సన్యాసి తిరుగుబాటు 1770 నుంచి 1820 మధ్య జరిగింది. బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన తొలి వ్యవస్థీకృత ప్రతిఘటన ఉద్యమాల్లో ఇది ఒకటి. ఈ ఉద్యమానికి ప్రధానంగా సన్యాసులు అని పిలువబడే హిందూ సాధువులు నాయకత్వం వహించారు. వారితో పాటు కొంతమంది ముస్లిం ఫకీర్లు కూడా పాల్గొన్నారు.

ఈ తిరుగుబాటు నేటి పశ్చిమ బెంగాల్, బంగ్లాదేశ్ మరియు బీహార్ ప్రాంతాల్లో జరిగింది. 1770లో వచ్చిన బెంగాల్ కరువు తర్వాత బ్రిటిష్ వారు విధించిన అధిక పన్నులకు వ్యతిరేకంగా వారు పోరాడారు.

సన్యాసి తిరుగుబాటు గురించి ప్రజల సాంస్కృతిక జ్ఞాపకాన్ని బంకిమ్ చంద్ర చటర్జీ తన రచనల ద్వారా బలంగా నిలిపారు. ఆయన రచించిన ఆనందమఠ్ (1882) మరియు దేవీ చౌధురాణి (1884) చారిత్రక నవలలు. వీటిలో సన్యాసి తిరుగుబాటును కథారూపంలో చిత్రించారు.

ఆనందమఠ్ నవలలోని “వందే మాతరం” జాతీయవాదులకు స్ఫూర్తినిచ్చే నినాదంగా మారింది. తరువాత ఇది భారతదేశ జాతీయ గీతంగా స్వీకరించబడింది.

బ్రిటానికా నుంచి తీసుకున్న చిత్రంలో ఉన్నది బంకిమ్ చంద్ర చటర్జీ.

బ్రిటిష్ వారు 1857 తిరుగుబాటును “మొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం” అని పిలుస్తారు. దీనిని “సిపాయి తిరుగుబాటు” అని కూడా అంటారు. ఇది బ్రిటిష్ భారత సైన్యంలో పనిచేసిన భారతీయ సైనికుల తిరుగుబాటు.

అయితే, మొదటి సిపాయి తిరుగుబాటు నిజానికి దశాబ్దాల ముందే, 1806లో తమిళనాడులోని వెల్లూరులో జరిగింది. బ్రిటిష్ సైన్యంలో పనిచేస్తున్న భారతీయ సైనికులు తక్కువ జీతాలపై అసంతృప్తిగా ఉన్నారు. అంతేకాకుండా, మతపరమైన గుర్తులు ధరించడంపై నిషేధం, గడ్డాలు తీసుకోవాలనే నిబంధన, మీసాలను కత్తిరించుకోవడం, బ్రిటిష్ తరహా తలపాగాలు ధరించాలనే ఆదేశాలను వారు వ్యతిరేకించారు.

బ్రిటిష్ వారు టిప్పు సుల్తాన్ కుమారులను వెల్లూరు కోటలో బందీలుగా ఉంచారు. ఇది కూడా సిపాయిలకు స్ఫూర్తినిచ్చింది. వారు కోటపై దాడి చేసి, సుమారు 130 మంది బ్రిటిష్ సైనికులను చంపారు. అనంతరం టిప్పు సుల్తాన్ కుమారుడిని తమ పాలకుడిగా ప్రకటించారు.

అయితే, కొన్ని గంటల్లోనే సమీపంలోని ఆర్కాట్ నుంచి వచ్చిన అదనపు సైనిక బలగాలు ఈ తిరుగుబాటును అణచివేశాయి. అనేక మంది సిపాయిలు మరణించారు. అయితే, వివాదానికి కారణమైన నిబంధనలను బ్రిటిష్ వారు వెనక్కి తీసుకున్నారు.

