வியாசம் என்றால் மறுசீரமைப்பு என்று பொருள். வியாசர் வேதங்களை நான்கு தொகுப்புகளாக மறுசீரமைத்தார். இதனாலேயே கிருஷ்ணத்வைபாயனன் என்ற இயற்பெயர் உடையவர் வேதவியாசர் ஆனார். அவர் நான்கு வேதங்களையும் ஆளுக்கு ஒன்றாக தன் சீடர்களில் நான்கு பேருக்கு கற்பித்து அவற்றை உலகெங்கும் பரப்புமாறு பணித்தார். த்வைபாயனன் என்பது ஒரு தீவில் பிறந்தவன் என்பதைக் குறிக்கிறது. “த்வைபம்” என்றால் தீவு. வியாசம் என்பதற்கு, ஒரு வட்டத்திற்குள் வரையக் கூடிய மிக நீளமான கோடு (விட்டம்) என்றும் ஒரு பொருள் உண்டு. மகாபாரதமும் உலக விஷயங்களை முழுவதையும் தன்னுள் அடக்கி எழுதப்பட்டதால் அதை எழுதியவர் வியாசர் எனப்படுகிறார் என்ற ஒரு விளக்கமும் உண்டு.

வியாசர் ஒரு பிரம்மாண்ட இலக்கியத் தொகுப்பின் பெட்டகத்தையே படைத் துள்ளார். பதினெட்டு மஹாபுராணங்களை எழுதினார். அதிகம் அறியப்படாத பதினெட்டு உபபுராணங்களையும் எழுதியுள்ளார். இந்த வகையல்லாத வேறு சில புராண தொகுப்புகளையும் படைத்துள்ளார்.
வியாசர் வாழ்க்கைக்கு வழிகாட்டும் வேதாந்தங்களின் சாரமான பிரம்ம சூத்திரங்களையும் படைத்துள்ளார். ஆனால் வேத பெட்டகத்தின் ஒரு பகுதியாகிய உபநிஷத்துகளை அவர் எழுதவில்லை.

அரசர் ஷந்தனுவின் வழிமுறைப் பேரன்கள்தான் பாண்டவர்களும் கெளரவர்களும். ஷந்தனுவை மணப்பதற்கு முன் சத்யவதிதான் வேதவியாசரை பராசர முனிவர் மூலம் பெற்றெடுத்தார். ஷந்தனுவின் பிள்ளைகள் வாரிசு இல்லாமல் மறைந்து விடவே, தாயார் சத்யவதி, அவர்களின் விதவைகள் உதவியுடன் வேத வியாசர் மூலம் வம்சத்தை வளர்த்தார். எனவே நியோக முறை மூலம் பாண்டுவும் திருதராஷ்ட்ரனும் பிறந்தார்கள்.

பல கதைகளில் மஹாபாரதத்தை விநாயகர் எழுதியதாக சொல்லப்பட்டாலும், அசல், மூல மஹாபாரதத்தில் அவ்வாறு இல்லை.
வேத வியாசர் மஹாபாரதத்தை தன் சீடர்களுக்கு எவ்வாறு கற்பிப்பது என எண்ணிக் கொண்டிருந்தபோது பிரம்மாவை நினைவு கூர்ந்தார். உடனே கண்முன் தோன்றிய பிரம்மாவிடம், வியாசர், தான் வேதத்திலுள்ள அனைத்து நீதிகளுடன் ஒரு படைப்பை உருவாக்க உள்ளதாகவும் ஆனால் தான் அதை சொல்லும் வேகத்தில் யார் எழுதுவது என்பதில் குழப்பம் உள்ளதாகவும் தெரிவித்தார். பிரம்மா அதற்கு உலகத்தில் உள்ள யாராலும் அதை எழுத முடியாது என்றும், எனவே விநாயகரை வேண்டுமாறும் கூறினார். வியாசர் விநாயகரை நினைத்த பொழுது, உடனேயே அவர் நேரில் தோன்றினார்.

