1630 ലായിരുന്നു ശിവജിയുടെ ജനനം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ഷാഹ്ജി, അക്കാലത്ത് മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഒരു തൊഴിലാളി ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം കുറേകാലംകഴിഞ്ഞ് ഒരു സ്വതന്ത്ര യുദ്ധപ്രഭുവായി മാറുകയും, ആദിൽഷായുമായുള്ള സഖ്യത്തിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു. ബാംഗ്ലൂരിന്റെ നിയന്ത്രണം ആദിൽഷാ അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി. 1637നും 1642നും ഇടയിൽ ശിവജിയും അമ്മയും ബാംഗ്ലൂരിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്. ചിക്ക്പേട്ട് ഭാഗത്തെ, ഗൗരി മഹൽ അല്ലെങ്കിൽ ഗൗരി വിലാസ് കൊട്ടാരത്തിലാണ് അദ്ദേഹം താമസിച്ചിരുന്നതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. കടു മല്ലേശ്വരം ക്ഷേത്രം ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ ശിവജിയുടെ കുടുംബം വഴി ആരംഭിച്ചതാണെന്നും കരുതുന്നു. ഏകദേശം 12 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ശിവജിയെ പൂനെയിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു.

രാജാ രവിവർമ്മ വരച്ചൊരു ചിത്രമാണിത്.

അവലംബം: Bhaskar Mehendale എഴുതിയ “ശിവജി: ഹിസ് ലൈഫ് & ടൈംസ്” എന്ന പുസ്തകം

ശിവജിയുടെ രാജമുദ്രയിൽ (സാമ്രാജ്യത്വ ചിഹ്നം) നിന്നാണ് നമ്മുടെ നാവിക സേനയുടെ ചിഹ്നമായ- 8 കോണുകളോട് കൂടിയ (അഷ്കൃടഭുജാകൃതിയിലുള്ള) രൂപം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
തന്റെ സമശീർഷരായ മിക്ക രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തനായി, നാവികസേനയുടെ പ്രാധാന്യം അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. 1674ൽ കിരീടധാരണം നടക്കുമ്പോഴേക്കും, അദ്ദേഹം 5000 നാവികരോട് കൂടിയ ഏകദേശം 60 കപ്പലുകളുടെ ഒരു സൈന്യം തന്നെ രൂപപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 30 മുതൽ 150 ടൺ വരെയായിരുന്നു ഈ കപ്പലുകളുടെ കേവുഭാരം. യൂറോപ്യൻ നാവികരോട് നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ ഒഴിവാക്കി, കൂടുതലും തങ്ങളുടെ പതാക കാണിച്ചുകൊണ്ട് അവരെ ഉദ്വേഗഭരിതരാക്കി സമ്മർദ്ദത്തിലാഴ്ത്താനാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ നാവികസേനയെ വിന്യസിച്ചിരുന്നത്. ജഞ്ജീറയിലെ സിദ്ധി വംശജരുമായി സഹകരിച്ച്, കൊങ്കൺ തീരത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം, യൂറോപ്യന്മാരിൽ നിന്ന് തിരികെ കൈവശമാക്കിയെടുത്തു. കൊളാബ, അലിബോഗ്, സിന്ധുദുർഗ് അടക്കം, വളരെ പരിചിതമായ 13 നാവിക തുറമുഖങ്ങൾ കൊങ്കൺ തീരത്ത് ശിവജി നിർമ്മിച്ചു. ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ ‘ഇന്ത്യൻ നാവികസേനയുടെ പിതാവ്’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ശിവജിയൂടെ രാജമുദ്രയോട് സാമ്യമുള്ള, നാവികസേനയുടെ, അഷ്ടഭുജാകൃതിയിലുള്ള പുതിയ ചിഹ്നമാണ് ചിത്രത്തിലുള്ളത്.