వెల్లూరు తిరుగుబాటు బ్రిటిష్ పాలనలోని భారతీయ సైనికుల్లో అసంతృప్తిని రగిలించడానికి ఒక మాదిరిగా మారింది. 1857 యుద్ధంలో, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో జరిగిన గదర్ (తిరుగుబాటు) ఉద్యమంలో, అలాగే రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో నేతాజీ సైన్యంలో కూడా ఇలాంటి అసంతృప్తిని ప్రేరేపించే విధానాలు కనిపించాయి.

చిత్రంలో ఉన్నది వెల్లూరు తిరుగుబాటును స్మరించుకుంటూ 2006లో విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్ల.

తమిళంలో ‘పాలయకరణ్’, తెలుగులో ‘పాలెగాడు’, కన్నడలో ‘పాలెగార’, మరాఠీలో ‘పాలేగార్’ అనే పేర్లు స్థానిక నాయకులను సూచిస్తాయి. వీరు దక్షిణ భారతదేశంలోని రాజులు, నవాబుల కోసం కష్టతరమైన ప్రాంతాలను పరిపాలించేవారు.

బ్రిటిష్ వారు ఈ రాజ్యాలను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్న తర్వాత, ఈ స్థానిక నాయకుల హక్కులను కూడా పరిమితం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. అంతేకాకుండా, వారు అధిక పన్నులు విధించారు.

ఇలాంటి పాలిగార్లు సుమారు 80 మంది ఉండేవారు. వారి ఆధీనంలో దాదాపు 30,000 మంది సైనికులు ఉండేవారు.

1790లలో తమిళనాడులోని పాలిగార్లు మొదటగా తిరుగుబాటు చేశారు. ఆ తర్వాత 1800లో మలబార్, దిండిగల్ ప్రాంతాల్లో, 1801–05 మధ్య ఆంధ్ర ప్రాంతంలో, తిరిగి 1846లో కూడా తిరుగుబాట్లు జరిగాయి.

తమిళనాడుకు చెందిన వీరపాండ్య కట్టబొమ్మన్ మరియు మరుడు పాండ్యర్ సోదరులు అత్యంత ప్రసిద్ధ పాలిగార్ నాయకులు.

ప్రముఖ తమిళ్ నటుడు శివాజీ గణేశన్, అంతర్జాతీయంగా ప్రశంసలు పొందిన 1959 తమిళ చిత్రంలో కట్టబొమ్మన్ పాత్రను పోషించారు. చిత్రంలో ఉన్నది IMDb వెబ్‌సైట్‌లోని ఆ సినిమా రంగుల పోస్టర్.

మూలం: JC Dua; JSTORలో పాలిగార్లపై ప్రచురితమైన వివిధ వ్యాసాలు.

పైకా అనే పదం ఒడిశాలోని సైనిక వర్గాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది పదాతిదళం అనే అర్థం వచ్చే ‘పదాతిక’ అనే పదం నుంచి వచ్చింది.

బ్రిటిష్ వారు 1803లో ఒడిశాను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు. అప్పట్లో స్థానికంగా ముఖ్యమైన పాలకుడు ఖుర్దాలో ఉండేవాడు. ఆయన సేనాధిపతి, ప్రభావశీలమైన నాయకుడు బక్షీ విద్యాధర్ మహాపాత్ర, ఒక ఉన్నత వర్గపు తిరుగుబాటును పురీ ప్రాంతం చుట్టూ జరిగిన రైతుల తిరుగుబాటుగా మార్చారు.

ఈ తిరుగుబాటులో 7 సంవత్సరాల పాటు గెరిల్లా యుద్ధ పద్ధతులను ఉపయోగించారు. ఇది కేవలం ఆకస్మికంగా జరిగిన తిరుగుబాటు కాదు; బ్రిటిష్ వారిని తరిమికొట్టేందుకు రూపొందించిన సుశ్రద్ధగా ప్రణాళిక చేసిన పోరాటం.

తిరుగుబాటుదారులు బ్రిటిష్ పాలనకు ప్రత్యామ్నాయంగా తమ సొంత ఆర్థిక, పరిపాలనా విధానాలతో కూడిన ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని కూడా ప్రణాళిక రూపొందించారు.

