્મ, શાંતિ અને પ્રેમનું પ્રતિક છે—જે મુક્તિ તરફ લઈ જતો માર્ગ દર્શાવે છે. ભગવાન શિવના વાહન અને દ્વારપાલ તરીકે નંદી ધ્યાન, ધીરજ અને અડગ શ્રદ્ધાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને ભક્તોને યાદ અપાવે છે કે જીવનનો હેતુ ભગવાનની અનુભૂતિ કરવો છે.
માન્યતા અનુસાર, નંદીનો જન્મ ઋષિ શિલાદ દ્વારા કરવામાં આવેલા યજ્ઞમાંથી થયો હતો. તેઓ ભગવાન શિવના પરમ ભક્ત બન્યા અને તેમને પોતાના વાહન બનાવવા માટે નર્મદા નદીના કિનારે, આજના મધ્ય પ્રદેશના જબલપુર સ્થિત નંદિકેશ્વર મંદિર ખાતે કઠોર તપસ્યા કરી હતી.
સ્રોત: https://www.exoticindiaart.com
આ ચિત્ર આંધ્ર પ્રદેશના લેપાક્ષીમાં આવેલ ભવ્ય નંદીની મૂર્તિનું છે.

આદિશેષ રામાયણમાં લક્ષ્મણના અવતાર તરીકે પ્રગટ થાય છે.
આદિશેષનો જન્મ કદરુથી થયો હતો. તેઓ ગરુડના અડધા ભાઈ છે, જેમનો જન્મ વિનતા (કદરુની બહેન) થી થયો હતો. કદરુએ વિનતાને છળથી દાસી બનાવી હતી, જેને જોઈને આદિશેષ અત્યંત વ્યથિત થયા અને તેમણે સંસારથી વિરક્ત થઈ તપસ્યા કરી. તેમની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને બ્રહ્માએ તેમને પૃથ્વીને ધારણ કરવાનો વરદાન આપ્યો.
આદિશેષને ‘અનંત’ પણ કહેવામાં આવે છે, જેનો અર્થ છે અનંત—અર્થાત્ અવિનાશી અને અનંત કાળનું પ્રતિક.
રામાયણમાં લક્ષ્મણને આદિશેષનો અવતાર માનવામાં આવે છે. કેટલીક પરંપરાઓમાં બલરામને પણ આદિશેષનો અવતાર ગણવામાં આવે છે, જ્યારે કેટલીક માન્યતાઓ મુજબ તેઓ સ્વયં વિષ્ણુના અવતાર માનવામાં આવે છે.
ભારતમાં નાગપૂજા અત્યંત પ્રચલિત છે. કેરળ અને કર્ણાટકમાં ઘણા એવા મંદિર છે જે સંપૂર્ણપણે નાગદેવતાઓને સમર્પિત છે, જેમ કે કેરળનું મન્નારશાલા મંદિર.
આ ચિત્ર કેરળના મન્નારશાલા મંદિરનું છે.

કાગડો સામાન્ય રીતે હિંદુ ધર્મમાં પિતૃઓ અથવા અવસાન પામેલ આત્માઓ સાથે જોડાયેલો માનવામાં આવે છે.
કાગડાને જીવિત અને મૃત જગત વચ્ચેનો એક જોડાણ માનવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે પિતૃઓ સુધી ભોજન અને અર્પણ કાગડાઓ દ્વારા પહોંચે છે, જેને બલી કાક કહેવામાં આવે છે દર વર્ષે શ્રાદ્ધના દિવસે, જેમના માતા-પિતા કે સગા સંબંધીઓનું અવસાન થયું હોય, તેઓ કાગડા તથા ગાયને ભોજન અર્પણ કરે છે. આ વિધિને પિંડદાન કહેવામાં આવે છે. ઘણા પરંપરાગત ઘરોમાં દરેક ભોજન પહેલાં કાગડાને થોડા ચોખા આપવાની પ્રથા પણ જોવા મળે છે.
કાગડાને યમરાજનો સંકેત પણ માનવામાં આવે છે અને તે શનિ ભગવાનના વાહન તરીકે પણ ઓળખાય છે.
આ ચિત્ર કાકભુશુન્ડીનું છે. રામચરિતમાનસમાં કાકભુશુન્ડી કાગડાના મુખવાળા ઋષિ છે, જે ગરુડને રામાયણની કથા સંભળાવે છે.