അവലംബം: Manohar Malgonkar എഴുതിയ “ദ സീ ഹോവ്ക്ക്: ലൈഫ് & ബാറ്റിൽസ് ഓഫ് കൻഹോജി ഏംഗ്രേ” എന്ന പുസ്തകം

18ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ബോംബെ പട്ടണത്തിന്മേലുള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ താൽപര്യം വളരാൻ തുടങ്ങി. 1768ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരാണ് ബോംബെ സിപോയിമാരുടെ രണ്ടാം ബറ്റാലിയൻ രൂപീകരിച്ചത്. മറാത്താ സൈന്യത്തിന്റെ ചടുലത ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കൊരു പ്രചോദനമായിരുന്നു. പിന്നീട് മറ്റൊരു ബറ്റാലിയൻ കൂടി ഇതിനോടു കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടു. ശ്രീരംഗപട്ടണം, കണ്ണൂർ, സൂറത്ത്, ബലൂചിസ്ഥാൻ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഈ 2 ബറ്റാലിയനുകൾ (ജംഗി പൾട്ടാൻ, കാളി പഞ്ച്വിൻ) പ്രശസ്തമായ യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി. മറാത്ത ലൈറ്റ് ഇൻഫൻട്രിയുടെ മുൻഗാമികളായിരുന്നു അവർ.
പീരങ്കികളുടെ അഭാവം മൂലം ശിവജിയുടെ സൈന്യത്തിന് പരിമിതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, അദ്ദേഹം അത് ഒരു നേട്ടമാക്കി മാറ്റി. ശക്തവും, എന്നാൽ മന്ദഗതിയിൽ മാത്രം മുന്നേറാനായിരുന്ന മുഗൾ സൈന്യത്തെ മറികടക്കാൻ അദ്ദേഹം, ചെറു കുതിരപ്പടയെ വിന്യസിച്ചു. മറാത്താസൈന്യത്തിന്റെ പക്കലുള്ള സജ്ജീകരണങ്ങൾ കുറവായിരുന്നെങ്കിലും, വളരെ കുറഞ്ഞ ഭക്ഷണത്തിൽ കഴിഞ്ഞുകൂടാൻ മിടുക്കരായിരുന്നു അവർ. ഇത് അവരുടെ ചലനാത്മകതയെ മികവുറ്റതാക്കി.
1664ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരയച്ച ഒരു കത്തിൽ, ഒരേ സമയം നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നതിനാൽ, ശിവജിയ്ക്ക് ചിറകുകളോടു കൂടിയ പറക്കാനാവുന്നൊരു ശരീരം ഉണ്ടെന്ന് പോലും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്.
രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം മറാത്ത ലൈറ്റ് ഇൻഫൻട്രി “ബോലോ ശ്രീ ഛത്രപതി ശിവജി മഹാരാജ് കി ജയ്” എന്ന യുദ്ധസമയത്തെ മുദ്രാവാക്യം ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നു.

Alfred Crowdy Lovett വരച്ച മറാത്ത ലൈറ്റ് ഇൻഫൻട്രിയുടെ ചിത്രമാണിത്.

അവലംബം:
a) MG Abhyankar എഴുതിയ “Valour Enshrined”,
b) Bhaskar Mehendale എഴുതിയ “ശിവജി: ഹിസ് ലൈഫ് & ടൈംസ്” എന്നീ പുസ്തകങ്ങൾ

90കളുടെ അവസാനത്തോടെ മുംബൈയിലുള്ള മിക്കവാറും കൊളോണിയൽ പേരുകളും, തദ്ദേശീയമായ പേരുകളിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. ബോംബെ എന്നത് മുംബൈ എന്നും, ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നത് ബൃഹൺ മുംബൈ കോർപ്പറേഷൻ എന്നും, വിക്ടോറിയ ടെർമിനസിനെ ഛത്രപതി ശിവജി ടെർമിനസ് എന്നിങ്ങനെയെല്ലാം പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോഴേക്കും വി. ജെ. ടി. ഐ (VJTI) സ്ഥാപിതമായി 100 വർഷത്തിൽ കൂടുതൽ കഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ, അതിന്റെ ചുരുക്കെഴുത്ത് വളരെ പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു. ഈ പരിചയം നിലനിർത്തുന്നതിനായി, “വിക്ടോറിയ & ജൂബിലി” എന്ന വാക്കുകൾ, ഇതിഹാസമായി മാറിയ ശിവജിയുടെ മാതാവിന്റെ പേരായ “വീർമാതാ ജിജാബായി” യുടെ സ്മരണയ്ക്കായി മാറ്റി. ടെക്നിക്കൽ എന്നത് ടെക്നോളജിക്കൽ എന്നും മാറ്റിയെടുത്തു.

മുംബൈയിലെ വിശാലമായ വി. ജെ. ടി. ഐ (VJTI) കാമ്പസിന്റെ ചിത്രമാണിത്.