చిత్రంలో 2018లో పైకా తిరుగుబాటును స్మరించుకుంటూ తపాలా బిళ్లను విడుదల చేస్తున్న భారత ప్రధానమంత్రి కనిపిస్తున్నారు.

మూలం: https://magazines.odisha.gov.in/orissareview/2017/November/engpdf/27-31.pdf

వేలూ తంపి బలహీనమైన రాజు మరియు అవినీతిపరులైన ప్రభుత్వ అధికారులకు వ్యతిరేకంగా ప్రజా ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించారు. ఆయన నిజాయితీని గుర్తించిన రాజు, ఆయనను ప్రధానమంత్రిగా (దళవాయిగా) నియమించారు. ఆ తర్వాత వేలూ తంపి అనేక విస్తృతమైన సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టారు.

లార్డ్ వెల్లెస్లీ 1798లో సహాయక సంధి (Subsidiary Alliance) విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. ఈ విధానం ప్రకారం, ఒక భారతీయ రాజ్యం నామమాత్రపు స్వాతంత్ర్యాన్ని కొనసాగిస్తూనే బ్రిటిష్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించాల్సి ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు ఆ రాజ్యంలో ఒక సైనిక దళాన్ని మరియు ఒక రెసిడెంట్ అధికారిని నియమించి, పాలకుడి వ్యవహారాలను పర్యవేక్షించేవారు. నిజాం మరియు మరాఠా రాజ్యాలు ఈ విధానాన్ని అంగీకరించడంతో బ్రిటిష్ పాలన వేగంగా విస్తరించింది.

ట్రావెన్‌కోర్‌పై బ్రిటిష్ వారు విధించిన డిమాండ్లు, రాష్ట్రంలోని అవినీతి అధికార వ్యవస్థను మార్చేందుకు చేపట్టిన దూరదృష్టితో కూడిన పరిపాలనా, ఆర్థిక సంస్కరణలకు ఆటంకం కలిగించాయి.

ప్రజాదరణ పొందిన దివాన్ కుండర ప్రకటన (Kundara Proclamation) జారీ చేసి, బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలంతా ఏకం కావాలని పిలుపునిచ్చారు. అధిక పన్నులు, సాంస్కృతిక అణచివేత, మతపరమైన స్వేచ్ఛలను కోల్పోయే ప్రమాదం గురించి ప్రజలను హెచ్చరించారు.

ఈ ప్రకటన ప్రజల్లో తిరుగుబాటు స్ఫూర్తిని రగిలించి, కేరళలోని వివిధ రాజ కుటుంబాలను ఏకం చేసింది.

చిత్రంలో ఉన్నది వేలూ తంపిపై అమర్ చిత్ర కథ ప్రచురించిన కామిక్ పుస్తకం ముఖచిత్రం.

మూలం: https://www.osmanian.com/2025/05/velu-thampis-revolt-18081809-courageous.html

బ్రిటిష్ వారు “డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్” (Doctrine of Lapse) అనే విధానాన్ని అమలు చేశారు. దీని ప్రకారం, దత్తత తీసుకున్న కుమారుడికి సింహాసనంపై హక్కు ఉండదు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో ఆ రాజ్యాన్ని బ్రిటిష్ వారు తమ ఆధీనంలోకి తీసుకునేవారు.

చెన్నమ్మ ఉత్తర కర్ణాటకలోని చిన్న రాజ్యమైన కిత్తూరుకు రాణి. ఈ విధానాన్ని ఉపయోగించి 1824లో బ్రిటిష్ వారు తన రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, ఆమె దాన్ని అంగీకరించలేదు.

ఆమె బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా ధైర్యంగా పోరాడారు, అయితే చివరికి విజయం సాధించలేకపోయారు.

కర్ణాటకలో ఆమె ఒక గొప్ప వీరనారిగా గుర్తించబడుతున్నారు. ఆమె గురించి ఎన్నో జానపద గీతాలు, పుస్తకాలు ఉన్నాయి. ఆమె పేరుతో స్టేడియాలు, నౌకలు కూడా ఉన్నాయి. కర్ణాటక అంతటా ఆమె విగ్రహాలు కనిపిస్తాయి.