કામધેનુ ઈચ્છા પૂર્ણ કરનાર દૈવી ગાયનું સ્વરૂપ છે. સમુદ્ર મન્થન દરમિયાન ક્ષીર સાગરમાંથી તેના પ્રકટ થવાનો ઉલ્લેખ મળે છે. તેને સપ્તર્ષિઓને અર્પણ કરવામાં આવી હતી.
કામધેનુને ‘સુરભિ’ નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે, અને કેટલાક પ્રસંગોમાં ‘નંદિની’ નામ પણ વપરાય છે. જોકે કેટલીક કથાઓમાં નંદિનીને કામધેનુની પુત્રી માનવામાં આવે છે. કામધેનુનો ઉલ્લેખ અનેક પુરાણો અને ઇતિહાસોમાં મળે છે. તે વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠ વચ્ચેના પ્રસિદ્ધ વિવાદનું કારણ પણ બની હતી, જ્યારે વિશ્વામિત્ર તેની અનંત ભોજન આપવાની ક્ષમતાથી પ્રભાવિત થઈ તેને મેળવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો.
હિંદુ ધર્મમાં ગાયને અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે. તેનો ઉલ્લેખ સિંધુ ઘાટીની મુદ્રાઓ, શિલાચિત્રો અને વૈદિક સાહિત્યમાં પણ મળે છે.
‘પશુ’ શબ્દનો અર્થ ગાય થાય છે અને તેનો ઉપયોગ સમગ્ર પ્રાણીજગત માટે પણ થાય છે. તેથી ભગવાન શિવને ‘પશુપતિ’ (પ્રાણીઓના રક્ષક) કહેવામાં આવે છે. નેપાળના કાઠમંડુમાં આવેલ પશુપતિનાથ મંદિર ભગવાન શિવનું પ્રસિદ્ધ તીર્થસ્થાન છે.
‘પશુ’ અને લેટિન શબ્દ pecu નો મૂળ એક જ છે, જેમાંથી અંગ્રેજી શબ્દ impecunious (ગરીબ) ઉત્પન્ન થયો છે. હિંદુ પરંપરામાં ગાયને સમૃદ્ધિનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.
આ ચિત્ર રાજા રવિ વર્મા દ્વારા બનાવાયેલ સમુદ્ર મન્થનની પ્રસિદ્ધ પેઇન્ટિંગ છે.

શિવના અનેક રૂપોમાં તેમને ડાબા હાથમાં મૃગ (હરણ) સાથે દર્શાવવામાં આવે છે. ક્યારેક હરણના સ્થાને હરિણી મુદ્રા પણ દર્શાવવામાં આવે છે.
આ પ્રતીક દર્શાવે છે કે ભગવાન શિવે મનની ચંચળતા—વિચારો, ભાવનાઓ અને ભટકાવ—પર વિજય મેળવ્યો છે. હરણ સતત ચેતન અને ગતિશીલ રહેતું હોવાથી તેને અસ્થિર મનનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.
ચંદ્રશેખર અને સોમાસ્કંદ જેવા શિવના રૂપોમાં હરણ જોવા મળે છે, જ્યારે ભૈરવ અને નટરાજ સ્વરૂપોમાં તે દર્શાવાતું નથી.
ક્યારેક હરણના ચાર પગોની તુલના ચાર વેદો સાથે પણ કરવામાં આવે છે.
આ ચિત્ર સોમાસ્કંદ સ્વરૂપમાં ભગવાન શિવનું છે, જેમાં હરણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