மஹாபாரதத்தின் பிரம்மாண்டம்.
18 பர்வங்கள் (புத்தகங்கள் அல்லது பாகங்கள்) கொண்ட மஹாபாரதத்தில், 84,639 ஸ்லோகங்கள் உள்ளன. அதனுடன் சேர்க்கப்பட்ட துணைக்கதையாக கருதப்பட்ட ஹரிவம்ஸ புராணத்தில் 12,000 ஸ்லோகங்கள் உள்ளன.
இவற்றில் நிறைய ஸ்லோகங்கள் மூன்று வரி கொண்டவை என்று K.M. கங்கூலி (K.M. Ganguly) கூறுகிறார். மூலத்தில் அவை இரண்டு வரி ஸ்லோகங்களாக இருந்திருந்தால் மொத்தமும் 100,000 (ஒரு லக்ஷம்) இருக்கலாம்.
ஆவண மதிப்பீடு பதிப்பில் (critical edition) மூலத்தில் அல்லாதவை என கருதப்பட்ட ஸ்லோகங்கள் நீக்கப்பட்ட பின்னரும் மஹாபாரதம் பிரம்மாண்டமாக 80,000 ஸ்லோகங்களை கொண்டிருக்கிறது. இதைத்தவிர ராமாயணம் உள்பட உலகில் மேலும் நான்கு இதிகாசங்கள் உள்ளன. ஆனால் அவையெல்லாம் சேர்ந்ததைவிட மஹாபாரதம் மிகவும் பெரியது.
இதன் 18 பர்வங்களையும் நான்கு பகுதிகளாக பிரிக்கலாம். முதல் ஐந்து பர்வங் களும் “ஆத்ய பஞ்சகம்” (முதல் ஐந்து) என்று அழைக்கப்படுகிறது. அடுத்த ஐந்து பர்வங்களுக்கு “யுத்த பஞ்சகம்” என்று பெயர். அடுத்த மூன்று பர்வங்களுக்கு “ஷாந்தி த்ரயம்” என்று பெயர். கடைசி ஐந்து பர்வங்களுக்கு “அந்த்ய பஞ்சகம்” என்று பெயர். இவைகளில் உபபர்வங்களாக பகுக்கப்பட்ட 2,300 அத்தியாயங்களும் அடங்கும்.

உக்ரஷ்ரவ சௌதியால் (Ugrashrava Sauti) முதலில் மகாபாரதம் சொல்லப்பட்ட இடமும் இந்தியாவின் மிகவும் புண்ணியமான தீர்த்தங்களில் ஒன்றான நைமிசாரண்யம்,. உத்தரபிரதேசத்தில் லக்னோவிற்கு அருகே கோமதி நதிக்கரையில் உள்ளது. இது பல்லாயிரக் கணக்கான ரிஷிகள் வாழ்ந்த இடம். நைமிசாரண்யத்தில் ராமாயணம், மஹாபாரதம் மற்றும் புராணங்கள் பாராயணம் செய்யப்பட்டதாக நம்பப்படுகிறது.
நீண்ட யக்ஞங்களின் இடையே ஓய்வு நேரத்தில் இங்கு பெரியோர்களால் புராணங்கள் சொல்லப்பட்டன. அவ்வாறு குலபதி ஷெளனகர் நடத்திய ஒரு யக்ஞத்தின் இடைவெளி நேரங்களில் உக்ரஷ்ரவஸ் செளதி பல ரிஷிகள் கேட்டுக் கொண்டதற்கு முதலில் மஹாபாரதத்தை விளக்கியது இங்குதான்.

மஹாபாரதம் வேதவியாசரிடமிருந்து நமக்கு நேராடிக வரவில்லை. வியாசர் முதலில் அவருடைய சீடர் வைஸம்பாயனருக்குதான் (Vaisampayana) விளக்கினார். அதை வைஸம்பாயனர் அரசர் ஜனமேஜயனுக்கு உரைத்தார். அப்போது அங்கே அதைக் கேட்டுக் கொண்டிருந்த உக்ரஷ்ரவ‌ஸ் செளதி நைமிசாரண்யத்திற்கு வந்தபோது ரிஷி ஷெளனகர் மற்றும் எண்ணற்ற ரிஷிகள் கூடியிருக்கையில் மஹாபாரதத்தை விளக்கினார். இந்த விளக்கமே நாம் இப்போது அறியும் மஹாபாரதம். இவ்வகையில் இது மூன்றாவது முறையாக கூறப்பட்டதாகும். அதாவது, முதலில் வைஸம்பாயனருக்கும், இரண்டாவதாக ஜனமேஜயனுக்கும், மூன்றாவதாக ரிஷிகளுக்கும் சொல்லப்பட்டது.
முதன்முதலில் சூதபரம்பரையில் (Suta clan) தோன்றிய லோமஹர்ஷனரின் (Lomaharsana) மகன்தான் “சூத பெளராணிக” என்றறியப்படும் இந்த உக்ரஷ்ரவ‌ஸ் செளதி. கதை சொல்வதில் மிகவும் திறமைவாய்ந்த செளதிகள், மிக சுவாரஸ்யமான புராண கதைகளையும் அவைகளிலுள்ள நீதி-நியாயங்ககளையும் விளக்குவதில் வல்லவர்கள். இவர்கள் பொதுவாக அரசர்களுக்குதான் கதை சொல்வார்கள்.

