കൊൽക്കത്തയിലെ ദത്ത കുടുംബം സ്വതന്ത്ര ചിന്താഗതിക്ക് പേര് കേട്ടവരായിരുന്നു. വിവേകാനന്ദന്റെ പിതാമഹൻ സന്യാസിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛൻ വിശ്വനാഥ ദത്ത ഒരു അഭിഭാഷകനും പാരമ്പര്യങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു നിരീശ്വരവാദിയും ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ ഭുവനേശ്വരി ദേവി ആകട്ടെ വളരെയധികം ഈശ്വര വിശ്വാസം ഉള്ള ഒരു സ്ത്രീയായിരുന്നു. അവർ അദ്ദേഹത്തിന് വീരേശ്വര എന്നാണ് നാമകരണം ചെയ്തത് എങ്കിലും കുടുംബം അദ്ദേഹത്തെ നരേന്ദ്രനാഥ് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. കോളേജിൽ നരേൻ കായിക വിനോദങ്ങൾ, സംഗീതം, പാശ്ചാത്യ ദാർശനികത എന്നിവ ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അധ്യാപകൻ പ്രൊഫസർ ഹാസ് ടി അദ്ദേഹത്തിനെ ഒരു ജീനിയസ് എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സുഹൃത്ത് ബ്രഹ്മേന്ദ്രനാഥ് സീൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ദാർശനികനായി തീർന്നിരുന്നു. കുറച്ചു കാലത്തേക്ക് അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മസമാജിൽ ചേർന്നു. പിന്നീട് നിക്കോളാ ടെസ്ലയും റോബർട്ട് ഇങ്കേഴ്സോളും പോലുള്ള ചിന്തകരുമായി ആഴത്തിലുള്ള ആശയങ്ങൾ അദ്ദേഹം പങ്കുവെച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ലോകത്തോടുള്ള ദൃഷ്ടികോൺ രൂപപ്പെടുന്നതിൽ ഇങ്ങനെയുള്ള വിവിധ തരത്തിലുള്ള സ്വാധീനങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഈ വിക്കിപീഡിയ ഫോട്ടോ (1900) വിവേകാനന്ദൻ്റെ അമ്മ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടേതാണ്.

ശ്രീരാമകൃഷ്ണൻ ഒരു വലിയ ആത്മീയ ഗുരുവായിരുന്നു – ഒരു പരമഹംസൻ (പൂർണ്ണമായും പ്രബുദ്ധനായ). ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് നിരവധി മിസ്റ്റിക്കൽ (ആത്മീയ) അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. കാളിമാതാവിന്റെ പുരോഹിതനായി അദ്ദേഹം ഇസ്ലാം, ക്രിസ്തുമതം തുടങ്ങി വിവിധ മതങ്ങളെക്കുറിച്ച് സഞ്ചരികളായ അധ്യാപകരിൽ നിന്നും പഠിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ ജ്ഞാനത്തിന്റെയും (വേദാന്തം), ഭക്തിയുടെയും മാർഗ്ഗങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആയിരുന്നു.

1881 ൽ നരേന്ദ്രനാഥ് ശ്രീരാമകൃഷ്ണനോട് പിന്നീട് പ്രശസ്തമായ ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചു. “സ്വാമി, അങ്ങ് ദൈവത്തെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?” ശ്രീരാമകൃഷ്ണൻ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ “കണ്ടിട്ടുണ്ട്” എന്ന് മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ നരേന്ദ്രൻ ഒരു യുക്തിവാദി ആയിരുന്നതിനാൽ ആദ്യമൊന്നും അത് വിശ്വസിച്ചില്ല. പിന്നീട് നരേന്ദ്രന്റെ പിതാവിന്റെ മരണശേഷം കുടുംബം ദാരിദ്ര്യത്തിലായി. ഈ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നരേന്ദ്രനെ ജീവിതത്തെയും ആത്മീയതയെയും പറ്റി ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കൃത്യമായി എപ്പോഴാണ് നരേന്ദ്രൻ ശ്രീരാമകൃഷ്ണനെ തന്റെ ആത്മീയ ഗുരുവായി സ്വീകരിച്ചത് എന്ന് പറയാൻ പ്രയാസമാണ്. വിവേകാനന്ദൻ ഒരിക്കൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ശ്രീരാമകൃഷ്ണൻ ഉള്ളിൽ ജ്ഞാനി ആണെങ്കിലും പുറമേ ഭക്തനാണ് എന്ന്. വിവേകാനന്ദൻ സ്വയം ഇതിന്റെ വിപരീതമായാണ് തന്നെത്തന്നെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്.