ગરુડ વિનતા ના પુત્ર હતા. કદરુ અને વિનતા બહેનો હતી, અને કદરુએ વિનતાને દાસી બનાવી દીધી હતી. પોતાની માતાને મુક્ત કરવા માટે ગરુડે કદરુ અને નાગપુત્રો સામે વિનંતી કરી. તેમણે શરત મૂકી કે જો ગરુડ દેવતાઓ પાસેથી અમૃત લાવી આપે તો વિનતાને મુક્ત કરવામાં આવશે.
સમુદ્ર મન્થન દરમિયાન ભગવાન વિષ્ણુએ મોહિની રૂપ ધારણ કરીને અસુરોને ભ્રમિત કર્યા અને અમૃત દેવતાઓને આપ્યું હતું. પછી ગરુડ દેવતાઓ પાસે ગયા અને ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓ સાથે ભયંકર યુદ્ધ કર્યું. પોતાના પરાક્રમથી તેમણે દેવતાઓને પરાજિત કરીને અમૃત પ્રાપ્ત કર્યું અને પોતાની માતાને મુક્ત કરાવી. સાથે જ તેમણે નાગો અમૃત ન પી શકે તેની પણ વ્યવસ્થા કરી.
ગરુડના ભાઈ અરુણ સૂર્યદેવના રથસારથી છે. ગરુડ ભારતીય ઉપખંડ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં અત્યંત લોકપ્રિય પ્રતીક છે. ઇન્ડોનેશિયાની રાષ્ટ્રીય એરલાઇનનું નામ પણ “ગરુડા એર” છે અને ભારતીય વાયુસેનાની વિશેષ ટુકડીને “ગરુડ” કહેવામાં આવે છે.
આ ચિત્ર રાજા રવિ વર્માની એક પ્રસિદ્ધ પેઇન્ટિંગ છે.

મહાયુદ્ધ પછી 36 વર્ષ બાદ, ભગવાન કૃષ્ણની દ્વારકા આંતરિક યુદ્ધ અને પૂરથી નાશ પામે છે. આથી વ્યથિત થઈ પાંડવો પોતાનું રાજ્ય ત્યજી ઉત્તર દિશા તરફ સ્વર્ગપ્રાપ્તિ માટે યાત્રા શરૂ કરે છે, આ સંકલ્પ સાથે કે તેઓ પોતાના શરીર સાથે સ્વર્ગ જશે.
આ યાત્રામાં યુધિષ્ઠિર સિવાય બધા પાંડવો અને દ્રૌપદી માર્ગમાં એક પછી એક મૃત્યુ પામે છે. અંતે યુધિષ્ઠિર એકલા રહી જાય છે, અને તેમના સાથે માત્ર એક કૂતરો સ્વર્ગના દ્વાર સુધી પહોંચે છે.
ઇન્દ્ર યુધિષ્ઠિરને સ્વર્ગમાં પ્રવેશ આપે છે, પરંતુ કૂતરાને અંદર જવા દેતા નથી. યુધિષ્ઠિર પોતાના સાથીને છોડીને સ્વર્ગમાં પ્રવેશ કરવાનો ઇનકાર કરે છે. ત્યારબાદ ખુલાસો થાય છે કે તે કૂતરો સ્વયં ધર્મ દેવ હતા, જે યુધિષ્ઠિરની પરીક્ષા લઈ રહ્યા હતા.
ભારતીય પરંપરામાં કૂતરાઓને સામાન્ય રીતે ઊંચો દરજ્જો મળતો નથી, પરંતુ તેઓને ભગવાન શિવના સાથી અથવા ક્યારેક તેમના વાહન તરીકે પણ દર્શાવવામાં આવ્યા છે. મહારાષ્ટ્રની ખંડોબા પરંપરામાં ખંડોબાને ઘોડા પર સવાર અને સાથે કૂતરા સાથે દર્શાવવામાં આવે છે.
આ ચિત્ર મલ્લાર ચટર્જીની પુસ્તકના કવરનું છે, જેમાં યુધિષ્ઠિર પોતાના કૂતરા સાથે સ્વર્ગ તરફ જતા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.