மஹாபாரதத்தின் அனுக்ரமணிகா எனப்படும் முதல் அத்தியாயத்தில் 274 ஸ்லோகங்கள் உள்ளன. 110-லிருந்து 274 வரையிலான ஸ்லோகங்கள் மஹாபாரதத்தின் ரத்தினச் சுருக்கமே. இவற்றில், திருதராஷ்டிரன் சஞ்சயனிடம், இந்தப் போரில் தன் மகன்கள் தோற்றுவிடுவர் என தனக்கு எப்போதுமே தெரியும் என்றும் மஹா பாரதத்தின் ஒரு முக்கிய நிகழ்வைக் குறிப்பிட்டு அப்போதே தன் மகன்களின் தோல்வி பற்றி தெரியும் என்றும் புலம்பினார்.

ஆவண மதிப்பீடு (திறனாய்வு) பதிப்பு என்பவை பண்டையகால படைப்புகளின் ஆதாரத்துடனான அதிகாரபூர்வ மறுபதிப்புகள். ஆவண மதிப்பீடு பதிப்புகள் மூலத்தை ஆதாரமாகக் கொண்டு, இடைப்பட்ட வெவ்வேறு கால கட்டங்களில், பல்வேறு மொழிகளில் செய்யப்பட்ட இடைச் செருகல்களை தவிர்த்து மறு உருவாக்கம் செய்யப்பட்ட முயற்சிகளே. இதில் முக்கியமாக மூன்று கடினமான நிலைகள் உள்ளன —
1) முதலில் வெவ்வேறு மொழிகளில் பல்வேறு மூலங்கள் (sources) மூலம் கிடைத்த ஆதாரங்களை திரட்டுதல்;
2) பின் சரித்திர வல்லுனர்களைக் கொண்டு ஆதாரபூர்வ, உண்மையானவற்றை ஆராய்ந்து அவற்றிலிருந்து பிற்கால இடைச் செருகல்களை அகற்றுதல்;
3) முடிவில் திறனாய்வுக்குட்பட்ட பதிப்பை மற்ற பதிப்புகளின் ஒவ்வொரு ஸ்லோகத் திற்கும் தனிக்குறிப்புடன் வெளியிடுதல்.
பாண்டார்கர் கிழக்கத்திய ஆராய்ச்சி நிறுவனம் (The Bhandarkar Oriental Research Institute) மஹாபாரதத்தின் திறனாய்வுக்குட்பட்ட பதிப்பை தொகுத்தது. இது ஐம்பது ஆண்டுகளாக 1,259 ஓலைச்சுவடி தொகுப்புகளை ஆராய்ந்து செய்யப்பட்ட மிகப் பெரிய ஆராய்ச்சி ஆகும். மஹாபாரத திறனாய்வு பதிப்பு 89,000-க்கும் அதிகமான ஸ்லோகங்களுடன் 15,000 பெரிய தாள்ககளில் 19 நூல்களாக வெளியிடப்பட்டது.