ఆమె విగ్రహాల్లో ఒకటి ఢిల్లీలోని పార్లమెంట్ భవనం వద్ద ఉంది. వికీమీడియాలో ఉన్న ఈ చిత్రం బెంగళూరులోని టౌన్ హాల్ సమీపంలో ఉన్న రాణి చెన్నమ్మ విగ్రహం. ఈ చిత్రం Flickr నుంచి తీసుకోబడింది.

మూలం: అర్చనా గారోడియా గుప్తా, Women Who Ruled India

అహోములు బర్మాలోని షాన్ ప్రాంతం నుంచి వచ్చి, 13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అస్సాంలో తమ రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. వారు స్థానిక ప్రజలతో కలిసిపోయి, నేటి ప్రత్యేకమైన అస్సామీ సంస్కృతి రూపుదిద్దుకోవడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.

వారు దాదాపు ఆరు శతాబ్దాల పాటు తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని కాపాడుకున్నారు. వారి సేనాధిపతి లచిత్ బోర్ఫుకాన్, ఔరంగజేబు సైన్యాలను వరుసగా 17 సార్లు ఓడించిన వీర సేనాధిపతిగా ప్రసిద్ధి చెందారు.

బ్రిటిష్ వారు అస్సాంపై తమ ఆధిపత్యాన్ని పెంచుకున్న కొద్దీ అహోం రాజవంశం క్రమంగా బలహీనపడింది. చివరగా, వారి రాజకుమారుల్లో ఒకరైన గోమ్ధర్ కోన్వర్, తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి మరోసారి గట్టిగా ప్రయత్నించారు.

చిత్రంలో కనిపిస్తున్నది అహోం రాజవంశ చిహ్నం యొక్క పునర్నిర్మిత రూపం. ఈ చిత్రాన్ని Chaipau వికీమీడియా కోసం రూపొందించారు.

మూలం:
https://www.assams.info/answers/first-revolt-against-british-in-assam

1855–1856లో జరిగిన సంతాల్ తిరుగుబాటుకు ఇద్దరు సోదరులు సిదో మరియు కాన్హు ముర్ము నాయకత్వం వహించారు. బ్రిటిష్ వారి మద్దతుతో వడ్డీ వ్యాపారులు, భూస్వాములు తమ పూర్వీకుల భూములను స్వాధీనం చేసుకోవడాన్ని వారు వ్యతిరేకించారు.

సంతాళ్లు తమ సొంత ప్రభుత్వాన్ని ప్రకటించి, “చివరి రక్తపు బొట్టు వరకు పోరాడతాం” అని ప్రతిజ్ఞ చేశారు.

ఈ తిరుగుబాటు నేటి జార్ఖండ్, బీహార్ మరియు పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతాల్లో విస్తృతంగా జరిగింది. బ్రిటిష్ వారి ప్రతిస్పందన చాలా క్రూరంగా ఉండింది. మొదట కొంత నష్టం చవిచూసిన తర్వాత, వారు మొత్తం గ్రామాలను తగలబెట్టి, వేలాది మంది సంతాళ్లను చంపారు. చివరకు తిరుగుబాటు నాయకులైన సిదో, కాన్హు కూడా హతమయ్యారు.

అయితే, ఈ సాహసోపేతమైన సంతాల్ తిరుగుబాటు ఇతర గిరిజన సమాజాలకు కూడా వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడేందుకు స్ఫూర్తినిచ్చింది.

తిరుగుబాటును శాంతింపజేయడానికి భాగల్పూర్ మరియు బీర్భూమ్ జిల్లాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాలను విడదీసి సంతాల్ పరగణా ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

చిత్రంలో ఉన్నది సిదో మరియు కాన్హు ముర్ములను స్మరించుకుంటూ 2002లో విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్ల.

మూలం: https://ncert.nic.in/textbook/pdf/hees104.pdf

తూర్పు భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ పాలకులు జూమ్ వ్యవసాయం (పోడు వ్యవసాయం) చేయడాన్ని నిరుత్సాహపరిచారు. కఠినమైన అటవీ చట్టాలను అమలు చేశారు. మధ్యవర్తులు అటవీ ఉత్పత్తుల వ్యాపారాన్ని తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు.