ഈ വിക്കി മീഡിയ ചിത്രം (1886) ശ്രീരാമകൃഷ്ണന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാരുടേതാണ്.

നരേന്ദ്രന് സന്യാസി ആകാനുള്ള ശക്തമായ ഉൾവിളി ഉണ്ടായി. 1891ൽ അദ്ദേഹം ഭാരതത്തിൽ ഉടനീളം യാത്ര ചെയ്തു തുടങ്ങി. അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എന്നർത്ഥം വരുന്ന “സ്വാമി വിവിദിശാനന്ദ” എന്ന പേരിൽ വടക്ക് കാശ്മീർ മുതൽ തെക്ക് കന്യാകുമാരി വരെ അദ്ദേഹം യാത്ര ചെയ്തു. അൽവാറിൽ വച്ച് വിഗ്രഹാരാധനയെ വിമർശിച്ചിരുന്ന ഒരു മഹാരാജാവിനെ കണ്ടുമുട്ടി. അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പാഠം പഠിപ്പിക്കുന്നതിനായി സ്വന്തം അഛന്റെ ഛായാ ചിത്രത്തിൽ തുപ്പുവാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം കന്യാകുമാരിയിൽ കടലിലുള്ള ഒരു പാറയിലേക്ക് നീന്തി കയറി. അദ്ദേഹം അവിടെ മൂന്ന് രാത്രിയും പകലും തപസ്സു ചെയ്തു. പരിത്യാഗത്തിലൂടെയും, സേവനത്തിലൂടെയും മാത്രമെ ഇന്ത്യയ്ക്ക് വീണ്ടും ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുവാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ എന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. ധനികർ ദരിദ്രരോട് നിസ്സംഗത പുലർത്തുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് സഹായം ലഭിക്കുന്നതിനായി ഈ സന്ദേശം ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുവാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.

ഈ വിക്കിമീഡിയ ചിത്രം അദ്ദേഹം തപസ്സ് ചെയ്തിരുന്ന കന്യാകുമാരിയിലുള്ള വിവേകാനന്ദ പാറ സ്മാരകത്തിന്റെതാണ്.

കന്യാകുമാരിയിലെ തപസ്സിനു ശേഷം അദ്ദേഹം പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് പോകുവാൻ തിരുമാനിച്ചു. ആദ്യമായി മദ്രാസ്സിൽ വച്ചാണ് ഇത് പ്രഖ്യാപിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികൾ യാത്രയ്ക്കായി പണം സ്വരൂപിച്ചു. യാത്രയ്ക്കു മുമ്പായി അദേഹം ഖേത്രി രാജാവിന്റെ നവജാത പുത്രനെ ആശിർവദിക്കുന്നതിനായി പോയിരുന്നു. “സ്വാമി വിവേകാനന്ദൻ” എന്ന നാമം സ്വീകരിക്കുവാൻ രാജാവാണ് നിർദ്ദേശിച്ചത്. അമേരിക്കയിൽ വച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജയവാർത്ത ഇന്ത്യയിൽ എത്തിയപ്പോൾ പലരും അൽഭുതപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഴയ സുഹൃത്തുകൾക്ക് പോലും തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട നരേന്ദ്രനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വാമി വിവേകാനന്ദനെന്ന് മനസ്സിലായില്ല.

സന്യാസിയാകുന്നതിനു മുമ്പ് നരേന്ദ്രനാഥ് എന്ന് ഒപ്പിട്ടിരിക്കുന്നതിന്റെ ചിത്രമാണ് കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്.

