వ్యాస అంటే పునర్వ్యవస్థీకరించడం. వేద వ్యాసుడు వేదాలను 4 భాగాలలో సంగ్రహించి పునర్వ్యవస్థీకరించాడు. తన నలుగురు శిష్యులకు ఒక్కొకరికి ఒక్కో వేదం నేర్పించి దానిని ప్రచారం చేయమని ఆదేశించాడు. ఆయన అసలు పేరు కృష్ణ ద్వైపాయనుడు. ద్వీపంలో జన్మించిన కారణంగా ఆ పేరు వచ్చింది. వ్యాసము అంటే వృత్తము లోని అడ్డుకోలత అనే అర్థం కూడా ఉంది. వ్యాసుడు తన మహాభారతం ద్వారా ఈ ప్రపంచాన్ని మొత్తం చూపించాడు.

వ్యాసుడు ఒక భారీ సాహిత్య సంపదను రచించాడు.

ఆయన మహాపురాణాలను రచించాడు. మహాపురాణాలు 18 ఉన్నాయి. దీనికి అదనంగా 18 ఉపపురాణాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవి అంతగా ప్రసిద్ధి చెందలేదు. మహాపురాణ మరియు ఉపురాణ వర్గాలకు వెలుపల కూడా అనేక ఇతర సంకలనాలను పురాణాలు అని పిలుస్తారు.

ఆయన వేదాంత సారాంశాలు మరియు జీవన మార్గదర్శకాలు అయిన *బ్రహ్మసూత్రాలను* కూడా రచించాడు.
ఉపనిషత్తులు వేద సాహిత్యంలో భాగం. వాటిని వేద వ్యాసుడు రచించలేదు.

పాండవులు మరియు కౌరవులు చట్టపరంగా రాజు శంతనుడి మునిమనవళ్లు.

ఆయన కుమారులు వారసులు లేకుండా మరణించినప్పుడు, ఆయన భార్య సత్యవతి శంతనుడి కుమారులతో వేద వ్యాసుడి ద్వారా *నియోగం* ఏర్పాటు చేసింది. సత్యవతి శంతనుడితో వివాహానికి ముందు ఋషి పరాశరుడి ద్వారా వేద వ్యాసుడికి జన్మనిచ్చింది.

ఈ నియోగం ద్వారా పాండు మరియు ధృతరాష్ట్రులు జన్మించారు.

మహాభారతం లిఖించినది వినాయకుడు అని ప్రాచుర్యం పొందింది. కానీ మూల గ్రంథం లో ఇది లేదు.మహాభారతాన్ని తన శిష్యుల తరువాత ఎలా ప్రచారం చేయాలి అని వ్యాసుడు ఆలోచిస్తుండగా బ్రహ్మను తలచుకున్నాడు. వెంటనే బ్రహ్మ ప్రత్యక్షమయ్యాడు . వ్యాసుడు తను తలపెట్టిన గొప్ప మహాభారతం లో వేదాలలోని అన్ని విషయాలు ఉన్నాయి కానీ దీనిని లిఖించ గలిగేవారు ఎవరు అని అడిగాడు. భూలోకములో ఎవరూ ఇంతటి మహత్కార్యం చేయలేరు కాబట్టి విఘ్నేశ్వరుడిని అడగమని సూచించాడు. వినాయకుడిని తలచిన వెంటనే ఆయన ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

*ఇతిహాస పరిమాణం*

మహాభారతంలోని 18 పర్వాలు (పుస్తకాలు) కలిపి 84,639 శ్లోకాలు ఉన్నాయి. హరివంశ పురాణాన్ని మహాభారతంలోని ఒక శాఖగా పరిగణిస్తారు. దానిలోని 12,000 శ్లోకాలను కూడా తరచుగా ఈ లెక్కలో కలుపుతారు.

కె.ఎం. గంగూలీ ప్రకారం అనేక శ్లోకాలలో మూడు పాదాలు ఉన్నాయి. ఒకవేళ ఇవి మొదట్లో రెండు పాదాల శ్లోకాలు అయితే, మొత్తం లెక్క 1,00,000 శ్లోకాలకు చేరుకోవచ్చు.

మహాభారతం యొక్క విమర్శనాత్మక సంస్కరణలో అసలు పాఠంలో భాగం కాదని భావించిన అనేక శ్లోకాలను తొలగించారు. అయినప్పటికీ ఇది ఇప్పటికీ 80,000 శ్లోకాలతో ఒక భారీ గ్రంథమే. ప్రపంచంలో రామాయణంతో సహా మరో నాలుగు ఇతిహాసాలు ఉన్నాయి. మహాభారతం మిగిలిన అన్ని ఇతిహాసాలను కలిపిన దానికంటే పెద్దది.