ஐந்தாவது வேதம் — வேதங்கள், தர்மம், அர்த்தம், காமம் மற்றும் மோக்ஷம் எனும் வாழ்வின் நான்கு முக்கிய குறிக்கோள்களை (புருஷார்த்தங்கள்) விவரிக்கின்றன. மஹாபாரதமும் அதையே போதிக்கின்றது — அர்த்தம் எனும் பொருளீட்டலும் காமம் எனும் மகிழ்ச்சி அனுபவித்தலும் தர்மத்தின் அடிப்படையிலேயே நடைபெற வேண்டும் என்றும் மோக்ஷத்திற்கான (liberation of soul) வழியைக் காட்டுதலும் இதன் சிறப்பு.
மோக்ஷம் என்பது இறப்பிற்குபின் கிடைக்கும் வெறும் பலன் மட்டும் அல்லாது இவ்வுலகில் எவ்வாறு முழுமையுடனும் திருப்தியுடனும் வாழவேண்டும் என்பது தான். (சுக-துக்க பாதிப்பில்லாத) சம நிலையுடன் மன அமைதியுடன் வாழும் வழிதான் மோக்ஷம். புருஷசூக்தமும், மற்ற உபநிஷத்துகளும் கூட இதையே தான் போதிக்கின்றன.
வேதங்களில் இருப்பவற்றையே மஹாபாரதமும் கொண்டிருப்பதாலேயே இது பஞ்சமவேதம் (ஐந்தாவது வேதம்) என்று அழைக்கப்படுகிறது. வேதங்களின் சாரமே மஹாபாரதம் (the essence of vedas).

“ஜயம்” என்பது தர்மத்தின் வெற்றியைக் குறிக்கின்றது. கெளரவர்களோ பாண்டவர்களோ வெற்றி பெற்றது ஒரு பொருட்டல்ல. இதில் யார் பக்கம் வெற்றி என்றாலும் இறுதியில் தர்மமே வென்றது. மஹாபாரததில் உள்ள “யதோ தர்மஸ்ததோ ஜயஹ” என்ற வார்த்தை “எங்கே தர்மம் உள்ளதோ, அங்கேதான் வெற்றி உள்ளது” என்பதைக் குறிக்கின்றது. இந்திய உச்சநீதிமன்றம் இந்த உன்னதமான வார்த்தையை முக்கிய நோக்கமாக கொண்டுள்ளது என்பதே இதன் மாட்சிமையை பறைசாற்றுகிறது.

தர்மம் மிகவும் நுட்பமானது — அது மிகவும் வெளிப்படையானதோ அல்லது கடின மானதோ அல்ல. அது இடம்-பொருள்-ஏவல்களைப் பொறுத்தது; சம்பந்தப்பட்ட மனிதர்களையும் சூழ்நிலைகளையும் பொறுத்ததும் கூட. ஒரே மனிதன் சூழ்நிலைகளுக்கு தகுந்தாற்போல் செயல்படும்போது, தர்மமும் அதற்கேற்ப வேறுபடுகிறது.
தர்மம் மிகவும் சூக்ஷுமமானது [நுட்பமானதும் ஆழமானதும் – subtle and profound)]. வாழ்வு [நியாயங்களும் யதார்த்தங்களும் வேறுபடுகின்ற] தர்மசங்கடமான சூழ்நிலைகள் பல நிறைந்தது. மேலோட்டமாக படிக்கும்போது மஹாபாரதத்தில் கதைகளும் மக்களின் நடத்தைகளும் ஒன்றுக் கொன்று முரணானவை போல தோன்றுகின்றன. இவற்றை நுட்பமாக கையாளும் விதத்தை மஹாபாரதம் பல நிகழ்வுகள் மூலமாக விளக்குகிறது.
சிக்கலான சூழ்நிலைகள் மூலம் மிகவும் ஆழமான தர்மத்தை எப்படி கடைபிடிக்க வேண்டும் என்பதற்கு மஹாபாரதம் வழிகாட்டுகிறது. நல்லெண்ணம், நல்லொழுக்கம் எவை என்பதையும், அந்த நெறிகளை வாழ்விற்கு தேவையான எந்த சரியான சந்தர்ப்பத்தில் எப்படி புத்திசாலித்தனமாக உபயோகிக்க வேண்டும் என்பதையும் மஹாபாரதம் கற்றுக் கொடுக்கிறது.
தர்மத்திற்கு உதாரணங்களை கதைகள் வாயிலாக கூறுவதன் மூலம் கேட்பதற்கும் நினைவில் கொள்வதற்கும், நடைமுறையில் கடைபிடிப்பதற்கும் அவை எளியனவாகின்றன. கதைகள் மூலமாக, மஹாபாரதமே ஒட்டுமொத்த தர்மசாஸ்திரங்களின் (the science of righteous conduct) ஒரு தொகுப்புதான். அதனால்தான் மஹாபாரதம் “தர்மங்களின் சாரம்” (The Essence of Dharma) என்று மிகவும் சரியாக அழைக்கப் படுகின்றது.