അവലംബം: VJTI

നിരവധി കോട്ടകളുടെ നിർമ്മാണങ്ങളും, പുനർനിർമ്മാണങ്ങളും ശിവജി നടത്തിയിരുന്നു. തന്റെ 50 വർഷത്തെ (മൊത്തം 18,306 ദിവസം) – അത്രയധികം ദൈർഘ്യമില്ലാത്തൊരു ജീവിതകാലത്തിനുള്ളിൽ, കുറഞ്ഞത് 8557 ദിവസമെങ്കിലും ശിവജി ഏതെങ്കിലും ഒരു കോട്ടയിൽ ചിലവഴിച്ചു. ഒരു കോട്ടയിൽ ജനിച്ച്, മറ്റൊരു കോട്ടയിൽ കിരീടധാരണം നടത്തുകയും, വേറൊരു കോട്ടയിൽ വച്ച് അന്ത്യശ്വാസം വലിക്കുകയും ചെയ്തു. ശിവജിയുടെ രണ്ട് ആൺമക്കളും കോട്ടകളിലാണ് ജനിച്ചത്, പൂനെയിൽ നിന്ന് 85 കിലോമീറ്റർ വടക്ക് മാറിയുള്ള, ജുന്നാർ പട്ടണത്തിനടുത്താണ് ശിവജിയുടെ ജന്മസ്ഥലമായ ശിവ്നേരി. ശിവ്നേരി കുന്നിന് ശതവാഹനന്മാരുടെ കാലം മുതലുള്ള ഒരു നീണ്ട ചരിത്രമുണ്ട്. കൊങ്കൺ തീരത്ത് എത്തിയിരുന്ന വ്യാപാരികൾ, അവിടെ നിന്ന് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും, വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലേക്കും പോകുവാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന നാനേഘട്ട് ചുരത്തിന് കുറുകെ നിൽക്കുന്നതിനാൽ, ശിവ്നേരി തന്ത്രപരമായി വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു പ്രദേശമായിരുന്നു. ശിവജി ഇവിടെയാണ് ജനിച്ചതെങ്കിലും, ആ കോട്ട മുഗളർക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കേണ്ടിവന്നതിനാൽ തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് അത് തിരികെ കൈവശമാക്കാനദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.

അവലംബം: Gunakar Muley എഴുതിയ “Forts of Maharashtra’; Centre For Cultural Resources and Training” എന്ന പുസ്തകം

ബിജാപൂരിലെ ആദിൽഷാഹി സേനയുടെ കമാൻഡറായ അഫ്സൽ ഖാനെതിരെ ശിവജി ചരിത്രപരമായ വിജയം നേടിയശേഷം, രണ്ട് പേരും ഒരു സമാധാന യോഗത്തിനായി പൂനെയിൽ നിന്ന് 145 കിലോമീറ്റർ തെക്ക് പ്രതാപ്ഗഢ് കോട്ടയുടെ നിലവറയിൽ വച്ച് കണ്ടുമുട്ടി. ഈ കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ തങ്ങൾ ചതിയിലൂടെ വധിക്കപ്പെടാമെന്ന് ഇരുവരും സംശയിച്ചു. ആർക്കുമൊരു സംശയവും തോന്നാത്ത രീതിയിൽ, ശിവജി തന്റെ കൈപ്പത്തിയിൽ ഒരു പുലി നഖവും, ഒരു കഠാരയും കരുതിയിരുന്നു. ആലിംഗനത്തിനിടയിൽ ഖാൻ, ശിവജിയെ കഴുത്ത് ഞെരിച്ച് കുത്തിക്കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, പുലിനഖം കൊണ്ട് മുറിവുകളേൽപ്പിച്ച് ശിവജി ഖാനെ വധിച്ചു.
ചർമ്മവും പേശികളും മുറിക്കാൻ കൈപ്പത്തിയിൽ ഒളിപ്പിക്കാൻ പാകത്തിൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത പുലികളുടെ നഖത്തിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ഒരായുധമാണ് വാഗ് നഖ് – പുലി നഖം. ഇതിന്റെ ക്രോസ്ബാറിൽ നാലോ അഞ്ചോ വളഞ്ഞ ഉരുക്ക് ബ്ലേഡുകൾ ഉണ്ടാവും. 21-ാം ബറ്റാലിയൻ (സ്പെഷ്യൽ ഫോഴ്സ്) ന് വാഗ് നഖ് എന്ന വിളിപ്പേരുണ്ട്. മറാത്ത ലൈറ്റ് ഇൻഫൻട്രിയിൽ നിന്നാണ് ഈ ബറ്റാലിയൻ രൂപീകരിച്ചത്.