18 పర్వాలను నాలుగు సమూహాలుగా విభజించవచ్చు.
మొదటి 5 పర్వాలను *ఆద్య పంచకం* అంటారు.
తరువాతి 5 పర్వాలను *యుద్ధ పంచకం* అంటారు.
ఆ తరువాతి 3 పర్వాలను *శాంతి త్రయం* అంటారు.
చివరి 5 పర్వాలను *అంత్య పంచకం* అంటారు.

ఇందులో 2300 కంటే ఎక్కువ అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. వీటిని మళ్లీ ఉపర్వాలుగా కూడా వర్గీకరించారు.

నైమిశారణ్యం* ఉత్తరప్రదేశ్ లోని లక్నోకు దగ్గరగా గోమతి నది ఒడ్డున ఉంది.

నైమిశారణ్యం లోనే ఉగ్రశ్రవ సౌతి మహాభారతాన్ని వివరించాడు. నైమిశారణ్యం భారతదేశంలోని అత్యంత పవిత్రమైన తీర్థాలలో ఒకటి. ఇది పదివేల మంది ఋషుల నివాస స్థానంగా ఉండేది. రామాయణం, మహాభారతం మరియు పురాణాలు అన్నీ ఇక్కడే వినిపించబడ్డాయని నమ్ముతారు.

దీర్ఘమైన యజ్ఞాల సమయంలో మధ్య మధ్యలో విశ్రాంతి సమయాలు ఉంటాయి. ఆ సమయంలో కథకులు కథలు చెబుతారు. అటువంటి విశ్రాంతి సమయంలోనే ఉగ్రశ్రవుడు మహాభారతాన్ని వినిపించాడు.

మహాభారతం మనకు వ్యాసుని నుండి నేరుగా రాలేదు. ముందు తన శిష్యుడు వైశంపాయనునికి వినిపించాడు. వైశంపాయనుడు జనమేజయ రాజుకు వినిపించాడు అక్కడే ఉన్న ఉగ్రశ్రవ సౌతి ఆది విని నైమిశారణ్యానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ ఉన్న శౌనకాది మహర్షులకు వినిపించాడు. మనము ఈ రోజు చదువుతున్న మహాభారతం ఇదే. మనము చదివేది మూడవ వివరణ. మొదటిది వ్యాసుడు వైశంపాయనునికి చెప్పినది, రెండవది వైశంపాయనుడు జనమేజయుడికి చెప్పినది మూడవది ఉగ్రశ్రవుడు నైమిశారణ్యం లో వివరించింది.
కొమహర్షణ పుత్రుడు ఉగ్రశ్రవుడిని సూత పౌరాణికుడు అని కూడా అంటారు. సూత జాతికి చెందినవాడు. సౌతి అంటే కథకుడు అని అర్థం. కథలు చెప్పడంలో సౌతీలు నిష్ణాతులు. కథలే కాక వాటిలోని నీతిని కూడా వివరిస్తారు. వీళ్లు ఎక్కువగా రాజులకు కథలు చెప్తారు.

మహాభారతంలోని మొదటి అధ్యాయం అనుక్రమణిక. ఇందులో 274 శ్లోకాలు ఉంటాయి. వీటిలో 110 వ శ్లోకం నుండి 274 వ శ్లోకం వరకు మొత్తం మహాభారతం సారాంశం కలిగి ఉంటాయి. ఇందులో దృతరాష్ట్రుడు సంజయుడితో తన పుత్రులు అయినటువంటి కౌరవులు యుద్ధం ఓడిపోతారని తనకు ముందే తెలుసు అని సంజయుడితో అంటాడు. మహాభారతం లోని ఒక కీలక ఘట్టాన్ని ప్రస్తావిస్తూ అంటాడు ఆ సంఘటన జరిగినప్పుడే తన కుమారులు యుద్ధం ఓడిపోతారని తెలుసు అని.

*విమర్శనాత్మక సంస్కరణ అంటే ప్రాచీన గ్రంథాల యొక్క అత్యంత ప్రామాణికమైన రూపం.*

విమర్శనాత్మక సంస్కరణ అనేది ఒక గ్రంథం యొక్క అసలు రూపాన్ని పునర్నిర్మించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. కాలక్రమంలో వివిధ భాషలలో జోడించబడిన అదనపు భాగాలను తొలగిస్తుంది. ఇందులో మూడు చాలా ముఖ్యమైన మరియు శ్రమతో కూడిన దశలు ఉంటాయి.
మొదట, వివిధ వనరుల నుండి మరియు వివిధ భాషలలో ఉన్న గ్రంథం యొక్క అన్ని రూపాంతరాలను సేకరిస్తారు.
రెండవది, ఏ శ్లోకాలు ప్రామాణికమైనవి, ఏవి తరువాత కలిపిన క్షేపాలు అనే విషయంలో నిపుణుల బృందం నిర్ణయం తీసుకుంటుంది.
చివరగా, ప్రామాణికమైన రూపాన్ని ప్రచురిస్తారు. ప్రతి శ్లోకం యొక్క ఇతర రూపాంతరాలు మరియు వ్యాఖ్యానాలను విడిగా చేరుస్తారు.