സർവലോകമതസമ്മേളനത്തിൽ സംബന്ധിക്കുന്നതിനായി സുഹൃത്തുകൾ വിവേകാനന്ദനെ ഉപദേശിച്ചു. പക്ഷെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കൈയിൽ ഒരു കൃത്യമായ തിയ്യതിയോ, ഔദ്യോഗിക ക്ഷണകത്തോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം അവിടെ രണ്ടു മാസം മുമ്പ് എത്തുകയും, സഹാനുഭൂതി ഉള്ള ഏതാനും അപരിചിതരുടെ ദയ കൊണ്ട് അവിടെ ജീവിക്കുകയും ചെയ്തു. ഹാർവാർഡിലെ പ്രൊഫസർ റൈറ്റ് ബോസ്റ്റണിൽ വച്ച് ഒരു ആമുഖകത്ത് അദ്ദേഹത്തിനു നല്കി. ചിക്കാഗോയിലെ ഹെയ്ൽ കുടുംബം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജീവനാന്ത സുഹൃത്തുക്കളായി മാറി.
സെപ്തംബർ 11ന് ‘അമേരിക്കയിലുള്ള എന്റെ സഹോദരീ സഹോദരന്മാരെ’എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിസംബോധന അമേരിക്കക്കാരുടെ ഹൃദയം കീഴടക്കി. എല്ലാ മതങ്ങളും ഒരേ ദൈവത്തിലേക്കു തന്നെയാണ് നയിക്കുന്നത് എന്ന് അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു.
ഒരേ കടലിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്ന പല നദികളോട് അദ്ദേഹം വ്യതസ്തമതങ്ങളെ ഉപമിച്ചു-. “എങ്ങനെയാണോ പല സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും ഉൽഭവിക്കുന്ന നദികളിലെ വെള്ളം സമുദ്രത്തിലേക്ക് വന്ന് കൂടി ചേരുന്നത്, അതുപോലെ തന്നെയാണ് “സർവേശ്വരാ… മനുഷ്യർ വ്യത്യസ്ത പ്രവണതകളിലൂടെ
സ്വീകരിക്കുന്ന വ്യത്യസ്ത പാതകൾ, അവ വളഞ്ഞവയോ, നേരെയുള്ളവയോ, വിഭിന്നമായി തോന്നുന്നവയോ ആയിരുന്നാലും, അവയെല്ലാം നേരെ നിന്നിലേക്ക് എത്തിചേരുന്നത്”.
പന്ത്രണ്ടിലേറെ തവണ അദ്ദേഹത്തെ പ്രസംഗങ്ങൾക്കായി ക്ഷണിച്ചിരുന്നു. ഒരു വിഭാഗത്തിനെ പറ്റിയല്ല, മറിച്ച് ലോക മാനവികതയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചാണ് അദ്ദേഹം സംസാരിക്കുന്നതെന്ന് ജനങ്ങൾക്ക് തോന്നി.

1893 ലെ”സർവ്വലോകമതസമ്മേളനത്തിന്റെ ചിത്രമാണ് കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്.

ബുദ്ധമതത്തിന്റെയും, ജൈനമതത്തിന്റെയും ബ്രഹ്മസമാജത്തിന്റെയും, പ്രതിനിധികൾ സമ്മേളനത്തിൽ സംബന്ധിച്ചിരുന്നു. ഏനി ബെസന്റ്,
തിയോസോഫിസ്റ്റുകളെയാണ് പ്രതിനിധികരിച്ചിരുന്നത്. അവരുടെ ചിന്താഗതിയിലേക്ക് മാറാത്തത് കാരണം തിയോസോഫിക്കൽ സൊെസൈറ്റി വിവേകാനന്ദനെ സഹായിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹം അവരോട് ഒരു ദേഷ്യവും കാണിച്ചിരുന്നില്ല. വിമർശിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ കൂടി അദ്ദേഹം എല്ലാ ആശയങ്ങളിൽ നിന്നും പഠിച്ചു. അദ്ദേഹം ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ഒരു ആജീവാനന്ത ആരാധകനായിരുന്നു. തന്റെ ചെറുപ്പത്തിൽ അദ്ദേഹം സന്ദർശിച്ച ആദ്യ തീർത്ഥം ബുദ്ധഗയ ആയിരുന്നു.അന്റ്പുർ (പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഹുഗ്ലി ജില്ല) എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ വച്ച്,
ഒരു ക്രിസ്മസ് തലേന്നാണ് വിവേകാനന്ദനും അനുയായികളും സന്യാസിമാരാകാനുള്ള പ്രതിജ്ഞയെടുത്തത്. രാമകൃഷ്ണ മിഷനിൽ ഇന്നും ക്രിസ്മസ് വിപുലമായ രീതിയിൽ ആഘോഷിച്ചു വരുന്നു. ഭാരതത്തിനു വേണ്ടത് വേദാന്തപരമായ മനസ്സും, മുസൽമാന്റെ ശരീരവും അണെന്ന് അദേഹം മുസ്ലിംങ്ങളുടെ വീര്യത്തെ പ്രശംസിച്ചു കൊണ്ട് പറയുമായിരുന്നു.