ഈ ഏറ്റുമുട്ടൽ പ്രശസ്ത ചിത്രകാരനായ Sawlaram Haldankar തന്റെ ഭാവനയിൽ പകർത്തിയതാണ് ചിത്രത്തിലുള്ളത്.

അവലംബം: Gunakar Muley എഴുതിയ “Forts of Maharashtra’; Centre For Cultural Resources and Training” എന്ന പുസ്തകം.

സൂറത്ത് ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ മുഗൾ നഗരമായിരുന്നു. കസ്റ്റംസ് തീരുവയിൽ നിന്ന് മാത്രം ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപ ഇവിടെ നിന്ന് സമ്പാദിച്ചിരുന്നു. ശിവജി മഹാരാജ് സൂറത്തിനെ ആക്രമിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം, വാണിജ്യ കേന്ദ്രമെന്ന അതിന്റെ പ്രാധാന്യം കുറയ്ക്കുകയും, മുഗൾ അഭിമാനത്തിന്റെ വേരുകൾ തകർക്കുകയുമായിരുന്നു.
മൂന്ന് ദിവസത്തേക്ക് നഗരം കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ടു. മുഗൾ സുബേദാറിന് അത് സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ശിവജി തന്റെ കോട്ടകൾ നന്നാക്കാനും, ശക്തിപ്പെടുത്താനും കടൽ കോട്ടകൾ നിർമ്മിക്കാനും കൊള്ളയടിച്ച പണം ഉപയോഗിച്ചു. ജൻജിറയ്ക്കടുത്തുള്ള പദ്മദുർഗ്, സിന്ധുദുർഗ്, സുവർണദുർഗ്, വിജയദുർഗ് എന്നീ കോട്ടകൾ ഈ പണം ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമ്മിച്ച ബലപ്പെടുത്തിയത്.

ചിത്രത്തിന് കടപ്പാട് : ബാലകൃഷ്ണ

അവലംബം: ഉദയ് കുൽക്കർണി എഴുതിയ “Footsteps of Marathas” (ഫുട്‍സ്റ്റെപ്സ് ഓഫ് മറാത്താസ്)

1665-ൽ, പൂനെയ്ക്കടുത്തുള്ള പുരന്ദർ കോട്ട, ശക്തരായ മുഗൾ സൈന്യം ഉപരോധിച്ചു.
ജയ്പൂർ രാജാവായ ജയ് സിംഗിന്റെയും പ്രശസ്തനായ ദിലിർ ഖാന്റെയും കീഴിലായിരുന്നു അവർ.
കോട്ടയുടെ ധീരനായ കമാൻഡറായിരുന്ന മുരാർ ബാജി പ്രഭു കൊല്ലപ്പെട്ടു. പുരന്ദർ ഉടമ്പടി പ്രകാരം ശിവാജി മഹാരാജ് തന്റെ 35 കോട്ടകളിൽ 23 എണ്ണം മുഗളർക്ക് നൽകുകയും, ബാക്കി 12 എണ്ണം നിലനിർത്തുകയും ചെയ്തു. മുഗൾ സാമന്തനായി ആഗ്ര സന്ദർശിക്കാനും അദ്ദേഹം സമ്മതിച്ചു. അനുകമ്പയുള്ള ഒരു രജപുത്ര ജനറലുമായി ചർച്ച ചെയ്ത തന്ത്രപരമായ പിൻവാങ്ങലായിരുന്നു അത്. തുടർന്നുള്ള ആഗ്ര സന്ദർശനവും രക്ഷപ്പെടലും ഐതിഹാസികമാണ്.
1670-ൽ ശിവാജി പുരന്ദർ തിരിച്ചുപിടിച്ചു. കോട്ടയിൽ, മുരാർ ബാജി പ്രഭുവിന്റെ ധീരമായ പ്രതിരോധത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ചിത്രം: മുള്ളർ (“Mueller”) വരച്ച പുരന്ദർ കോട്ടയിൽ ശിവാജി മഹാരാജിനൊപ്പം ജയ് സിംഗ് സിംഗിന്റെയും ആണ്.

അവലംബം: ഗുണകർ മുലെയ് എഴുതിയ “Forts of Maharashtra: Centre For Cultural Resources and Training” എന്ന പുസ്തകം.