*మహాభారతం యొక్క విమర్శనాత్మక సంస్కరణను* భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ సంకలనం చేసింది. ఇది ఒక భారీ పరిశోధనా ప్రాజెక్టు. ఐదు దశాబ్దాల పాటు 1,259 వ్రాతప్రతులను పరిశీలించి ఈ పరిశోధన జరిగింది.

మహాభారతం యొక్క విమర్శనాత్మక సంస్కరణలో 89,000 కంటే ఎక్కువ శ్లోకాలు ఉన్నాయి. ఇది 19 సంపుటాలుగా, 15,000 కంటే ఎక్కువ పెద్ద పరిమాణ పేజీలతో ప్రచురించబడింది.

ఐదవ వేదం

జీవితంలోని నాలుగు లక్ష్యాలు – పురుషార్థాలు
వేదాలు జీవితంలోని నాలుగు లక్ష్యాలైన ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలను వివరిస్తాయి. మహాభారతం కూడా అదే చెబుతుంది. సంపద సంపాదన – అర్థ, మరియు ఆనందం – కామ లను ధర్మానికి అనుగుణంగా ఆచరించాలని ఈ ఇతిహాసం బోధిస్తుంది. అలాగే మోక్షానికి – విముక్తికి దారి కూడా చూపిస్తుంది.

మోక్షం అంటే మరణం తర్వాత లభించే ఫలితం మాత్రమే కాదు. ఇది ఇప్పుడే సంపూర్ణమైన, సంతృప్తికరమైన జీవితాన్ని గడపడం. ప్రస్తుత జీవితాన్ని సమత్వంతో జీవించే విధానమే మోక్షం. పురుష సూక్తం మరియు ఉపనిషత్తులు కూడా మోక్షం గురించి ఇదే బోధిస్తాయి.

వాస్తవానికి, వేదాలలో ఉన్నదంతా మహాభారతంలో ఉంది. అందుకే దీనిని *పంచమ వేదం* అని పిలుస్తారు. ఇది *వేద సార మహాభారతం* – వేదాల సారాంశం.

జయ అనే పదం ధర్మము యొక్క విజయాన్ని సూచిస్తుంది కౌరవ పాండవుల్లో ఎవరు గెలిచారనేది ముఖ్యం కాదు. ధర్మం వైపు నిలబడినవారిని జయం వరిస్తుంది. యతో ధర్మస్థతో జయ అనే వాక్యం మహాభారతం చెప్తుంది. అంటే ధర్మం ఎక్కడ ఉంటే విజయం అక్కడ ఉంటుంది. ఈ శక్తివంతమైన వాక్యం మన దేశపు అత్యున్నత న్యాయస్థానం తన నినాదం గా మార్చుకుంది.

*ధర్మంలోని సూక్ష్మత*

ధర్మం అనేది దృఢమైన, నలుపు-తెలుపు సూత్రం కాదు. అది పరిస్థితిని మరియు దానికి సంబంధించిన వ్యక్తిని బట్టి ఉంటుంది. ఒకే వ్యక్తి వివిధ పరిస్థితులలో భిన్నంగా ప్రవర్తించాల్సి రావచ్చు, మరియు దానికి అనుగుణంగా ధర్మం కూడా మారుతుంది.

ధర్మం *సూక్ష్మమైనది*. అనేక జీవిత పరిస్థితులలో *ధర్మ సంకటం* – అంటే నైతిక సందిగ్ధత లేదా విరుద్ధమైన చర్యలు ఎదురవుతాయి. మహాభారతం ఈ సూక్ష్మతను వివరిస్తుంది. పైపైన చదివితే, మహాభారతంలోని కథలు మరియు పాత్రల ప్రవర్తన పరస్పర విరుద్ధంగా కనిపించవచ్చు.

మహాభారతం సంక్లిష్టమైన పరిస్థితుల ద్వారా ధర్మాన్ని మరియు దాని గాఢమైన స్వభావాన్ని వివరిస్తుంది. మంచి ప్రవర్తన అంటే ఏమిటో చూపిస్తుంది. సరైన పరిస్థితిలో సరైన విలువలను అన్వయించడానికి కావాల్సిన తెలివితేటలను మనకు నేర్పుతుంది.

ధర్మాన్ని కథల ద్వారా వివరించినప్పుడు, దానిని వినడం, గుర్తుంచుకోవడం మరియు ఆచరించడం సులభం అవుతుంది. మహాభారతం అనేది కథల రూపంలో చెప్పబడిన సంపూర్ణ *ధర్మశాస్త్రం* – ధర్మపరమైన ప్రవర్తన యొక్క శాస్త్రం. అందుకే దీనిని సరిగ్గా *ధర్మ సార మహాభారతం* – ధర్మ సారాంశం అని పిలుస్తారు.