വിക്കിമീഡിയ ചിത്രത്തിൽ ആനി ബെസന്റിനെയും,
ഹെൻറീറ്റ മുള്ളറിനെയും കാണാം. മുള്ളർ ബേലൂർ മഠത്തിന് സാമ്പത്തിക സഹായം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാൽ പിന്നീട് അകന്നു പോവുകയായിരുന്നു.

ചിക്കാഗോ സമ്മേളനത്തിന് ശേഷം വിവേകാനന്ദൻ അമേരിക്കയിൽ ഉടനീളം പ്രഭാഷണങ്ങൾ നടത്തുകയും, കുറെ അടുത്ത സുഹൃത്തുകളെ സമ്പാദിക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ പത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ കുറിച്ച് പ്രതികൂല ലേഖനങ്ങളാണ് എഴുതിയത്. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികളിൽ ഉത്കണ്ഠ ഉളവാക്കിയെങ്കിലും, വിവേകാനന്ദൻ അതിനെ ലഘുവായി കാണുകയും മിഷനറിമാരുടെ വിഡ്ഢിത്തം കാര്യമായി എടുത്തതിൽ ആശ്ചര്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ശാശ്വതമാക്കുന്നതിനായി 1894ൽ ന്യുയോർക്കിൽ ആദ്യത്തെ വേദാന്ത സൊസൈറ്റി സ്ഥാപിക്കുവാൻ അമേരിക്കയിലെ സുഹൃത്തുകൾ അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ചു. പിന്നീട് തൗസന്റ് ഐലന്റ് പാർക്കിൽ, ഒരു ആത്മീയ കൂട്ടായ്മയ്ക്കായി ഒരു സുഹൃത്ത് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിച്ചു. പന്ത്രണ്ട് വിദ്യാർത്ഥികൾ അതിൽ സംബന്ധിച്ചു. ആദരസൂചകമായി യേശുദേവന്റെ ഉപദേശങ്ങളെ കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു കൊണ്ട് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു.

വിവേകാനന്ദൻ തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ സമ്മേളനം നടത്തിയ സ്ഥലത്താണ് ഈ സ്മാരകം.

ഗുരു ശ്രീരാമകൃഷ്ണൻ ഇഹലോകവാസം വെടിഞ്ഞശേഷം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹചാരികളായിരുന്ന സന്യാസിമാർക്ക് വിവേകാനന്ദൻ താൽകാലികമായി ബാരാനഗറിലും, ആലംബസാറിലും താമസസൗകര്യങ്ങളൊരുക്കി നൽകിയിരുന്നു. അമേരിക്കയിൽ നിന്നും തിരികെവന്ന ശേഷം (1897) ഒരു സ്ഥിരമായ കേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാൻ വിവേകാനന്ദൻ രുമാനിക്കുകയും, കൊൽക്കത്തയ്ക്കടുത്ത് ബേലൂർ ഈ ആശ്രമാസ്ഥാനത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു. മിഷന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളെകുറിച്ചൽപ്പം സംവാദങ്ങളുയർന്നിരുന്നു – വ്യക്തിപരമായ ധ്യാനത്തിനാണോ അതോ സേവനത്തിന്റെ പാതയ്ക്കാണോ പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടത് – എന്നിങ്ങനെ. 3 സുപ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിലൂന്നിയ സേവന പാതയാണ് വിവേകാനന്ദൻ തിരഞ്ഞെടുത്തത്: (1) ഭൗതികവും, ആത്മീയവുമായ സുസ്ഥിതിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള വിജ്ഞാനം (2) കലാ-വ്യവസായ മേഖലകളുടെ സമഗ്രമായ പ്രോത്സാഹനം (3) ശ്രീരാമകൃഷ്ണന്റെ വേദാന്തികതത്വങ്ങളുടെ പ്രചാരണം. വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിപാലനം, ആത്മീയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശപ്രചാരണം- എന്നിവയിലൂടെ മനുഷ്യരാശിയെ സേവിക്കുവാനായി ഇന്ന്, ശ്രീരാമകൃഷ്ണമിഷന് ലോകമാസകലം, 200ൽ പരം ശാഖകളുണ്ട്.

