15ನೇ ಶತಮಾನದ ನರಸಿಂಹ ಮೆಹತ ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆಯ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕವಿ. ಇವರು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ಜುನಾಗಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜೀವಿತದ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆದರು. ಇವರು ಕೃಷ್ಣನ ಉತ್ಕಟ ಭಕ್ತರು. ಇವರ ಸಾಕಷ್ಟು ಕವನಗಳು ಭ್ರಜ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಜೀವನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಇವರ ಕೃತಿ ‘ವೈಷ್ಣವ ಜನತೋ ತೆನೆರೇ ಕಹಿಯೇ’ (ಅವನನ್ನು ಮಾತ್ರ ವೈಷ್ಣವ ಎಂದು ಕರೆಯಿರಿ) ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯ ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕವಿತೆ ಒಬ್ಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಕರುಣೆ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕತೆಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕವಿತೆ ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಬೇರೆ ಧರ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳಷ್ಟೇ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದದ್ದು.
ನರಸಿಂಹ ಮೆಹ್ತಾ ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಂತ ಕವಿ ಎಂದೂ, ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆಯ ಆದಿ ಕವಿ ಎಂದೂ ಗೌರವಾನ್ವಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗುಜರಾತಿ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಯನ್ನು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ‌ ಗುಜರಾತಿನ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ರಸ್ತೆಗಳು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಗುಜರಾತಿನ ಮುಖ್ಯ ನಗರ ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ‘ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆ ಹಾಡುವ’ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು
ಈ ಚಿತ್ರ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವರ ಕೃತಿಯ ಹಸ್ತ ಪ್ರತಿ.

ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಹಾಗೂ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುವರೂರು ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಆ ಊರಿನ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಮಕರಣವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಚಿಕ್ಕವರಿರುವಾಗಲೇ ವೀಣೆ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಆಗಲೇ ಅವರು ರಾಮ ಭಕ್ತಿ ಪಥದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸಂಗೀತವು ರಾಮನನ್ನು ತಲುಪಲು ಇರುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಈಗ 700ರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವದಿಯಲ್ಲಿ 24,000 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುವಯ್ಯಾರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜನವರಿ- ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಆರಾಧನಾ ಸಪ್ತಾಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಸಮಾಧಿಸ್ತರಾದ ದಿನದಂದು ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಸೇರಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪಂಚರತ್ನ ಕೃತಿಗಳ ಗಾಯನವನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವಗಳು ಭಾರತದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ
ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉಳಿದಿಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮೀ ದೀಕ್ಷಿತರು ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು) . ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಗುರುಗಳೆಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಬುಧ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕುಳಿಗೆ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಗೋಸ್ಕರ ಕಟ್ಟಿದ ಒಳ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.
ಮೂಲ: ಶ್ರೀ ವಿವೇಕಾನಂದ ಆಶ್ರಮ
ಚಿತ್ರ’ ದಿ ಹಿಂದು’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಆರಾಧನೆಯ ಚಿತ್ರ.

ಸಂತ ದ್ಯಾನೇಶ್ವರರನ್ನು ವಾರ್ಕರಿ ಆಂದೋಲನದ ಪ್ರಥಮ ಸಂತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಕರಿಗಳು ಪಂಡರಾಪುರದ ವಿಠ್ಠಲನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾರ್ಕರಿ ಎಂದರೆ ವಾರಿ ಅಥವಾ ಪಂಡರಾಪುರಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವವರು ಎಂದರ್ಥ. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಸಂತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಕೇವಲ 21 ವರ್ಷ ಗಳು. ಅವರು ಪುಣೆಯ ಹತ್ತಿರ ಅಲಂಡಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಒಬ್ಬ ದೈವ ಭಕ್ತ ಸಂತ ರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರದ್ದು ನಾಥಸಂಪ್ರದಾಯದ ದೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕುಟುಂಬವಾಗಿತ್ತು. ಸಂತ ದ್ಯಾನೇಶ್ವರರು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ – ದ್ಯಾನೇಶ್ವರಿ – ವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಕೃತಿಯು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ ಇವರ ಕವನಗಳನ್ನು ‘ಅಬಾಂಗ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸಂತ ಧ್ಯಾನೇಶ್ವರರು ಸ್ವಯಿಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಜೀವ ಸಮಾಧಿ ( ಸಂಜೀವನ್ ಸಮಾಧಿ) ಹೊಂದಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ 21 ವರ್ಷ ವಾಗಿತ್ತು. ಇವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂತ ಕವಿಗಳ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದರು
ಪಂಡರಾಪುರದ ಯಾತ್ರೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು ಅಲಂಡಿ ಯಿಂದ. ಈ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತ ದ್ಯಾನೇಶ್ವರರ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ 250 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರವನ್ನು 21 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಹೇಶ್ ಲೋಂಕರ್ ಅವರ ಅಲಂಡಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ.