దీంతో గిరిజనులు వరుసగా తిరుగుబాట్లు చేశారు — కోల్ తిరుగుబాటు (1831–32), సంతాల్ తిరుగుబాటు (1855–56), ఆ తర్వాత గిరిజనులందరి మద్దతుతో జరిగిన అత్యంత తీవ్రమైన బిర్సా ముండా తిరుగుబాటు (1895–1900).

బిర్సాకు అద్భుతమైన శక్తులు ఉన్నాయని ప్రజలు నమ్మేవారు. బిర్సా స్వయంగా, తన ప్రజలను రక్షించడానికి దేవుడు తనను నియమించాడని ప్రకటించారు. అందుకే ప్రజలు ఆయనను “భగవాన్” (దేవుడు) అని పిలవడం ప్రారంభించారు.

మిషనరీల విద్యను పొందిన తొలి గిరిజనుల్లో ఒకరైన బిర్సా తరువాత వైష్ణవ మతం వైపు మళ్లారు. ఆయన పవిత్రత, భక్తితో కూడిన జీవనాన్ని బోధించారు.

బ్రిటిష్ పాలనను రావణుడితో పోలుస్తూ, తమ పూర్వ వైభవాన్ని తిరిగి పొందేందుకు రావణుడిని (బ్రిటిష్ రాజ్) తరిమికొట్టాలని తన ప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు. ఆయన క్వీన్ విక్టోరియాను రావణుడి భార్య మందోదరితో కూడా పోల్చారు.

బిర్సా 1900లో కలరా వ్యాధితో మరణించారు, దాంతో ఉద్యమం క్రమంగా బలహీనపడింది.

ఆయన బోధనలను ఆయన అనుచరులు “బిర్సైట్” (Birsait) పేరుతో కొనసాగించారు. కొందరు దీనిని ఒక కొత్త మతంగా కూడా పరిగణిస్తారు.

చిత్రంలో 1895లో బ్రిటిష్ వారి అదుపులో ఉన్న బిర్సా ముండా కనిపిస్తున్నారు.

మూలం:
https://ncert.nic.in/textbook/pdf/hess204.pdf

బ్రిటిష్ పాలన ప్రారంభ దశలోనే బెంగాల్‌లో రైతుల తిరుగుబాట్లకు చరిత్ర ఉంది. సన్యాసి తిరుగుబాటు (1770లలో), ఫరాజీ ఉద్యమం (1830లలో) దీనికి తొలి ఉదాహరణలు.

బ్రిటిష్ పత్తి వస్త్ర పరిశ్రమకు అవసరమైన నీలి రంగు (Indigo dye) కోసం నీలి మొక్క అవసరమయ్యేది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వస్త్రాలకు ఉపయోగించే నీలి రంగుల్లో ఇది అత్యంత నమ్మకమైన, ప్రకాశవంతమైన రంగుగా ఉండేది.

బ్రిటిష్ వారు బెంగాల్, బీహార్ ప్రాంతాల్లో నీలి సాగు చేయాలని రైతులను బలవంతం చేశారు. రైతులు ధాన్యాలకు బదులుగా తమ అత్యుత్తమ భూముల్లో నీలి పంటను సాగు చేయాల్సి వచ్చేది. అంతేకాకుండా, వారికి చాలా తక్కువ ధర చెల్లించేవారు.

నీల తిరుగుబాటు (Nil Bidroho) నదియా ప్రాంతంలో అహింసాత్మకంగా ప్రారంభమై, త్వరలోనే ఇతర ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. ఈ ఉద్యమానికి విద్యావంతులు, ఉన్నత వర్గాల వారు కూడా మద్దతు ఇచ్చారు.

ఈ సమస్యపై దీనబంధు మిత్ర రాసిన నీల దర్పణ్ (Indigo Mirror) నాటకం అంతర్జాతీయంగా కూడా దృష్టిని ఆకర్షించింది.

బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఇండిగో చట్టాన్ని (Indigo Act) తీసుకువచ్చింది. అయితే, నీలి రైతుల దోపిడీ బీహార్‌కు మారింది.

బీహార్‌లో నీలి రైతుల దుస్థితి కారణంగా 1917లో చంపారన్‌లో గాంధీజీ తన తొలి సత్యాగ్రహ ఉద్యమాన్ని భారతదేశంలో ప్రారంభించారు.

భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో నీలి పంటకు సంబంధించిన ఉద్యమాలు కీలక పాత్ర పోషించాయి.

చిత్రంలో ఉన్నది అమెజాన్‌లో కనిపించే నీల దర్పణ్ పుస్తక ముఖచిత్రం, అందులో రచయిత చిత్రం కూడా ఉంది.

మూలం:
https://www.britannica.com/event/Indigo-Revolt

గుంటూరు జిల్లాలోని చీరాల, పేరాల అనే రెండు చిన్న గ్రామాల్లో సుమారు 15,000 మంది జనాభా ఉండేవారు. ఈ గ్రామాల నుంచి ప్రభుత్వానికి అప్పటివరకు సుమారు రూ. 4,000 ఆదాయం వచ్చేది.

1919లో ప్రభుత్వం ఈ రెండు గ్రామాలను మున్సిపాలిటీలుగా మార్చింది. దీని ద్వారా పన్నుల రూపంలో రూ. 40,000 వసూలు చేయాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

దీనికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలు దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య నాయకత్వంలో పన్ను చెల్లించకుండా ఉద్యమం ప్రారంభించారు. ఆయన ‘రామ దండు’ పేరుతో స్వచ్ఛంద కార్యకర్తల బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

పన్ను చెల్లించకుండా ఉండేందుకు గ్రామాలను విడిచిపెట్టి వేరే ప్రాంతాల్లో స్థిరపడాలని గాంధీజీ ప్రజలకు సూచించారు. దాదాపు 13,000 మంది గ్రామాలను విడిచిపెట్టి, పదకొండు నెలల పాటు ఒక శిబిరంలో నివసించారు.

ఈ ఉద్యమం శాసనసభను కూడా అక్షరాలా కుదిపేసింది. అయితే గోపాలకృష్ణయ్యను అరెస్టు చేసిన తర్వాత ఉద్యమం క్రమంగా బలహీనపడి ముగిసిపోయింది.

చిత్రంలో ఉన్నది దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య.

మూలం: V. Narasimha Swamy, A Review of Freedom Movement in Andhra

RRR చిత్రం, వాస్తవ చరిత్ర ఆధారంగా కొంత కల్పనను జోడించి, అల్లూరి సీతారామ రాజు మరియు కొమరం భీమ్ జీవితాలను, వారి పోరాటాలను కథగా చూపించింది. వాస్తవానికి వీరిద్దరూ వేర్వేరుగా గిరిజన తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహించారు. సినిమాలో చూపించినట్లుగా వీరిద్దరూ ఎప్పుడూ కలుసుకోలేదు.

సీతారామ రాజు 1922–24 మధ్య విశాఖపట్నం ప్రాంతంలో జరిగిన రంపా తిరుగుబాటులో భాగంగా బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. ఆయన ఉపయోగించిన గెరిల్లా యుద్ధ పద్ధతులను బ్రిటిష్ వారు కూడా ఇష్టంలేకపోయినా ప్రశంసించారు.

కొమరం భీమ్ 1940లో నిజాం ప్రభుత్వం అమలు చేసిన అటవీ విధానానికి వ్యతిరేకంగా బాబాజెరి తిరుగుబాటులో గోండ్లను సంఘటితం చేశారు. ఈ ఉద్యమం తెలంగాణలోని జోడేఘాట్‌లో గోండ్ల ఊచకోతకు దారితీసింది.

చిత్రంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించిన RRR సినిమాలోని ‘నాటు నాటు’ పాటకు సంబంధించిన దృశ్యం ఉంది.

మూలం: Telenga.360 వెబ్‌సైట్; pib.gov.in వెబ్‌సైట్.