ആഷിഷ് ഭട്നാഗറിന്റെ ഈ വിക്കിമീഡിയ ചിത്രത്തിൽ ബേലൂരിലെ ശ്രീരാമകൃഷ്ണമഠത്തിന്റെയും, മിഷന്റെയും കേന്ദ്രകാര്യാലയമായ ബേലൂർമഠം കാണാം.

തന്റെ കുടുംബത്തിലെ ആദ്യ ആത്മഹത്യ അല്ലായിരുന്നുവെങ്കിലും, വിവാഹശേഷം തന്റെ സഹോദരി ഹരമണി സ്വയം ജീവിതമവസാനിപ്പിച്ചത് വിവേകാനന്ദനെ വല്ലാതെ ഉലച്ചുകളഞ്ഞു. “നമ്മളിന്ത്യാക്കാർ ഹിന്ദുക്കളോ, വേദാന്തികളോ അല്ല, വെറും തൊട്ടുകൂടാത്തവർ മാത്രമാണ്” – ഇങ്ങനെയാണ് അന്ന് ജാതിവെറിയുടെ പേരിൽ സ്ത്രീകളനുഭവിച്ചിരുന്ന പരാധീന-അസമത്വങ്ങളെ കുറിച്ച് വിവേകാനന്ദൻ പ്രതികരിച്ചത്.
ഇന്ത്യയെന്ന നിർമലമായ ഭൂപ്രദേശത്തെ കുറിച്ച് അഭിമാനിക്കാനദ്ദേഹം എല്ലാവരെയും ആഹ്വാനം ചെയ്തു. യാഥാസ്ഥിതികരും, കാലഹരണപ്പെട്ടവരുമായ മതനേതാക്കളേയും, വഴിപിഴച്ച യുക്തിബോധമെപ്പോഴും പുലർത്തുന്ന പാശ്ചാത്യരെയും ഒരേപോലെ ഒഴിവാക്കാനാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ അനുയായികളെ ഉപദേശിച്ചിരുന്നത്. എങ്കിലും, പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യസമൂഹങ്ങളിലെ വനിതകൾ ആസ്വദിച്ചിരുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യം വിവേകാനന്ദനിൽ മതിപ്പുളവാക്കിയിരുന്നു. വിവേകാനന്ദന്റെ പ്രിയ ശിഷ്യരിലൊരാളായിരുന്ന Margaret Noble എന്ന സിസ്റ്റർ നിവേദിത, ഇന്ത്യൻ സ്ത്രീകൾക്കൊരു പ്രചോദനമാണെന്നദ്ദേഹം ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയിലെ ഈ (1898) ചിത്രത്തിൽ Josephine McLeod, Olea Bull, Sr. Nivedita എന്നിവരുടെ കൂടെയുള്ള വിവേകാനന്ദനെ കാണാം.

ചർച്ചയ്ക്കിടെ, ക്ഷമ നശിച്ച രണ്ട് ക്രിസ്ത്യൻ മതപ്രചാരകർ ഹിന്ദുത്വത്തെ അകാരണമായും, ക്രൂരമായും ആക്രമിച്ച് സംസാരിച്ചപ്പോൾ – അതിലൊരാളുടെ കോളറിൽ പിടിച്ച് വിവേകാനന്ദൻ പറഞ്ഞത് “ഇനിയെന്റെ മതത്തെക്കുറിച്ച് അനാവശ്യം പറഞ്ഞാൽ എടുത്ത് കടലിലേക്കെറിയും” എന്നാണ്. പിന്നീട് ഒരു സഹചാരിയോട് വിവേകാനന്ദൻ ചോദിച്ചത്‌ “ആരെങ്കിലും സ്വന്തം അമ്മയെകുറിച്ച് മോശമായി പറഞ്ഞാൽ നിങ്ങളെങ്ങനെയാണ് പ്രതികരിക്കുക?” എന്നാണ്‌.
ക്രിസ്തുദേവന്റെ ഉപദേശങ്ങളെ സ്നേഹത്തോടെ സമീപിച്ചിരുന്ന വിവേകാനന്ദന് ചില മിഷണറി പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളോട് നല്ല എതിർപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഹിന്ദുത്വത്തോടുള്ള കലർപ്പില്ലാത്ത സ്നേഹം നിമിത്തം, വിവേകാനന്ദനെ ഹിന്ദുദേശീയവാദത്തിന്റെ പിതാവായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ധ്യാനത്തിലാഴ്ന്നിരിക്കുന്ന യുവ-വിവേകാനന്ദന്റേതാണ് (1885) ഈ വിക്കിമീഡിയ ചിത്രം.