ശിവജി മഹാരാജിന്റെ അർദ്ധസഹോദരനായിരുന്നു രാജാ വെങ്കോജി. 1676-ൽ ബിജാപൂർ സുൽത്താനേറ്റിന് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തഞ്ചാവൂർ കീഴടക്കി, പക്ഷേ പിന്നീട് സ്വന്തമായി ഒരു സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിച്ചു. തഞ്ചാവൂർ സ്വന്തമായി തുറമുഖങ്ങളുള്ള വളരെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഒരു തീരദേശ സമതലമായിരുന്നു. അതൊരു സമ്മാനത്തുകയായിരുന്നു.
ദക്ഷിണ ദിഗ്‌വിജയ പര്യടനത്തിനിടെ, ശിവജി ഗോൽക്കൊണ്ടയുമായി ഒരു ഉടമ്പടി ഉണ്ടാക്കി, ശ്രീശൈലം സന്ദർശിച്ചു, ഗിഞ്ചീ കോട്ടയും, വെല്ലൂരും ആക്രമിച്ചു.
തഞ്ചാവൂരിനടുത്തുള്ള കൊല്ലിഡാം നദിയുടെ വടക്കേഭാഗത്ത് അദ്ദേഹം പാളയം ചെയ്ത്, ചർച്ചകൾക്കായി വെങ്കോജിയെ ക്ഷണിച്ചു.
തന്റെ പിതാവ് ഷാഹ്ജിയ്ക്ക് നൽകിയ ബാംഗ്ലൂർ ജാഗിരിയുടെ ഭാഗമായതിനാൽ, തഞ്ചാവൂരിന്റെ ഒരു പങ്ക് ശിവാജി അവകാശപ്പെട്ടു.
ശിവജി തന്നെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമെന്ന് ഭയന്ന് വെങ്കോജി തഞ്ചാവൂരിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി. വെങ്കോജി തന്റെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾ തെറ്റിദ്ധരിച്ചതിൽ ശിവജി അസ്വസ്ഥനായിരുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം തഞ്ചാവൂർ ആക്രമിച്ചില്ല, മറിച്ച് തഞ്ചാവൂരിന് വടക്കുള്ള പ്രദേശം ഏറ്റെടുത്തു.
മറാത്ത ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെയായി തഞ്ചാവൂർ സംസ്കാരം, സംഗീതം, നാടകം, സാഹിത്യം എന്നിവയുടെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു. രാജാക്കന്മാർ- പ്രത്യേകിച്ച് സെർഫോജി, കലകളുടെ യഥാർത്ഥ രക്ഷാധികാരികളായിരുന്നു.

ചിത്രം: തഞ്ചാവൂരിലെ “മറാത്ത കൊട്ടാരം, പി ജെഗന്നാഥൻ, Wikimedia Commons

അവലംബം: ശിവാജിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലവും (“ശിവാജി ആൻഡ് ഹിസ് ടൈംസ്”), ജാദുനാഥ് സർക്കാർ

ശിവജിയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ പേർഷ്യൻ ഭാഷയാണ് ഭരണഭാഷയായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. മുസ്ലീം സുൽത്താൻമാർക്ക് കീഴിലുള്ള ഹിന്ദുകുലീനരുടെ മുദ്രകൾ പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ ആയിരുന്നു. ഷഹാജി, ജീജാ ബായി, ദാദാജി കൊണ്ട ദേവ് മുതലായവരുടെ മുദ്രകളും പേർഷ്യൻ ആയിരുന്നു. ശിവജി സംസ്കൃതത്തെയും, മറാത്തിയെയും ഔദ്യോഗിക ഭരണ ഭാഷയായി കൊണ്ടുവരാൻ തീരുമാനിച്ചു. 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രാജ്യ വ്യവഹാര കോശം എന്ന സംസ്കൃത നിഘണ്ടുവിൽ പേർഷ്യൻ, അറബി ഭരണ പദങ്ങളുടെ സംസ്കൃത സമാനപദങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വയംഭരണ തത്വശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഈ നിഘണ്ടു രഘുനാഥ പണ്ഡിത അമാത്യനാണ് രചിച്ചത്. അതിൽ 1380 വാക്കുകൾ ഉണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ചില പേർഷ്യൻ പദങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

സംസ്കൃതത്തിലുളള ശിവജിയുടെ മുദ്രയാണ് ചിത്രത്തിൽ.

