ಸನ್ಯಾಸಿ ದಂಗೆ (1770–1820) ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರತಿರೋಧ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ತಪಸ್ವಿ /ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಫಕೀರರು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.ಈ ಚಳುವಳಿ ಇಂದಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.1770ರ ಭೀಕರ ಬಂಗಾಳ ಕ್ಷಾಮದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಿಧಿಸಿದ ಅನ್ಯಾಯಕರ ತೆರಿಗೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಈ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ ತಮ್ಮ “ಆನಂದಮಠ” (1882) ಮತ್ತು “ದೇವಿ ಚೌಧುರಾಣಿ” (1884) ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿದರು. “ಆನಂದಮಠ” ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿಯೇ “ವಂದೇ ಮಾತರಂ” ಗೀತೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅದು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ “ಘೋಷವಾಕ್ಯ”ವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ಚಿತ್ರ: ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರ ಚಿತ್ರ.

ಬ್ರಿಟಿಷರು 1857ರ ದಂಗೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮರವೆಂದು ಕರೆದರು . ಅದನ್ನು ‘ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ‘ಸಿಪಾಯಿ’ ಎಂಬ ಪದವು ಹಿಂದಿಯ ‘ಸಿಪಾಹಿ’ (ಸೈನಿಕ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಬಂಡಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯು 1857 ಗಿಂತ ಕೆಲ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ 1806ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವೇಲೂರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಕಡಿಮೆ ವೇತನದಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿದ್ದರು.ಅಲ್ಲದೆ, ಸೈನಿಕರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದು,ಗಡ್ಡ ಮೀಸೆ ಕತ್ತರಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುವುದು,ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾದರಿಯ ತಲೆಪಾಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು.

ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವೇಲೂರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದೂ ಕೂಡ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ದಂಗೆ ಏಳಲು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು.ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 130 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಪುತ್ರನನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಗಾರನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಕಾಟ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದವು. ಅನೇಕ ಸಿಪಾಯಿಗಳು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.ಆದರೂ, ಈ ದಂಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಹಲವು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.
ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವೇಲೂರು ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯದ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಲು ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದೇ ತಂತ್ರವನ್ನು 1857ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮರದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘದರ್ (ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ) ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ವೇಳೆ ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಫೌಜ್ (INA) ಕೂಡ ಬಳಸಿತು.

ಚಿತ್ರ : 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ವೇಲೂರು ದಂಗೆ ಸ್ಮಾರಕ ಅಂಚೆಚೀಟಿ.

ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಎಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜರು ಮತ್ತು ನವಾಬರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತರು ಅಥವಾ ಮಾಂಡಲಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಆಗಿದ್ದರು.

ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಪಳೈಕ್ಕಾರನ್, ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಪಾಲೇಗಾಡು, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಾಳೆಯಗಾರ ಹಾಗೂ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲೇಗಾರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಇವರನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರು ರಾಜರು ಮತ್ತು ನವಾಬರ ಪರವಾಗಿ ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಬ್ರಿಟಿಷರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತಂದ ನಂತರ, ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಂತದ ಕಡ್ಡಾಯ ಸೈನಿಕ ನೇಮಕಾತಿ, ಮತಾಂತರದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಸಹ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು.
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80 ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಇದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30,000 ಯೋಧರು ಇದ್ದರು. 1790ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಮೊದಲು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ಎದ್ದರು. ನಂತರ 1800ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ದಿಂಡಿಗಲ್, 1801–1805ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ 1846ರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟಗಳು ನಡೆದವು.ವೀರಪಾಂಡಿಯ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮನ್ ಹಾಗೂ ಮರುದು ಪಾಂಡಿಯರ್ ಸಹೋದರರು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಳೆಯಗಾರ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು .
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟ ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್ ಅವರು 1959ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, “ವೀರಪಾಂಡಿಯ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮನ್” ಎಂಬ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಚಿತ್ರ: IMDb ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೀರಪಾಂಡಿಯ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮನ್ ಚಿತ್ರದ ಬಣ್ಣದ ಪೋಸ್ಟರ್.
ಮೂಲಗಳು: J. C. Dua ಹಾಗೂ JStorನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕುರಿತ ವಿವಿಧ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು.