ಮೂಲತಃ ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರು ವಿರಚಿತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ದಮಾ ದಮ್ ಮಸ್ತ್ ಕಲಂದರ್ ಹಾಡನ್ನು ಬುಲೆ ಷಾ ರವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ
ಬುಲೆ ಷಾ ರವರು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಾಳಿದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಪ್ರಾಫೆಟ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರವರ ನೇರ ಸಂತಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬುಲೆ ಷಾ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೃಷಿಕಾರ/ತೋಟಗಾರ ಸೂಫಿ ಸಂತರಾದ ಇನಾಯತ್ ಖದೀರಿ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬುಲೆ ಷಾರವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೋಟಗಾರನನ್ನು ಗುರುವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಜನರು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಿದರೂ ಬುಲೇ ಷಾರವರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢವಾದ ಭಕ್ತಿ ಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.
ಇವರು ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಫಿ ಎನ್ನುವ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಶೈಲಿ ಸಿಂದೀ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇವರ ಕವನಗಳು ತುಂಬಾ ಉತ್ಕಟವಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗಿರುವ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇವನೊಬ್ಬನೆ ಎನ್ನುವ ಭಾವ, ದೈವ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸರಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಪಂಜಾಬದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೂಫಿ ಸಂತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ
ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಕಾಫಿರ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲು ಇವರ ಸಮುದಾಯದವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು.

ಈ ಚಿತ್ರ ಅವರ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾವ್ಯದ ಲಿಪ್ಯನ್ತರಣ.‌

ಮೂಲ: ಬುಲೆ ಷಾ . ರಾಧಾಸ್ವಾಮಿ ಸತ್ಸಂಗ್ . ಬೀಯಸ್

1975ರಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಕವಿ ಬಾನು ಸಿಂಹ ರಚಿಸಿದ ಕಾವ್ಯ ಸರಣಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬ್ರಜ ಬಾವುಲಿ ಎನ್ನುವ ನಿಗೂಢ ಬಂಗಾಳದ ಆಡು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ಕಾವ್ಯಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇವು ತಮ್ಮ ಸುಧಾರಣಾ ಉತ್ಸುಕಥೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಠಾಗೋರ್ ವಂಶದ ಒಂದು ಯುವಕುಡಿಯ ಕಾರ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಈ ಕವನಗಳು ಆಗ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದ ಭಾವ ಪರವಶತೆಯ ಭಕ್ತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಋಣಿಯಾಗಿವೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಯದೇವನ ಗೀತಗೋವಿಂದ ದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಚಂಡಿದಾಸ ರಾಮಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ ಇನ್ನಿತರ ಕವಿಗಳು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಇವರು 15ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗೆ ತಿರುಗಿದರು. ರವೀಂದ್ರರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯದ ಎಳೆಯನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ನೋಡಿ ‘ ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಕಾಲ ಈ ಮರ-ಗಿಡಗಳ ರಹಸ್ಯ ಚಾವಣಿಯಡಿ ನಾನು ಕಾಯುತ್ತಿರಬೇಕು? ತನ್ನ ಮುರಳಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಅವನು ನುಡಿಸುವುದೆಂದು?
ಈ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಾಗ ಠಾಗೋರ್ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ 16 ವರ್ಷ. ಈ ಚಿತ್ರ ಗಗನೇಂದ್ರನಾಥ ರವರು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಹದಿನಾರರ ಹರೆಯದ ಟ್ಯಾಗೋರ್ರವರ ಚಿತ್ರ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಸವಣ್ಣ ಅಥವಾ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಒಬ್ಬ ಸಂತ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ. ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.
ಬಸವಣ್ಣನ ವರು ಸಾ . ಶ. 1131 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಇವರ ಶಿವ-ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ-ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಕವನಗಳು ಇವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇವರು ಹಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ನೂರಾರು ಕನ್ನಡ ವಚನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. (ವಚನ ಎಂದರೆ ಗದ್ಯ?) ಇವರನ್ನು ವಚನದ ಗುರುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಇವರು ಅನುಭವ ಮಂಟಪ ಎನ್ನುವ ಸಾಮಾಜಿಕ- ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದರು. ಇದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಇದ್ದಂತಹ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ವೇದಿಕೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ನೂರಾರು ಸಂತರನ್ನುಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಜಾತಿ – ಮತ ಬೇಧ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಕಾಲದ ವಿಧವೆಯರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂಸೆ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವರು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣಾ ಆಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ್ದರು.
ಮೂಲ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ: ಬಸವೇಶ್ವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ

ಬರ್ತೆಂದು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಬನಾರಸದ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದ ಕುಟುಂಬದ ವಂಶಸ್ಥರು. ಇವರ ಐದು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಜಭಾಸದ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 12 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಸಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು 9 ರಿಂದ 14ಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದರು. ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಇವರು ದುಂದು ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬನಾರಸದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ ರೊಂದಿಗೆ ಕಾಲ ಹರಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ದುಂದು ವೆಚ್ಚದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಬನಾರಸದ ಮಹಾರಾಜರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಇವರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರು 17 ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಕವಿಯಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಆಡು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಕವಿವಾಚನ ಸುಧಾ (1867) ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಚಂದ್ರಿಕಾ (1873) ಎನ್ನುವ ಎರಡು ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಆಡು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ನವ್ಯ ಹಿಂದಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದವು. ಹಿಂದಿ ನಾಟಕ ರಂಗಕ್ಕೆ ಇವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಇವರು ಮೂಲಭೂತ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಸಮಾಜದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಆಗಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ ಇಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಸಿ ನಾಟಕ ರಂಗಗಳಿಗೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರರು ವೈಷ್ಣವ ಪಂತದ ಕಟ್ಟಾ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಮೂಲ ರಿಮೆಂಬರಿಂಗ್ ಭರ್ತೇಂದು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಮದನ ಗೋಪಾಲ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಲಿಟರೇಚರ್
ಚಿತ್ರ ವಿಕಿ ಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್.

ವಿದ್ಯಾಪತಿ ‘ಮೈಥಿಲಿ ಕವಿ ಕೋಗಿಲೆ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣರ ದೈವಿಕ ಪ್ರೇಮದ ಹಾಡುಗಳು ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದವು. ಇವರ ಪ್ರಭಾವ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಹರಡಿತ್ತು. ಇವರ ಹಾಡುಗಳು ಲೋಕ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು ಮದುವೆ ಮುಂತಾದ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ಶೈವ ಕವನಗಳನ್ನು ಕೂಡ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ
ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮೈಥಿಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇವರ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರೇಮಗೀತೆಗಳು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೈಥಿಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಗೆ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶೈಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕರು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದು ಬ್ರಜಬಾವುಲಿ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಲು ಅವಕಾಶ ವಾಯಿತು. ಈ ಬ್ರಜ ಬಾವುಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಸುಮಾರು 5000 ಕವನಗಳು ಉಳಿದು ಕೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ರೂಪದ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮೈಥಿಲಿ ಭಾಷೆ. ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭು ವಿದ್ಯಾಪತಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು ಈ ಹಾಡುಗಳು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಪಸರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಬಂಗಾಳಿಗಳು ಇವರನ್ನು ತಮ್ಮವರೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಮತ್ತು ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ ಅವರು ಕೂಡ ವಿದ್ಯಾ ಪತಿಯ ಬ್ರಜಾ ಬಾವುಲಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕವನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮೂಲ ಸಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿದ್ಯಾಪತಿ, ಸುಭದ್ರ ಜ
ಚಿತ್ರ ವಿಕಿ ಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್