അവലംബം: ഗജാനൻ ഭാസ്കർ മെഹൻദലെ രചിച്ച ശിവജി ഹിസ് ലൈഫ് & ടൈംസ്

ശിവജിയുടെ കാലഘട്ടത്തിന് മുമ്പ് ഇടനിലക്കാരാണ് കരം പിരിച്ചിരുന്നത്. അവർ ഇഷ്ടമുള്ള നിരക്കിൽ നികുതി പിരിക്കുകയും അതിൽ ഒരു പങ്ക് ചക്രവർത്തിക്ക് നൽകുകയും ചെയ്യും.
ശിവജി ഈ ഇടനിലക്കാരെയും, ജമീന്ദാർമാരെയും, ദേശ്മുഖുകളെയും, ദേശായിമാരെയും ഒഴിവാക്കി. ഒരു നിശ്ചിത നിരക്കിൽ കരം പിരിക്കാനും, പിരിവുകാർക്ക് ശമ്പളം നല്കാനും ആരംഭിച്ചു. എന്നാലും ഈ സംവിധാനം വിചാരിച്ച പോലെ മുഴുവൻ പ്രവർത്തിച്ചില്ല.
അതു പോലെ, ഫ്യൂഡൽ പ്രഭുക്കൾ (ജന്മികൾ) സ്വന്തം സൈന്യത്തെ പരിപാലിക്കുന്നതും നിർത്തലാക്കി. അദ്ദേഹം 30,000 – 40,000 പേർ അടങ്ങുന്ന ഒരു സൈന്യത്തെ ഉണ്ടാക്കുകയും അവർക്ക് ശമ്പളം നല്കുകയും ചെയ്തു.
എന്നിരുന്നാലും, അവർ 8 മാസം അധിനിവേശങ്ങളിൽ ചെലവഴിക്കുകയും, അധിനിവേശ ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനം കൊണ്ട് ജീവിക്കുകയും ചെയ്യണമായിരുന്നു.

ശിവജി ഓൺ ഹിസ് വേ ടു പുരന്ദർ ഫോർട്ട് എന്ന എം. വി. ദുരന്ദറിന്റെ പെയ്ൻറ്റിങ്ങ് ആണ്

അവലംബം: ശിവജി & ഹിസ് ടൈംസ്; ജദുനാഥ് സർക്കാർ

സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രം എന്ന ആശയം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത് ശിവജി സ്വരാജ്യം അഥവാ സ്വയംഭരണത്തിനായി പോരാടിയതായി പറഞ്ഞപ്പോഴാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നാൽ എന്താണെന്ന് ശിവജിക്ക് വ്യക്തമായ ധാരണയുണ്ടായിരുന്നു അത് രാഷ്ട്രീയവും, സാംസ്കാരികം, മതപരവും, സാമ്പത്തികവും ആയിരുന്നു. ഇതെല്ലാം ഷാഹികളുടെയും, മുഗളന്മാരുടെയും കീഴിൽ ഇന്ത്യക്കാർക്ക് നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ശിവജിയുടെ രാജ്യത്തെ സ്വരാജ്യം എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.
1916-ൽ തിലക് “സ്വരാജ് എന്റെ ജന്മാവകാശമാണ്, അത് ഞാൻ നേടുക തന്നെ ചെയ്യും” എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ സ്വരാജ്യം എന്ന പദം ഐതിഹാസികമായി.
ഇത് ഒടുവിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത പരിമിതമായ സ്വയംഭരണത്തിന് വിരുദ്ധമായി, 1930-ൽ പൂർണ സ്വരാജ് അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന കോൺഗ്രസ് പ്രമേയത്തിലേക്ക് നയിച്ചു
ശിവജിയുടെ മരണസമയത്ത് (1680) സ്വരാജ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവും, മറാത്ത സാമ്രാജ്യം അതിന്റെ ഉന്നതിയിൽ (1759) നിലനിന്നിരുന്നതിന്റെ പൂർണ്ണ വ്യാപ്തിയും ഈ ഭൂപടം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ചിത്രത്തിന് കടപ്പാട്: ഗജാനൻ ഭാസ്‌കർ മെഹെൻഡേൽ

അവലംബം: ഡോ. ഉദെയ് കുൽകർണി എഴുതിയ “ദ മറാത്ത സെഞ്ച്വറി”