ಪೈಕ’ ಎಂಬ ಪದವು ‘ಪಾದಾತಿಕ’ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಕಾಲಾಳು ಸೈನಿಕ . ಪೈಕರು ಒಡಿಶಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ “ರೈತ-ಯೋಧ” ವರ್ಗವಾಗಿದ್ದರು. ಶಾಂತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.1803ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒಡಿಶಾವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದರು. ಆಗ ಖುರ್ಡಾ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು.
ಖುರ್ಡಾದ ರಾಜನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಬಕ್ಷಿ ವಿದ್ಯಾಧರ ಮಹಾಪಾತ್ರ ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರಷ್ಟೇ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಹೋರಾಟವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ರೈತರು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬಂಡಾಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು.ಬಂಡಾಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.ಸುಮಾರು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪೈಕರು ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. ಇದು ಕೇವಲ ಕ್ಷಣಿಕ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ನಡೆದ ದಂಗೆಯಲ್ಲ; ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ದೇಶದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸುಸಂಘಟಿತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವಾಗಿತ್ತು. ಬಂಡಾಯಗಾರರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ರೂಪಿಸಿದ್ದರು.

ಚಿತ್ರ: 2018ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಪೈಕ ಬಂಡಾಯದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಅಂಚೆಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ.
ಮೂಲ : https://magazines.odisha.gov.in/orissareview/2017/November/engpdf/27-31.pdf

ವೇಲು ತಂಪಿ ಅವರು ದುರ್ಬಲ ರಾಜ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜನರ ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ರಾಜರು ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.
ನಂತರ ವೇಲು ತಂಪಿ ಅವರು ಹಲವು ದೂರಗಾಮಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.
1798ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಅವರು “ಸಹಾಯಕ ಸೈನ್ಯ ಒಪ್ಪಂದ” ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನವೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ನಾಮಮಾತ್ರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು.ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದ ತುಕಡಿ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಒಬ್ಬ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನಿಜಾಮ ಮತ್ತು ಮರಾಠ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಇದು ನೆರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಿಧಿಸಿದ ಬೇಡಿಕೆಗಳು, ಅಲ್ಲಿನ ಭ್ರಷ್ಟ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ವೇಲು ತಂಪಿ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತಂದವು.
ಆಗ ಜನಪ್ರಿಯ ದಿವಾನ್ ವೇಲು ತಂಪಿ ಅವರು “ಕುಂದರ ಘೋಷಣೆ” ಹೊರಡಿಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಜನರು ಒಗ್ಗೂಡುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದಮನ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಷ್ಟದ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು.ಈ ಘೋಷಣೆಯು ಜನರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ, ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ರಾಜಮನೆತನಗಳನ್ನೂ ಒಂದಾಗಿಸಿತು.

ಚಿತ್ರ: ವೇಲು ತಂಪಿ ಕುರಿತ ಅಮರ್ ಚಿತ್ರ ಕಥಾ ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟ.

ಮೂಲ: Osmanian.com

ಬ್ರಿಟಿಷರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ “ದತ್ತುಪುತ್ರರ ಹಕ್ಕು ನಿರಾಕರಣೆಯ ನೀತಿ”ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆತ ದತ್ತು ಪಡೆದ ಪುತ್ರನಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಸಿಂಹಾಸನದ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥಾನವಾದ ಕಿತ್ತೂರಿನ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದರು.1824ರಲ್ಲಿ ಈ ನೀತಿಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಿತ್ತೂರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಅದನ್ನು ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು.ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಿತ್ತೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಮಹಾನ್ ವೀರನಾರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕುರಿತಾಗಿ ಅನೇಕ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಅವರ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ.ದೆಹಲಿಯ ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ.
ಚಿತ್ರ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಟೌನ್‌ಹಾಲ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ. Wikimedia / Flickr ಮೂಲದ ಚಿತ್ರ.