ಅತಿ ಬಡಿ ಎಂದರೆ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದರ್ಥ. ಜಗನ್ನಾಥದಾಸ್ (15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ) ರವರು ಒಡಿಸ್ಸಾದ ಐದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಅತಿ ಬಡಿ ಎಂಬ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಒಡಿಸ್ಸಾ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಅವರ ಭಾಗವತದ ಒಡಿಯ ಅನುವಾದ. ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಒಡಿಸ್ಸಾದ ಮನೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭುಗಳ ಸ್ನೇಹಿತರು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದರು.
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿ ಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌

ಶಂಕರ ದೇವ (15ನೇ ಶತಮಾನ) ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಬಹು ಪ್ರತಿಭೆಯ ದಾರ್ಶನಿಕರು. ಇವರು ಕೃಷ್ಣನಿಗಾಗಿ ಪರಿಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುಕುಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅದರ ಹೆಸರು ʼಏಕ ಸರನ ಹರಿ ನಾಮʼ. ಶಂಕರ ದೇವರ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಕ್ತಿ ಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವರ್ಣ -ಆಶ್ರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಇವರು ವೇದಾಂತ ಸಾರವನ್ನು ಪುಟೀಕರಿಸಿ ಅಸ್ಸಾಮೀಸ್ ಮತ್ತು ವೃಜವಾಲಿ ಭಾಷೆಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ‘ಭಕ್ತಿರತ್ನಾಕರ’ ದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳು (ಕೀರ್ತನೆ), ಭಕ್ತಿಯ ಹಾಡುಗಳು (ಭಾರ ಗೀತಾ) ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ನಾಟಕಗಳನ್ನು (ಅಂಕಿಯ ನಾಟ)ರಚಿಸಿದರು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಗೀತ ಗಾಯನಕ್ಕಾಗಿ ನಾಮಗರ (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಚಿತ್ರ ವಿವರಣೆಯ ಹಸ್ತ ಪ್ರತಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. ಇವರು ಅಸ್ಸಾಮಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ರ ಎನ್ನುವ ವೈಷ್ಣವ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು.
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿ ಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್

ತುಂಚತ್ತು ರಾಮಾನುಜನ್ ಎಝತಾಚನ್ (೧೬ನೇ ಶತಮಾನ) ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತದ ʼಅಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣʼ ವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮಲಯಾಳಂ ಅನುವಾದ. ಇವರು ಒಂದು ಗಿಣಿಯು ರಾಮಾಯಣ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಿಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟು (ಗಿಣಿಯ ಹಾಡು) ಶೈಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಜುಲೈ -ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ – ರಾಮಾಯಣ ಮಾಸ (ಕರ್ಕಿದಾಕಂ) ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಬರುವ ಭಾರಿ ಮಳೆಯಿಂದ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ವ್ಯವಸಾಯ ತಟಸ್ಥವಾದಾಗ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ರಾಮಾಯಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಕೃತಿ ಎಝತಾಜನ್ ರಾಮಾಯಣದ ಜನಪ್ರಿಯ ಆವೃತ್ತಿ. ಎಝತಾಚನ್ ರವರನ್ನು ನವ್ಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಈಗ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಲೆಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಯನ್ನು ಶ್ರೇಣಿ ಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು.
ಮೂಲ ಏಝತಾಚನ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ ಏಜ್. ಚೆಲ್ನಟ್ ಅಚ್ಯುತ ಮೆನನ್.
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿ ಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್

ಮಹಾಕವಿ ಭಾರತಿ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ನವ್ಯಕವಿ. ಇವರು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಸರಳ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಪದ್ಯ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಕ್ತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ, ಪ್ರೀತಿ, ವಿರಹ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಕವನಗಳು ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿದಿತ್ತು. ನಂತರ ಇವರು ಅಲ್ಲಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಂಡಿಚರಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರು ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ‘ತಮಿಳ್ ಚೇರ್’ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚಿತ್ರ ವಿಕಿ ಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್