“സ്വാമിജിയുടെ വ്യക്തിത്വം തികച്ചും പൗരുഷപൂർണ്ണമായ ഒന്നായിരുന്നു – ഉള്ളിന്റെയുള്ളിൽ പോരാട്ടത്തിന്റെ കനലുണ്ടായിരുന്നയാൾ. പിന്നീട് (കാളി) ശക്തിയുടെ ഭക്തനും, വേദാന്തങ്ങളുടെ പ്രായോഗികമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ നൽകുന്നവനുമായി. പരമമായ സത്യവുമായി നിതാന്തസംസർഗ്ഗത്തിലുണ്ടായിരുന്ന, ഉയർന്ന ആദ്ധ്യാത്മികതയിലഭിരമിച്ചിരുന്ന ഒരു പരിപൂർണ്ണയോഗി – മനുഷ്യകുലത്തിന്റെയും, സ്വരാജ്യത്തിന്റെയും – ധാർമ്മികവും, ആദ്ധ്യാത്മികവുമായ ഉന്നമനത്തിന് വേണ്ടി സ്വയം സമർപ്പിച്ച യോഗീവര്യൻ. ജീവിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ ഞാനദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദസേവകനായേനേ” എന്നാണ് നേതാജി വിവേകാനന്ദനെ പറ്റി പറഞ്ഞത്.
“സ്വന്തം രാജ്യത്തെ പൗരന്മാരായ ദേവീദേവന്മാരെയാണ് നമ്മളാദ്യം വണങ്ങേണ്ടത്” എന്നാണ് വിവേകാനന്ദൻ ഒരിക്കൽ പറഞ്ഞത്.

ഈ ചിത്രം ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് കെട്ടിടത്തിലെ വിവേകാനന്ദന്റെ പ്രതിമയുടേതാണ്.
അവലംബം: വിവേകവാണി – സ്വാമി വിവേകാനന്ദനെ കുറിച്ച് സുബാഷ് ചന്ദ്ര ബോസ്.

വിവിധപ്രായങ്ങളിൽ വിവിധങ്ങളായ ആദ്ധ്യാത്മിക അച്ചടക്കങ്ങളാവും ഓരോരുത്തർക്ക് യോജിക്കുക എന്നായിരുന്നു വിവേകാനന്ദന്റെ അഭിപ്രായം. മിതത്വം, ദൈവീക സ്നേഹം, വേദാന്തവും, പരിത്യാഗങ്ങളും എന്നിവ ഓരോരുത്തരുടെ പ്രായത്തെ ആസ്പദമാക്കി യോജിച്ചതായി മാറുന്നു. ആധുനിക യുഗത്തിനായി വിവേകാനന്ദൻ മുന്നോട്ടുവെച്ചത്, മറ്റുള്ളവർക്ക് വേണ്ടിയുള്ള നിസ്വാർത്ഥ സേവനമെന്ന ആശയമാണ്. (ആദ്ധ്യാത്മികമായി) ആലസ്യ-ആന്ധതയിലാഴ്ന്ന ഇന്ത്യൻ ജനതയ്ക്ക് ഇതാണേറ്റവും യോജിച്ചതെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പക്ഷം.
ആദ്ധ്യാത്മികദർശനങ്ങൾ, ധ്യാനനിഷ്ഠ, കാളി മാതാവിനോടുള്ള അകൈതവമായ ഭക്തി, വേദാന്തത്തിലുള്ള അപാരമായ ഗ്രാഹ്യം, വിരാമമില്ലാത്ത പരിശ്രമം – ഇതെല്ലാം സമാസമം ഇഴുകിചേർന്ന ഒരു വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്റേത്.

വിക്കിമീഡിയയിലെ ഈ ചിത്രത്തിൽ (ചിക്കാഗോ-അമേരിക്ക, 1893) “അനന്തവും, നിർമലവും, പരിശുദ്ധരും, ഒന്നേയൊന്നുമായ അങ്ങയുടെ മുൻപിൽ ആലോചനാതീതവും, ഗുണഗണാതീതവുമായി ഞാനിതാ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിക്കുന്നു” എന്നെഴുതിയ വിവേകാനന്ദനെ കാണാം.