ಅಹೋಮ್‌ಗಳು ಬರ್ಮಾದ ಶಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದು, ಕ್ರಿ.ಶ. 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತುಹೋಗಿ, ಇಂದಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಸುಮಾರು ಆರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೇನಾನಿ ಲಚಿತ್ ಬರ್ಫುಕನ್ ಅವರು ಔರಂಗಜೇಬನ ಸೇನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸತತವಾಗಿ 17 ವಿಜಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ವೀರ ಸೇನಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅಹೋಮ್ ರಾಜವಂಶ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡು ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.ಅವರ ರಾಜವಂಶದ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರ ಗೋಮಧರ್ ಕೊನ್ವರ್ ಅಹೋಮ್‌ಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ದೃಢವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದರು.

ಚಿತ್ರ: Wikimediaಯಲ್ಲಿ Chaipau ರಚಿಸಿರುವ ಅಹೋಮ್ ರಾಜವಂಶದ ಚಿಹ್ನೆಯ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿತ ಚಿತ್ರ.

ಮೂಲ: https://www.assams.info/answers/first-revolt-against-british-in-assam

1855–56ರ ಸಂತಾಲ್ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಾದ ಸಿದೋ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಹು ಮುರ್ಮು ಅವರು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಲೇವಾದೇವಿಗಾರರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದರ ವಿರುದ್ಧ ಸಂತಾಲರು ಬಂಡಾಯ ಎದ್ದರು. ಸಂತಾಲರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ, “ಕೊನೆಯ ಹನಿ ರಕ್ತ ಇರುವವರೆಗೂ ಹೋರಾಡುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಬಂಡಾಯವು ಇಂದಿನ ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸೋಲುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿ, ಸಾವಿರಾರು ಸಂತಾಲರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಬಂಡಾಯದ ನಾಯಕರಾದ ಸಿದೋ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಹು ಅವರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು.
ಆದರೂ ಈ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಸಂತಾಲ್ ಬಂಡಾಯವು ಇತರ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು. ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಾಗಲ್ಪುರ ಮತ್ತು ಬೀರಭೂಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ “ಸಂತಾಲ್ ಪರಗಣಾ” ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಿತ್ರ: 2002 ರಲ್ಲಿ ಸಿದೋ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಹು ಮುರ್ಮು ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಂಚೆಚೀಟಿ
ಮೂಲ :Source: https://ncert.nic.in/textbook/pdf/hees104.pdf

ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಸ್ಥಳಾಂತರಿತ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗೆ (ಜೂಮ್ ಪದ್ಧತಿ) ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಕಠಿಣ ಅರಣ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದರು.ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಒಂದರ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂಡಾಯ ನಡೆಸಿದರು:
ಕೋಲ್ ಬಂಡಾಯ – 1831–32
ಸಂತಾಲ್ ಬಂಡಾಯ – 1855–56
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ನೇತೃತ್ವದ ಬಂಡಾಯ – 1895–1900
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾದ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆಯಿತು. ಜನರು ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರಿಗೆ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಿರ್ಸಾರವರು ತಮ್ಮ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು “ದೇವರೇ ತಮ್ಮನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ್ದಾನೆ” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅವರನ್ನು “ಭಗವಾನ್” ಎಂದು ಕರೆಯತೊಡಗಿದರು. ಮಿಷನರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಮೊದಲಿನ ಆದಿವಾಸಿ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅವರು ನಂತರ ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು “ರಾವಣ” ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಜನರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾರನ್ನು “ರಾವಣನ ಪತ್ನಿ ಮಂಡೋದರಿ” ಎಂದು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.

ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರು 1900ರಲ್ಲಿ ಕಾಲರಾ ರೋಗದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ನಂತರ ಅವರ ಚಳುವಳಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು. ಅವರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು “ಬಿರ್ಸೈತ್ (Birsait)” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಹೊಸ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಿತ್ರ: 1895ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಚಿತ್ರ. ಮೂಲ : https://ncert.nic.in/textbook/pdf/hess204.pdf

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ರೈತರ ಅನೇಕ ಬಂಡಾಯಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಸನ್ಯಾಸಿ ಬಂಡಾಯ (1770ರ ದಶಕ) ಮತ್ತು ಫರಾಯಿಜಿ ಚಳುವಳಿ (1830ರ ದಶಕ) ಇವುಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹತ್ತಿ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಇಂಡಿಗೊ (ನೀಲಿ) ಬಣ್ಣದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಜಾಗತಿಕ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಅದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಉಜ್ವಲ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಗೊ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ರೈತರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ರೈತರು ತಮ್ಮ ಉತ್ತಮ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಇಂಡಿಗೊ ಬೆಳೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬೆಲೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.

ನೀಲ್ ಬಿದ್ರೋಹ (ನೀಲಿ ಬಂಡಾಯ) ಮೊದಲು ನಾಡಿಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ಸಮಾಜದ ಗಣ್ಯ ವರ್ಗದವರೂ ರೈತರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ದೀನಬಂಧು ಮಿತ್ರ ಅವರು ಬರೆದ “ನೀಲ್ ದರ್ಪಣ” (Indigo Mirror) ನಾಟಕವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ತದನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇಂಡಿಗೊ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಆದರೆ ಇಂಡಿಗೊ ರೈತರ ಶೋಷಣೆ ಬಂಗಾಲದಿಂದ ಬಿಹಾರಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು . ಬಿಹಾರದ ಇಂಡಿಗೊ ರೈತರ ದುಸ್ಥಿತಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 1917ರಲ್ಲಿ ಚಂಪಾರಣದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಭಾರತದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಗೊ ಬೆಳೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಚಿತ್ರ: Amazonನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನೀಲ್ ದರ್ಪಣ ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟ ಮತ್ತು ಲೇಖಕರ ಚಿತ್ರ. Source: https://www.britannica.com/event/Indigo-Revolt

ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೀರಾಲ ಮತ್ತು ಪೇರಾಲ ಎಂಬ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15,000 ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಿಂದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ₹4,000 ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. 1919ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಎರಡು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಪುರಸಭೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ₹40,000ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಜನರು ದುಗ್ಗಿರಾಲ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ “ತೆರಿಗೆ ನಿರಾಕಾರಣೆ ಅಭಿಯಾನ” ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣಯ್ಯನವರು “ರಾಮ ದಂಡು” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ತಂಡವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

ಆಗ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಜನರು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಬೇರೆಡೆ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಸುಮಾರು 13,000 ಜನರು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ಹನ್ನೊಂದು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಒಂದು ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರು. ಈ ಚಳುವಳಿಯು ಅಂದಿನ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಆದರೆ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ ನಂತರ ಚಳುವಳಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರ: Wikimediaಯಲ್ಲಿರುವ ದುಗ್ಗಿರಾಲ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಅವರ ಚಿತ್ರ. ಮೂಲ: V. Narasimha Swamy, A Review of Freedom Movement in Andhra

ಆರ್.ಆರ್.ಆರ್. ಚಿತ್ರವು ಅಲ್ಲೂರಿ ಸೀತಾರಾಮ ರಾಜು ಮತ್ತು ಕೊಮುರಂ ಭೀಮ್ ಅವರ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆದಿವಾಸಿ ಬಂಡಾಯಗಳಿಗೆ ನಾಯಕತ್ವ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೀತಾರಾಮ ರಾಜು ಅವರು 1922–24ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ “ರಂಪದಂಗೆ ” ಬಂಡಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. ಅವರ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರೂ ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೊಮುರಂ ಭೀಮ್ ಅವರು 1940ರಲ್ಲಿ ನಿಜಾಮರ ಅರಣ್ಯ ನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಬಾಬೇಜೇರಿ ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಗೊಂಡ್ ಆದಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಈ ಹೋರಾಟವು ತೆಲಂಗಾಣದ ಜೋಡೆಘಾಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭೀಕರ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಚಿತ್ರ: ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಭಾರಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದ RRR ಚಿತ್ರದ “ನಾಟು ನಾಟು” ಹಾಡಿನ ದೃಶ್ಯ. ಮೂಲಗಳು: Telenga.360 ಹಾಗೂ PIB (Press Information Bureau)